Tết và mạng xã hội: Vui nhưng đừng quên ranh giới

Trước khi nhấn nút đăng ảnh, hãy dành một chút thời gian suy nghĩ liệu hình ảnh này có khiến ai đó khó chịu? Có vi phạm quyền riêng tư của họ? Có thể gây hiểu lầm hay tổn hại gì không?

Hành vi "chế ảnh" người khác nhằm bôi nhọ, xúc phạm có thể bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng theo Nghị định 15/2020 - Ảnh minh họa: TTO

Tôi còn nhớ rõ cái Tết năm ngoái, khi một người bạn thân đã âm thầm xóa toàn bộ ảnh gia đình trên Facebook. Lý do? Cô ấy vừa phát hiện có người lấy ảnh con mình, một bé gái 5 tuổi xinh xắn để đăng lên nhiều trang bán hàng online kèm câu chuyện bịa đặt.

Đó là lúc tôi thật sự nhận ra niềm vui chia sẻ những khoảnh khắc Tết đẹp đẽ có thể nhanh chóng biến thành nỗi lo âu nếu chúng ta không biết giữ ranh giới.

Đừng xâm phạm quyền riêng tư người khác

Tết là dịp sum họp, là lúc ai cũng muốn lưu lại kỷ niệm. Mở Facebook hay Zalo những ngày này, ta thấy hình ảnh tràn ngập. Từ mâm cơm gia đình, trẻ em mặc áo dài mới cho đến những khoảnh khắc vui vẻ trong cuộc nhậu tất niên. Nhưng giữa niềm hân hoan ấy, có bao giờ chúng ta dừng lại nghĩ rằng không phải tất cả những gì ta thấy vui đều nên chia sẻ?

Câu chuyện không chỉ là việc đăng hay không đăng ảnh mà là việc chúng ta có đang vô tình xâm phạm quyền riêng tư của người khác hay không.

Pháp luật Việt Nam đề cập rất rõ ràng về điều này. Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình và việc sử dụng hình ảnh phải được người đó đồng ý. Nghe có vẻ đơn giản nhưng thực tế lại phức tạp hơn nhiều.

Hãy thử tưởng tượng cảnh này: bạn đang vui vẻ chụp ảnh tập thể gia đình trong ngày mùng 1 Tết. Trong khung hình có cả anh bạn thân đang đứng cạnh.

Bạn đăng lên mạng với tâm trạng phấn khởi, không hỏi anh ấy. Nhưng có thể anh ấy đang muốn giữ kín thông tin vị trí của mình hoặc đơn giản là không muốn hình ảnh xuất hiện công khai vì lý do riêng. Đó chính là lúc niềm vui của bạn có thể trở thành sự xâm phạm với người khác.

Điều đáng lo ngại hơn là khi những hình ảnh được đăng tải mà không xin phép có thể kéo theo hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Nghị định 15/2020/NĐ-CP quy định rõ hành vi tiết lộ bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của người khác trên môi trường mạng, nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt từ 20 đến 30 triệu đồng.

Việc sử dụng hình ảnh của người khác khi chưa được đồng ý không phải lúc nào cũng mặc nhiên áp một khung phạt cố định mà tùy bối cảnh và hành vi cụ thể.

Nếu hình ảnh được dùng để đăng tải, chia sẻ thông tin số nhằm xúc phạm, quấy rối, vu khống hoặc để thu thập, xử lý, sử dụng thông tin của người khác khi chưa được đồng ý hoặc dùng sai mục đích thì có thể bị xử phạt.

Nhưng vấn đề không dừng lại ở tiền phạt. Tôi từng chứng kiến một câu chuyện đau lòng. Một cô gái trẻ bị người yêu cũ đăng tải hình ảnh riêng tư lên mạng xã hội sau khi chia tay. Những hình ảnh ấy lan truyền nhanh chóng, khiến cô phải nghỉ việc, thay đổi nơi ở.

Hành vi này có thể bị xử lý hình sự về Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015. Đặc biệt, việc sử dụng mạng máy tính hay mạng viễn thông để phạm tội là tình tiết tăng nặng, với mức phạt tù từ 3 tháng đến 5 năm tùy mức độ.

Hãy luôn xin phép trước khi đăng ảnh có người khác

Vậy làm sao để vừa giữ được niềm vui Tết, vừa không vi phạm pháp luật? Trước hết hãy luôn xin phép trước khi đăng ảnh có người khác nếu có thể. Một câu hỏi lịch sự như "Mình đăng ảnh này được không?" chỉ mất vài giây nhưng thể hiện sự tôn trọng. Với trẻ em, nhất định phải hỏi ý kiến cha mẹ.

Với những bức ảnh trong không gian riêng tư như bữa cơm gia đình, tiệc tất niên công ty thì hãy cẩn trọng gấp đôi. Ngay cả khi mọi người trong ảnh đều đồng ý cho đăng, bạn vẫn nên kiểm tra xem có thông tin nhạy cảm nào lộ ra không như biển số xe, địa chỉ nhà hay những cuộc trò chuyện riêng tư.

Điều quan trọng nữa là nội dung đi kèm. Đừng bao giờ dùng ảnh người khác để kể chuyện không có thật, dù là với mục đích vui vẻ hay trêu đùa.

Hành vi "chế ảnh" người khác nhằm bôi nhọ, xúc phạm có thể bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP. Và nếu gây thiệt hại nghiêm trọng về danh dự, nhân phẩm, bạn còn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Tết là để vui, là để gắn kết. Nhưng niềm vui chân chính không bao giờ đến từ việc làm tổn thương người khác, dù vô tình hay cố ý. Mỗi lần trước khi nhấn nút đăng, hãy dành một chút thời gian suy nghĩ liệu hình ảnh này có khiến ai đó khó chịu? Có vi phạm quyền riêng tư của họ? Có thể gây hiểu lầm hay tổn hại gì không?

Trong thời đại số, ranh giới giữa đời tư và công khai đôi khi mờ nhạt. Nhưng chính vì thế, chúng ta càng cần tỉnh táo hơn. Mạng xã hội là công cụ tuyệt vời để lưu giữ kỷ niệm nhưng đừng để nó biến thành nguồn gốc của rắc rối pháp lý.

Hãy để Tết là dịp để chia sẻ những điều tích cực trong sự tôn trọng và trách nhiệm với người xung quanh.

Cuối cùng nếu không chắc chắn, hãy chọn cách an toàn nhất bằng cách giữ những khoảnh khắc đẹp nhất trong ký ức và album riêng, chỉ chia sẻ với những người thân thiết. Bởi niềm vui thật sự của Tết không nằm ở số lượng like trên mạng xã hội mà ở những giây phút quý giá được sống trọn vẹn bên gia đình và bạn bè.