PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu: Hô tên, chọn chuyên ngành cho BS nội trú tạo ra cuộc chạy đua điểm số

Ngày 9-9, Đại học Y Hà Nội sẽ tổ chức ngày Match Day năm 2026 để các bác sĩ nội trú tương lai lựa chọn lĩnh vực theo học trong 3 năm kế tiếp. Đây cũng là mô hình trường đã duy trì suốt 11 năm qua.

Hình ảnh bác sĩ nội trú chọn chuyên ngành tại ngày Match Day năm 2026 - Ảnh: Đại học Y Hà Nội

Chia sẻ trước thềm ngày Match Day (sự kiện công khai lựa chọn chuyên ngành của bác sĩ nội trú) năm nay, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Phó chủ nhiệm Bộ môn Tim mạch, Trường Đại học Y Hà Nội kiêm Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội nhớ lại hơn 30 năm trước, khi ông quyết định theo ngành tim mạch và những trăn trở của mình về kỳ tuyển sinh bác sĩ nội trú hiện nay.

Chọn nơi mình "thuộc về" hay chọn ngành hot?

PGS Hiếu chia sẻ trước đây ông phải chọn chuyên ngành trước khi thi nội trú và sẽ "đấu" với những bạn cùng sở thích để lấy những suất nội trú hiếm hoi.

Cả khóa có 450 sinh viên mà chỉ tiêu nội trú là 30 người - chưa được 10%, với tiêu chuẩn điểm thi kết thúc môn mình chọn học nội trú phải trên 7 và bằng tốt nghiệp từ trung bình khá trở lên. Tỉ lệ chọi lại không cao, có chuyên ngành có 2 chỉ tiêu mà cũng đúng 2 người tham gia đăng ký.

"Đa phần trước khi chọn chuyên ngành, chúng tôi sẽ tìm hiểu ai sẽ "đấu" với mình, nếu đối thủ nặng ký quá sẽ rút lui chọn chuyên ngành khác hoặc không thi nữa.

Việc tổ chức tuyển nội trú như hiện nay khác khá xa thời của chúng tôi. Sự thay đổi chắc chắn có nhiều điểm tốt hơn, nhưng tôi nhận thấy cũng có sự chưa hợp lý rất cần phải cân nhắc", ông chia sẻ.

PGS Hiếu nhận định thứ nhất, chúng ta bắt các em chọn nghề khi các em chưa kịp hiểu nghề. Trong thời gian sinh viên, các em mới đi qua tim mạch được 2 tháng, hô hấp được 2 tháng, làm sao đã đủ để biết mình yêu và sẽ hợp với cái nghề mình sẽ gắn bó suốt đời.

Ở Mỹ, matching vào chuyên khoa sâu (fellowship) diễn ra sau khi đã hoàn thành 3 năm nội trú tổng quát (residency). Họ có 3 năm để va chạm, để thích, để chán, để được những người thầy khác nhau truyền cảm hứng... Còn ở đây các em chọn khi hành trang còn quá ít.

Thứ hai, hình thức này vô tình tạo ra định kiến "ngành hot - ngành lạnh". Cứ đến mùa matching, lại râm ran: "Năm nay, tim mạch khoảng bao nhiêu điểm thì đỗ?"; "Ngoại có hot không?".

"Chúng ta đang biến một quyết định rất nhân văn - chọn nơi mình sẽ phục vụ người bệnh - thành một cuộc chạy đua điểm số", PGS Hiếu bày tỏ.

Ông chia sẻ đã chứng kiến nhiều em rất hợp với giải phẫu bệnh, với dị ứng... những ngành ít trong top dẫn đầu, nhưng hiện tại đang thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao.

Vậy nhưng vì đạt điểm thi tốt nên "không dại gì" các em không chọn chuyên ngành hot như phẫu thuật tạo hình và thẩm mỹ, sản..., để rồi sau này, chính các em lại không hạnh phúc với lựa chọn của mình.

"Lỗi không phải ở các em, lỗi ở cách chúng ta tổ chức", PGS Hiếu trăn trở.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu thăm khám cho bệnh nhi - Ảnh: FBNV

Không có ngành hot, mỗi ngành đều có giá trị riêng

Ông nhấn mạnh y học không có ngành lạnh, chỉ có người thầy thuốc lạnh nhạt với người bệnh mà thôi. Một bác sĩ phẫu thuật giỏi có thể thành công một ca bệnh khó nhưng cũng không thể giá trị hơn một bác sĩ hô hấp phát hiện sớm một ca ung thư phổi, đó mới là "hot".

Theo ông, cần đào tạo một bác sĩ nội khoa giỏi trước khi đào tạo một chuyên gia tim mạch hay huyết học, hồi sức cấp cứu... Hiện nay, chuyên ngành ngoại, sản, nhi đang làm như vậy khi đầu vào là chung đến khi làm luận văn tốt nghiệp mới chọn chuyên ngành sâu mà mình sẽ theo đuổi suốt đời.

"Đây là điều tôi trăn trở nhất. Một bác sĩ tim mạch mà không biết xử trí một cơn hen cấp, một bác sĩ tiêu hóa mà bỏ sót một tràn dịch màng tim, thì dù can thiệp giỏi đến mấy cũng chưa phải là bác sĩ đúng chuẩn.

Thay vì matching sớm để chia ngay về các chuyên ngành, chúng ta nên để các em thi đầu vào theo các nhóm nội, ngoại, sản, nhi... như trước đây đã làm, có 2 năm đầu là học chung thực sự.

Hai năm đó sẽ đi đủ các chuyên khoa, được cầm tay chỉ việc, được trực cùng, được thất bại cùng. Sau đó dựa vào đánh giá năng lực, sự phù hợp và nguyện vọng đã chín muồi, chúng ta hãy để các em chọn.

Và lựa chọn đó nên là sự đối thoại giữa thầy và trò, giữa hội đồng đào tạo và người học, chứ không chỉ là một danh sách điểm từ cao xuống thấp dán trên bảng tin.

Matching Day nên là ngày vui, ngày mà mỗi em tìm thấy nơi mình thuộc về, chứ không phải là ngày mà một số em cảm thấy mình là "người còn lại"", PGS Hiếu nhắn nhủ.