Tìm hướng phát triển bền vững ngành chế biến tinh bột sắn

Tây Ninh hiện là trung tâm sản xuất, chế biến tinh bột khoai mỳ lớn nhất cả nước, với trên 50 nhà máy, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động và đóng góp đáng kể vào ngân sách, xuất khẩu.

Đặc thù chế biến tinh bột sắn sử dụng lượng nước lớn, phát sinh nhiều nước thải hữu cơ, đòi hỏi các cơ sở sản xuất phải đầu tư hệ thống xử lý, kiểm soát chặt chẽ nguồn thải, hạn chế tác động đến môi trường. (Ảnh: Minh Phú/TTXVN)

Hiện là trung tâm chế biến tinh bột sắn lớn nhất cả nước, Tây Ninh đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ phương thức sản xuất, trong đó bảo vệ môi trường không chỉ là yêu cầu bắt buộc về pháp lý mà ngày càng trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Công nhân thực hiện các công đoạn thô trong dây chuyền chế biến tinh bột sắn tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Định Khuê (xã Tân Châu, Tây Ninh). (Ảnh: Minh Phú/TTXVN)

Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng

Đặc thù sản xuất phát sinh nước thải hữu cơ cao, tạo áp lực lớn lên môi trường. Thời gian qua, Tây Ninh đã xử lý nghiêm nhiều doanh nghiệp vi phạm, có trường hợp bị phạt hàng tỷ đồng và tước giấy phép môi trường, khẳng định quan điểm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Năm 2024, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Định Khuê (xã Tân Châu, tỉnh Tây Ninh) từng bị xử phạt 290 triệu đồng do vi phạm môi trường; sau đó, doanh nghiệp đã chủ động rà soát quy trình, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải và quan trắc nước thải tự động, đến nay, tổng vốn đầu tư cho các hạng mục môi trường đã hơn 10 tỷ đồng.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hạnh, đại diện Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Định Khuê, cho biết yêu cầu về môi trường ngày càng gắn chặt với khả năng tiếp cận thị trường, khi các đối tác quốc tế ngày càng quan tâm hơn đến tiêu chí ESG (tiêu chí đánh giá cách doanh nghiệp tác động và bảo vệ môi trường tự nhiên), phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Theo bà Hạnh, tuân thủ tiêu chuẩn môi trường vì vậy không chỉ hạn chế rủi ro pháp lý mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, duy trì đối tác và mở rộng xuất khẩu.

Bà Võ Thị Linh Phượng, Giám đốc Công ty cổ phần Khoai mỳ Tây Ninh, cho biết trong bối cảnh các yêu cầu về môi trường ngày càng khắt khe, đầu tư cho hệ thống xử lý nước thải, giảm phát thải và phát triển sản xuất xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững.

Doanh nghiệp cho rằng đầu tư cho môi trường cần được nhìn nhận là khoản đầu tư cho tương lai. Việc tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường không chỉ giúp giảm rủi ro pháp lý, ổn định hoạt động sản xuất mà còn tạo dựng uy tín với khách hàng và các đối tác quốc tế.

Theo bà Võ Thị Linh Phượng, phát triển bền vững chỉ có thể đạt được khi hài hòa ba trụ cột là hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và trách nhiệm với cộng đồng. Tuy nhiên, để quá trình chuyển đổi xanh này diễn ra nhanh hơn, rất cần sự đồng hành của Nhà nước thông qua các chính sách tín dụng xanh, ưu đãi đầu tư đổi mới công nghệ, hỗ trợ chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm. Cùng với đó, hệ thống quy chuẩn môi trường cần được xây dựng trên cơ sở khoa học, có lộ trình áp dụng phù hợp với đặc thù ngành để doanh nghiệp chủ động đầu tư, vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chế biến tinh bột sắn Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ông Lê Hữu Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Sắn Việt Nam, cho biết Tây Ninh hiện là trung tâm sản xuất, chế biến tinh bột khoai mỳ lớn nhất cả nước, với trên 50 nhà máy, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động và đóng góp đáng kể vào ngân sách, xuất khẩu.

Tuy nhiên, ngành còn chịu áp lực từ yêu cầu môi trường ngày càng cao, chi phí xử lý và quan trắc lớn, trong khi sản xuất mang tính mùa vụ. Hiệp hội kiến nghị có lộ trình áp dụng quy định môi trường, hướng dẫn thống nhất và chính sách tín dụng ưu đãi cho chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn.

Tạo nền tảng để xanh hóa sản xuất

Từ thực tiễn hoạt động của ngành chế biến tinh bột sắn, cơ quan quản lý xác định bảo vệ môi trường phải được đặt song hành với mục tiêu duy trì và nâng cao vị thế ngành hàng.

Ông Nguyễn Đình Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh cho rằng, chuyển đổi xanh là yêu cầu tất yếu nếu ngành chế biến tinh bột sắn muốn phát triển lâu dài và giữ vững thị trường xuất khẩu. Vì vậy, cùng với xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, tỉnh sẽ tiếp tục tăng cường quan trắc môi trường tự động, công khai dữ liệu giám sát, đẩy mạnh hậu kiểm và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch.

Trong đó, việc kiểm soát nguồn thải cần được thực hiện xuyên suốt quá trình sản xuất, nhất là đối với các cơ sở có lượng xả thải lớn. Nếu hệ thống xử lý nước thải vận hành không đúng quy trình hoặc nước thải chưa đạt quy chuẩn được xả ra môi trường, nguy cơ tác động đến nguồn nước, đất sản xuất và đời sống người dân xung quanh là rất lớn. Do đó, quản lý môi trường cần chuyển mạnh từ tư duy chỉ xử lý khi phát sinh vi phạm sang chủ động phòng ngừa, giám sát và hậu kiểm thường xuyên.

Thời gian qua, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh cũng định hướng khuyến khích các doanh nghiệp tái sử dụng nước sau xử lý, tận dụng phụ phẩm, giảm tiêu hao năng lượng, thu hồi khí biogas và từng bước áp dụng các giải pháp công nghệ nhằm giảm phát thải.

Theo định hướng giai đoạn 2026-2030, tỉnh Tây Ninh tập trung ngăn chặn xu hướng gia tăng ô nhiễm, giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách, kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải, từng bước cải thiện và phục hồi chất lượng môi trường; đồng thời phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, kinh tế carbon thấp, gắn bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế-xã hội bền vững.

Tỉnh cũng chủ trương phân loại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ theo mức độ nguy cơ gây ô nhiễm; tập trung kiểm soát nghiêm nhóm cơ sở có nguy cơ cao, lượng xả thải lớn; xây dựng lộ trình nâng cấp, cải tạo công nghệ xử lý chất thải và xử lý dứt điểm các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Đối với các khu, cụm công nghiệp, khu đô thị, làng nghề và khu dân cư tập trung, địa phương sẽ tiếp tục rà soát, đánh giá hiện trạng môi trường, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện lộ trình chuyển đổi công nghệ theo hướng xanh hóa sản xuất, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm, quan điểm của tỉnh là bảo vệ môi trường phải là yếu tố then chốt để bảo đảm phát triển kinh tế-xã hội bền vững, kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Xây dựng “Tây Ninh xanh” vừa là mục tiêu, vừa là phương tiện phát triển; trong đó ưu tiên các ngành công nghiệp sạch, thân thiện với môi trường, ít phát thải, tiết kiệm năng lượng, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý tài nguyên, giảm thiểu ô nhiễm và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh cùng với kiểm soát các nguồn thải, tỉnh hướng tới chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; nâng cao năng lực quản lý, giám sát môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, an sinh xã hội và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên.

Đến năm 2050, Tây Ninh đặt tầm nhìn xây dựng môi trường có chất lượng tốt, bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành, an toàn của người dân; phát triển bền vững dựa trên kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, kinh tế carbon thấp, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0.”

Trong định hướng đó, việc “xanh hóa” ngành chế biến tinh bột sắn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Giữ vững vị thế trung tâm chế biến tinh bột sắn lớn nhất cả nước không chỉ được đo bằng sản lượng, doanh thu hay kim ngạch xuất khẩu, mà còn bằng khả năng sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, tận dụng phụ phẩm, bảo đảm an toàn môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

Từ yêu cầu của thị trường, sự chủ động của doanh nghiệp đến định hướng quản lý của ngành và quyết tâm của chính quyền, Tây Ninh đang từng bước tạo nền tảng để ngành chế biến tinh bột sắn chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững. Đây không chỉ là yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn là điều kiện để ngành sắn nâng cao giá trị, củng cố thương hiệu nông sản Tây Ninh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại./.