Trẻ vào lớp 1 không chỉ cần biết đọc, biết viết: Phụ huynh cần chuẩn bị gì?

Bước vào lớp 1 là một trong những cột mốc quan trọng đầu tiên trong hành trình học tập của trẻ. Trong bối cảnh giáo dục và xã hội không ngừng thay đổi, hành trang cần chuẩn bị cho trẻ không chỉ là biết đọc, biết viết.

Khi trẻ bước vào lớp 1, cha mẹ cần chuẩn bị cho trẻ những năng lực nền tảng để thích nghi với một thế giới ngày càng hội nhập - Ảnh: DUYÊN PHAN

Những năng lực như tự lập, tập trung, điều hòa cảm xúc, giao tiếp và khả năng thích nghi là nền tảng giúp trẻ tự tin hòa nhập, học tập hiệu quả và phát triển lâu dài, đặc biệt ở thời điểm bước vào lớp 1, theo tiến sĩ xã hội học Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực 2.

Không nên cho trẻ tiếp xúc với thiết bị điện tử sớm

* Đâu là những năng lực nền tảng quan trọng nhất mà trẻ cần có khi bước vào môi trường tiểu học hiện nay, thưa bà?

- Có ba nhóm năng lực quan trọng nhất mà trẻ cần được chuẩn bị trước khi vào lớp 1, gồm năng lực thích nghi, liên quan đến khả năng tự lập trong sinh hoạt như tự ăn, tự mặc, tự chăm sóc bản thân, tự thực hiện các công việc phù hợp với lứa tuổi, khả năng giao tiếp với bạn bè, thầy cô và những người xung quanh.

Thứ hai là năng lực tập trung khi học tập. Trẻ cần được tập thói quen ngồi vào bàn học đúng giờ, biết tự học, hoàn thành nhiệm vụ trước khi vui chơi, biết tò mò, ham học hỏi, khám phá tri thức.

Thứ ba là năng lực điều hòa cảm xúc. Việc trẻ biết nhận biết cảm xúc, chia sẻ cảm xúc và cân bằng cảm xúc rất quan trọng, đặc biệt khi trẻ bước vào môi trường mới với thầy cô và bạn bè.

Trước đây việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 chủ yếu tập trung vào đọc và viết. Tuy nhiên, hiện nay cách tiếp cận đã thay đổi.

Việc cho trẻ tham gia các lớp năng khiếu hoặc học ngoại ngữ từ nhỏ có thể mang lại lợi ích nếu phù hợp với sở thích và tiềm năng của trẻ.

Rèn luyện kỹ năng nên được thực hiện thông qua các hoạt động vui chơi, trải nghiệm và tương tác xã hội. Điều quan trọng là các hoạt động này phải mang tính vui vẻ, phù hợp với độ tuổi và tạo hứng thú cho trẻ.

TS xã hội học Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực 2 - Ảnh: NVCC

* Trẻ em tiếp xúc với thiết bị điện tử sớm tác động như thế nào đến khả năng tập trung, giao tiếp, thích nghi khi bước vào lớp 1?

- Nhiều nghiên cứu khuyến nghị không nên cho trẻ dưới 2 tuổi tiếp xúc với màn hình. Sau 2 tuổi, thời lượng sử dụng cũng cần được kiểm soát chặt chẽ, mỗi lần không quá 20 phút và phải có sự đồng hành của người lớn.

Nhiều gia đình sử dụng thiết bị công nghệ để cho trẻ ăn, chơi hoặc học tập, nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tập trung của trẻ.

Công nghệ còn tác động tiêu cực đến khả năng giao tiếp và thích nghi xã hội. Trẻ sẽ có ít cơ hội tương tác với con người thực, quan sát nét mặt, ánh mắt, nụ cười và cảm xúc của người khác, gặp khó khăn trong việc thấu hiểu cảm xúc của chính mình và những người xung quanh.

Việc trẻ biết nhận biết cảm xúc, chia sẻ cảm xúc và cân bằng cảm xúc rất quan trọng, đặc biệt khi trẻ bước vào môi trường mới với thầy cô và bạn bè - Ảnh: DUYÊN PHAN

Cha mẹ cần làm gương, đồng hành cùng con

* Nhiều phụ huynh mong muốn con có khả năng hội nhập và cạnh tranh trong tương lai. Liệu "chạy đà" cho trẻ từ những năm tiểu học có phải là quá sớm?

- Khi trẻ bước vào lớp 1, cha mẹ cần chuẩn bị cho trẻ những năng lực nền tảng để thích nghi với một thế giới ngày càng hội nhập.

Ngoài ngoại ngữ, trẻ cần được hình thành các giá trị sống quan trọng như tôn trọng sự khác biệt, tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái và sự đồng cảm. Đây là những phẩm chất cần được nuôi dưỡng từ nhỏ để trẻ có thể kết nối với cộng đồng và sống có trách nhiệm với xã hội.

Trẻ cũng cần được rèn luyện tư duy phản biện. Trong bối cảnh thông tin trên mạng ngày càng nhiều, trẻ cần học cách chọn lọc, đánh giá và kiểm chứng thông tin thay vì tin tưởng một cách thụ động.

Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là sự làm gương của cha mẹ. Nếu muốn con trở thành người ham học hỏi, trung thực, có trách nhiệm và biết tôn trọng người khác, chính cha mẹ cần thể hiện những giá trị đó trong cuộc sống hằng ngày.

* Cha mẹ cần chuẩn bị tâm thế ra sao để vừa đồng hành cùng con, vừa tránh tạo ra áp lực không cần thiết?

- Nhiều phụ huynh có kỳ vọng rất lớn đối với con. Tuy nhiên, mỗi trẻ có năng lực, sở trường và tốc độ phát triển riêng. Cha mẹ không nên áp đặt mong muốn cá nhân hay so sánh con với anh chị em, với trẻ hàng xóm hoặc bất kỳ ai khác. So sánh không những làm tổn thương tâm lý trẻ mà còn cản trở quá trình phát triển tự nhiên của trẻ.

Trong gia đình, đôi khi tồn tại những khác biệt giữa quan điểm giáo dục của cha mẹ và ông bà. Cách giải quyết tốt nhất là cùng thống nhất mục tiêu giáo dục thay vì tranh cãi về phương pháp. Khi tất cả đều đặt lợi ích của trẻ lên hàng đầu, các thành viên có thể cùng trao đổi và tìm ra cách phù hợp nhất.

Cảm xúc của trẻ là yếu tố không thể xem nhẹ. Những tổn thương cảm xúc trong giai đoạn đầu đời có thể để lại ảnh hưởng lâu dài. Trẻ cảm nhận được yêu thương sẽ hạnh phúc hơn, từ đó tự tin phát triển toàn diện cả về thể lực, trí lực, tâm lực - 3 yếu tố tạo nên nội lực vững vàng cho trẻ.