Vì sao Lữ Bố mạnh hơn bội phần khi cưỡi ngựa Xích Thố?

"Nhân trung Lữ Bố, Mã trung Xích Thố", một trong những câu nói nổi tiếng nhất thời Tam Quốc, phản ánh một góc độ thú vị của võ thuật.

Lữ Bố và ngựa Xích Thố trên phim ảnh - Ảnh: SC

Bí mật sức mạnh của kỵ binh

Từ phương Đông đến phương Tây, kỵ binh luôn là lực lượng nòng cốt trên chiến trường. Ưu thế của kỵ binh đến từ tốc độ, sức mạnh và khả năng xung phá mạnh mẽ. Tất cả những yếu tố đó đều dựa trên nền tảng - sức ngựa.

Nhiều chuyên trang võ thuật, quân sự từng phân tích chi tiết về sức mạnh của kỵ binh dưới lăng kính khoa học. Điển hình, chuyên trang Military Saga từng nhận xét cú chém của "chiến thần" Lữ Bố khi ngồi trên lưng ngựa Xích Thố có thể lên đến 4.000 joule.

Theo đó, năng lượng chuyển động của vật tỉ lệ với bình phương vận tốc theo công thức E = 1/2·m.v², trong đó m là khối lượng và v là vận tốc.

Điều này có nghĩa chỉ cần tăng vận tốc thêm lượng vừa phải, năng lượng va chạm có thể tăng rất mạnh.

Trong chiến đấu, vận tốc của mũi thương hoặc lưỡi đao so với mục tiêu không chỉ do động tác cánh tay và thân người tạo ra mà còn được cộng thêm vận tốc chuyển động của toàn bộ cơ thể khi ngựa đang phi về phía trước.

Kỵ binh có sức mạnh áp đảo trên chiến trường nhờ sức ngựa - Ảnh: PA

Để hình dung rõ hơn bằng con số thực tiễn, có thể dựng một mô hình đơn giản nhưng sát với điều kiện chiến trường.

Một chiến binh nặng khoảng 70 kg, sử dụng một cây thương nặng khoảng 20 kg, thực hiện động tác đâm hoặc chém với vận tốc đầu mũi vũ khí xấp xỉ 10 m/s, mức phổ biến trong các nghiên cứu sinh cơ học về vận tốc đầu chi và vũ khí cầm tay.

Khi người này đứng trên mặt đất, vận tốc tiếp cận mục tiêu của mũi thương chính là 10 m/s. Năng lượng va chạm khi đó, nếu chỉ tính riêng phần vũ khí, vào khoảng 1.000 joule, ngang ngửa với cú đấm boxing của Mike Tyson.

Nếu vẫn cùng động tác ấy, nhưng người lính đang cưỡi ngựa chạy ở tốc độ chậm khoảng 15 km/h, năng lượng va chạm có thể tăng lên hơn 2.000 joule, tức gấp đôi so với khi đánh bộ.

Khi ngựa đạt vận tốc cao hơn, khoảng 40 km mỗi giờ, tương đương 11,1 m/s, vận tốc tổng của mũi thương so với mục tiêu là hơn 21 m mỗi giây. Khi đó, năng lượng va chạm vượt 4.400 joule, cao hơn hơn bốn lần so với tình huống đứng yên.

Một số ước đoán của giới sử học Trung Quốc tin rằng giống ngựa chạy nhanh nhất vào thời trung - cổ đại có thể đạt tốc độ tối đa 60 km/h, và sẽ giảm còn khoảng 40-50 km/h khi có người cưỡi.

Như vậy, nếu "Lã Bố" nặng khoảng 70 kg, sử phương thiên họa kích nặng 20kg, có thể tạo ra lực chém trên dưới 5.000 joule, tương đương với việc thả một vật nặng 500kg rơi xuống từ độ cao 1m, hoặc cú đâm của một chiếc ô tô con với tốc độ 20 km/h.

Tất nhiên, những mô phỏng nói trên chỉ là tính toán đơn giản về mặt vũ khí kết hợp với ngựa. Trên chiến trường thực tế, lực đánh còn phụ thuộc nhiều vào kỹ thuật ra đòn, loại binh khí, và nhiều yếu tố khác nữa.

Tái hiện màn đấu thương thời Trung cổ - Ảnh: WA

Kỹ thuật giữ trục quyết định

Ông Tobias Capwell, giám tuyển cao cấp phụ trách vũ khí và giáp trụ tại Wallace Collection ở London, giải thích sức mạnh của kỵ binh không nằm ở sức mạnh cơ bắp mà ở khả năng giữ trục cơ thể và trục vũ khí ổn định. Điều này giúp chuyển hóa động lượng của toàn bộ hệ người - ngựa thành lực xuyên hoặc lực chấn động lên mục tiêu.

Theo ông Capwell, nếu mất kiểm soát thân trên hoặc lệch góc tấn công ở tốc độ cao, phần lớn năng lượng sẽ bị triệt tiêu do trượt, bật hoặc gãy trục vũ khí. Điều này khiến cú đánh kém hiệu quả dù vận tốc rất lớn.

"Tốc độ của ngựa không chỉ tăng sức xung phá mà còn giúp tăng khả năng giữ trục của kỵ binh. Điều này thể hiện qua khả năng đấu thương của các hiệp sĩ thời Trung cổ. Một cú đâm từ kỵ binh nhìn chung mạnh gấp 3-10 lần so với bộ binh, tùy vào kỹ năng và sức ngựa", ông Capwell nói.