Ông Mojtaba Khamenei, tân lãnh tụ tối cao Iran, có gì đặc biệt?

Ông Mojtaba Khamenei, con trai của cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, kế nhiệm cha mình trở thành người đứng đầu mới của Cộng hòa Hồi giáo Iran. Ông này có gì đặc biệt?

Tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei - Ảnh: ANADOLU

Theo Hãng tin AFP, ngày 9-3, trong thông báo được công bố ngay sau nửa đêm, Hội đồng Chuyên gia Iran gồm 88 giáo sĩ cho biết họ đã chọn ông Mojtaba Khamenei (56 tuổi) làm lãnh tụ tối cao mới của Iran. Việc ông Mojtaba lên nắm quyền đánh dấu lần đầu tiên kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979, vị trí lãnh tụ tối cao của Iran được chuyển từ cha sang con.

Là người kín tiếng

Trước đó, một số ứng viên khác cho vị trí quyền lực nhất Iran cũng được cân nhắc, bao gồm Alireza Arafi (một trong ba thành viên của hội đồng lâm thời điều hành đất nước), giáo sĩ theo đường lối cứng rắn Mohsen Araki, và thậm chí cả Hassan Khomeini (cháu của ông Ruhollah Khomeini, lãnh tụ sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran năm 1979).

Tuy nhiên, cuối cùng hội đồng đã quyết định chọn ông Mojtaba Khamenei, qua đó mở ra một dạng chuyển giao quyền lực cha truyền con nối - điều mà chính cha ông từng bác bỏ về nguyên tắc vào năm 2024.

Sinh ngày 8-9-1969 tại Mashhad, thành phố linh thiêng ở đông bắc Iran, ông Mojtaba Khamenei là một trong sáu người con của cố lãnh tụ tối cao Iran. Đại giáo chủ Ali Khamenei đã thiệt mạng ở tuổi 86 tại Tehran cách đây hơn một tuần, trong đợt không kích đầu tiên của Mỹ và Israel hôm 28-2.

Ông Mojtaba là người con duy nhất của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei nắm giữ vai trò công khai, dù thực tế không đảm nhiệm bất kỳ chức vụ chính thức nào trong chính quyền.

Do kín tiếng trong các nghi lễ chính thức cũng như trên truyền thông, ảnh hưởng thực sự của ông Mojtaba Khamenei đã trở thành chủ đề bàn tán sôi nổi trong nhiều năm, không chỉ trong dư luận Iran mà cả trong giới ngoại giao.

Vị giáo sĩ 56 tuổi, với bộ râu hoa râm và chiếc khăn turban màu đen - biểu tượng của những người seyyed (hậu duệ của Nhà tiên tri Mohammed), được mô tả là nhân vật đứng sau hậu trường, là người "giật dây" tại trung tâm quyền lực ở Tehran.

Ông có quan hệ gần gũi với phe bảo thủ, đặc biệt là với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Mối quan hệ này bắt nguồn từ thời ông phục vụ trong một đơn vị chiến đấu vào giai đoạn cuối của cuộc chiến Iran - Iraq (1980 - 1988).

Ảnh chụp tại Tehran vào ngày 30-10-2024 và do văn phòng lãnh tụ tối cao Iran công bố cho thấy ông Mojtaba Khamenei (thứ 2 từ trái) - Ảnh: AFP

Khối tài sản có thể hơn 100 triệu USD, từng bị Mỹ áp biện pháp trừng phạt

Năm 2019, trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump, Bộ Tài chính Mỹ đã áp các biện pháp trừng phạt đối với Mojtaba Khamenei, cho rằng ông đại diện cho lãnh tụ tối cao Iran "dù chưa từng được bầu hoặc bổ nhiệm vào bất kỳ vị trí nào trong chính phủ, ngoài công việc tại văn phòng của cha mình".

Theo Bộ Tài chính Mỹ, ông Ali Khamenei đã giao phó một phần trách nhiệm lãnh đạo cho con trai.

Ông Mojtaba được cho là đã "làm việc chặt chẽ với các lực lượng an ninh Iran nhằm thúc đẩy tham vọng gây bất ổn khu vực" và các mục tiêu trong nước của cha mình.

Phe đối lập cáo buộc ông đóng vai trò trong cuộc trấn áp bạo lực diễn ra sau khi Tổng thống theo đường lối cứng rắn Mahmoud Ahmadinejad tái đắc cử năm 2009 - sự kiện đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình quy mô lớn.

Theo cuộc điều tra của Hãng tin Bloomberg, dựa trên các nguồn tin ẩn danh và báo cáo của cơ quan tình báo phương Tây, ông Mojtaba Khamenei đã tích lũy khối tài sản hơn 100 triệu USD.

Tiền thu được từ việc bán dầu mỏ đã được chuyển hướng đầu tư vào bất động sản hạng sang ở Anh, các khách sạn ở châu Âu và tài sản tại Dubai, thông qua mạng lưới công ty vỏ bọc đặt tại các thiên đường thuế, theo cuộc điều tra.

Ông Mojtaba Khamenei theo học thần học tại thành phố Qom, phía nam Tehran. Ông cũng dành nhiều thời gian giảng dạy tại các trường ở Qom.

Ông đạt học vị Hujjat al-Islam, một danh hiệu dành cho các giáo sĩ cấp trung, thấp hơn cấp "ayatollah" mà cha ông và lãnh tụ Ruhollah Khomeini từng đạt được.

Các nhà phân tích cho rằng việc đưa ông Mojtaba Khamenei lên làm lãnh tụ tối cao là động thái mang tính biểu tượng, nhằm cho thấy chính quyền Iran vẫn mạnh mẽ và họ quyết tâm không khuất phục trước sức ép từ phương Tây.

Israel đã đưa ra cảnh báo cứng rắn đối với lãnh tụ tối cao mới cũng như những người lựa chọn ông, tuyên bố rằng "cánh tay của Nhà nước Israel sẽ tiếp tục truy đuổi bất kỳ người kế nhiệm nào và bất kỳ ai tìm cách chỉ định người kế nhiệm".

Vợ ông, bà Zahra Haddad-Adel (con gái của một cựu chủ tịch Quốc hội Iran), đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel.