Ông Trump muốn gì khi đe dọa tấn công quân sự Iran?

Trong bối cảnh Iran rung chuyển bởi làn sóng biểu tình lớn nhất trong nhiều năm qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc một loạt phương án đối phó với Tehran, bao gồm cả khả năng sử dụng sức mạnh quân sự.

Các phát biểu của ông Trump liên quan đến Iran ngày càng cho thấy sự leo thang khi không loại trừ khả năng tấn công quân sự - Ảnh: REUTERS

Theo nhiều nguồn tin được Hãng tin Reuters dẫn lại, ông Trump muốn tận dụng thời điểm Iran đang bất ổn để gây sức ép tối đa, thậm chí tạo điều kiện cho một sự thay đổi trong cấu trúc quyền lực tại Tehran. 

Song các quan chức Israel, Ả Rập và phương Tây đều cảnh báo rằng con đường này tiềm ẩn rủi ro lớn, trong khi khả năng thành công vẫn rất mờ nhạt.

"Kích hoạt" thay đổi từ bên trong

Theo hai nguồn tin Mỹ am hiểu các cuộc thảo luận, Tổng thống Trump đang xem xét các phương án tấn công có mục tiêu nhằm vào lực lượng an ninh và giới chỉ huy Iran - những đối tượng mà Washington cho là chịu trách nhiệm trực tiếp cho cuộc đàn áp phong trào biểu tình trên toàn quốc hồi đầu tháng này.

Mục tiêu của các phương án này là tạo niềm tin cho người biểu tình rằng họ có thể thách thức và chiếm giữ các cơ sở quyền lực của nhà nước, từ đó thúc đẩy một sự thay đổi từ bên trong.

Ngoài các đòn tấn công có chọn lọc, một số phương án khác được các trợ lý của ông Trump đưa ra còn bao gồm những cuộc tấn công quy mô lớn hơn, có thể nhắm vào chương trình tên lửa đạn đạo của Iran - vốn có khả năng vươn tới các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông - hoặc các cơ sở làm giàu hạt nhân.

Tuy nhiên, theo một nguồn tin Mỹ, ông Trump chưa đưa ra quyết định cuối cùng, bao gồm cả việc có lựa chọn con đường quân sự hay không.

Việc một tàu sân bay Mỹ cùng các tàu chiến hộ tống được triển khai tới Trung Đông trong tuần này đã mở rộng đáng kể năng lực can thiệp của Washington, sau khi ông Trump nhiều lần công khai đe dọa hành động nếu Iran tiếp tục đàn áp người biểu tình.

Tàu sân bay USS Abraham Lincoln đã được Mỹ triển khai ở Trung Đông ngày 27-1 với mục đích tập trận - Ảnh: REUTERS

Song, nhiều quan chức Ả Rập và phương Tây tỏ ra lo ngại rằng các cuộc không kích có thể phản tác dụng. 

Thay vì thúc đẩy làn sóng phản kháng, các đòn tấn công từ bên ngoài có thể làm suy yếu phong trào biểu tình vốn đang bị tổn thương nặng nề sau các cuộc dẹp loạn đẫm máu từ chính quyền.

Ông Alex Vatanka, Giám đốc chương trình Iran tại Viện Trung Đông, nhận định rằng nếu không có các cuộc đào ngũ quy mô lớn trong quân đội và lực lượng an ninh, phong trào biểu tình tại Iran dù "anh dũng" nhưng vẫn lép vế hoàn toàn về hỏa lực khi đối đầu với bộ máy an ninh của nhà nước.

Nỗi lo bất ổn lan rộng

Một quan chức cấp cao Israel, người trực tiếp nắm được các kế hoạch phối hợp giữa Mỹ và Israel, chia sẻ với Reuters rằng Israel không tin không kích đơn thuần có thể lật đổ chế độ Cộng hòa Hồi giáo - nếu đó là mục tiêu của Washington.

Theo quan chức này, ngay cả trong kịch bản cực đoan nhất - khi Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei bị loại khỏi chính trường - Iran vẫn sẽ nhanh chóng có một lãnh đạo mới thay thế.

Theo đánh giá của phía Israel, chỉ sự kết hợp giữa sức ép từ bên ngoài và một lực lượng đối lập trong nước được tổ chức bài bản mới có thể làm thay đổi quỹ đạo chính trị của Iran. 

Dù các cuộc biểu tình đã làm suy yếu hình ảnh và năng lực kiểm soát của chính quyền, giới lãnh đạo Tehran hiện vẫn giữ quyền lực một cách chặt chẽ.

Các báo cáo tình báo Mỹ cũng đi đến kết luận tương tự: những điều kiện dẫn tới biểu tình vẫn tồn tại và tiếp tục bào mòn chính quyền Iran, nhưng chưa xuất hiện các rạn nứt mang tính quyết định trong bộ máy quyền lực.

Trong khi đó, ông Khamenei - nay đã 86 tuổi - được cho là rút lui khỏi việc điều hành hằng ngày, giảm xuất hiện công khai và đang sống tại các địa điểm an ninh cao, sau khi nhiều tướng lĩnh cấp cao Iran thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel năm ngoái.

Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei - Ảnh: REUTERS

Việc điều hành thường nhật ngày càng được chuyển sang các nhân vật thân cận với Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC), lực lượng đang kiểm soát phần lớn mạng lưới an ninh và các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế Iran.

Tuy nhiên, ông Khamenei vẫn nắm quyền quyết định tối cao về chiến tranh, kế nhiệm và chiến lược hạt nhân, khiến khả năng thay đổi chính trị trở nên rất hạn chế khi ông còn tại vị.

Từ Vùng Vịnh tới Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều quốc gia trong khu vực bày tỏ quan điểm ưu tiên kiềm chế hơn là để Iran sụp đổ, không phải vì ủng hộ Tehran, mà vì lo ngại bất ổn tại một quốc gia 90 triệu dân với nhiều chia rẽ sắc tộc - tôn giáo có thể kích hoạt hiệu ứng dây chuyền. 

Một Iran bị phân mảnh có thể rơi vào nội chiến, làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz và đẩy cả khu vực vào vòng xoáy bất ổn mới.

"Mỹ có thể bóp cò, nhưng chính chúng tôi mới là những người phải sống chung với hậu quả", một nguồn tin Ả Rập nhấn mạnh.