Căn cứ xác định đất nông nghiệp trong khu dân cư

Đất nông nghiệp nằm trong khu dân cư được hiểu thế nào? Ảnh: Xuyên Đông

Trên Cổng thông tin Chính phủ, bà B.Y có hồ sơ đề nghị chuyển mục đích sử dụng 1.182,8 m² đất trồng lúa sang đất ở.

Qua kiểm tra xác định thửa đất phù hợp với quy hoạch chung và quy hoạch phân khu đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Đồng thời, kiểm tra thực địa cho thấy thửa đất có vị trí liền kề khu dân cư hiện hữu; phía Đông Nam giáp mương tiêu thoát nước rộng khoảng 2 m, tiếp giáp phía ngoài mương là khu dân cư. Đây là yếu tố thực tế cần được xem xét trong quá trình xác định điều kiện giải quyết hồ sơ chuyển mục đích sử dụng đất.

Tuy nhiên, khi xem xét theo khoản 5 Điều 116 Luật Đất đai năm 2024 thì còn có vướng mắc trong việc xác định điều kiện "nằm trong khu dân cư" do khái niệm "đất nông nghiệp nằm trong khu dân cư" còn chưa cụ thể dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Mặt khác, căn cứ khoản 6 Điều 116 Luật Đất đai năm 2024 và các quy định tại Nghị định số 226/2025/NĐ-CP, Nghị định số 151/2025/NĐ-CP, Nghị quyết số 66.3/2025/NQ-CP của Chính phủ thì đối với các trường hợp không thuộc diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư, căn cứ để xem xét cho phép chuyển mục đích sử dụng đất được xác định theo quy hoạch sử dụng đất hoặc quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn đã được phê duyệt, đồng thời trong giai đoạn chuyển tiếp sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, việc sử dụng các quy hoạch đã được phê duyệt trước đó vẫn được tiếp tục làm căn cứ thực hiện các thủ tục về đất đai.

Bà Y hỏi, vậy trường hợp của bà thuộc khoản 5 hay khoản 6 Điều 116 Luật Đất đai? Trình tự thực hiện như thế nào?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời vấn đề này như sau:

Pháp luật về đất đai hiện hành không có khái niệm đất nông nghiệp trong khu dân cư, đối với các loại đất trong nhóm nông nghiệp được quy định tại Điều 9 Luật Đất đai và việc sử dụng loại đất này được quy định tại Điều 116 Luật Đất đai.

Đồng thời, các văn bản pháp luật khác có liên quan có quy định khái niệm về khu dân cư và khu dân cư nông thôn để làm cơ sở xác định đất nông nghiệp trong khu dân cư, cụ thể:

Khoản 1 Điều 2 về giải thích từ ngữ tại Thông tư số 124/2021/TT-BCA ngày 28/12/2021 của Bộ trưởng Bộ Công an quy định khu dân cư, xã, phường, thị trấn, cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục đạt tiêu chuẩn "An toàn về an ninh, trật tự quy định:

"1. Khu dân cư là nơi người dân, hộ gia đình cư trú tập trung trong phạm vi một khu vực nhất định, là tên gọi chung của thôn, làng, bản, ấp, buôn, phum, sóc, khóm, tổ dân phố, khu phố và đơn vị dân cư tương đương".

Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn đã có quy định cụ thể về khu dân cư nông thôn như sau:

Khoản 4 Điều 2 về giải thích từ ngữ: "4. Khu dân cư nông thôn là nơi cư trú tập trung của các hộ gia đình gắn kết với nhau trong sản xuất, sinh hoạt và các hoạt động xã hội khác trong phạm vi một khu vực nhất định ở nông thôn, được hình thành do điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội, điều kiện hạ tầng kỹ thuật và các yếu tố khác".

Khoản 6 Điều 17 về trách nhiệm tổ chức lập nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch đô thị và nông thôn: "6. Trừ trường hợp quy định tại các khoản 5, 7 và 8 Điều này, Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức lập nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch chung xã, quy hoạch chi tiết khu dân cư nông thôn và các khu vực xây dựng thuộc phạm vi địa giới đơn vị hành chính do mình quản lý".

Khoản 2 Điều 29 quy định về quy hoạch chung xã bao gồm các nội dung chủ yếu sau đây:

"…c) Dự báo, xác định chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật và chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch, mạng lưới khu dân cư nông thôn;

… đ) Định hướng phát triển hệ thống trung tâm xã, khu dân cư nông thôn….".

Căn cứ xác định đất nông nghiệp trong khu dân cư

Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật đã có quy định cụ thể về các loại đất nông nghiệp; căn cứ chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp trong khu dân cư, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở sang đất ở đối với hộ gia đình, cá nhân là quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Do vậy, căn cứ quy định nêu trên để xác định phạm vi, ranh giới khu dân cư, xác định các loại đất nông nghiệp trong khu dân cư.

Căn cứ cho phép chuyển mục đích sử dụng đất

Tại khoản 5 Điều 116 Luật Đất đai năm 2024 quy định: "5. Căn cứ cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp trong khu dân cư, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở sang đất ở hoặc chuyển mục đích sử dụng các loại đất phi nông nghiệp không phải là đất ở sang đất ở đối với hộ gia đình, cá nhân là quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt".

Tại khoản 6 Điều 116 Luật Đất đai năm 2024 quy định: "6. Căn cứ giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với trường hợp không thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư theo pháp luật về đầu tư được thực hiện theo quy định của Chính phủ".

Tại khoản 1 Điều 14 Nghị định số 49/2026/NĐ-CP ngày 31.1.2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai về phân cấp thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh thực hiện trong lĩnh vực đất đai quy định:

"1. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh thời hạn sử dụng đất, gia hạn sử dụng đất, chuyển hình thức sử dụng đất, công nhận quyền sử dụng đất, chấp thuận về việc thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án, chấp thuận, phê duyệt phương án sử dụng đất.

Căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước và tình hình thực tế của địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định việc phân cấp, ủy quyền cho cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện đối với các nhiệm vụ quy định tại khoản này cho phù hợp".

Đây là vụ việc cụ thể, đề nghị bà có văn bản và hồ sơ, tài liệu kèm theo gửi cơ quan có chức năng quản lý đất đai tại địa phương để được hướng dẫn, giải quyết theo thẩm quyền và quy định của pháp luật.