Ngoại giao Việt Nam: Từ mặt trận chiến lược đến nhiệm vụ trọng yếu trong kỷ nguyên mới

Đại hội XIV của Đảng khẳng định đối ngoại-hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, kế thừa bài học lịch sử từ ngoại giao cách mạng, góp phần nâng cao năng lực tự chủ chiến lược và vị thế Việt Nam.

Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam Nguyễn Thị Bình ký văn kiện Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, ngày 27/1/1973, tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế ở thủ đô Paris (Pháp). (Ảnh: Văn Lượng/TTXVN)

Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, ngoại giao luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong ba mặt trận chiến lược song hành cùng mặt trận quân sự và chính trị.

Thắng lợi của Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam năm 1973 là minh chứng tiêu biểu, thể hiện đỉnh cao của “mặt trận ngoại giao;” là mốc son trong trang sử vàng của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam.

Việc nhìn lại giá trị lịch sử của Hiệp định Paris 1973 - một sự kiện ngoại giao cách đây hơn nửa thế kỷ, không chỉ có ý nghĩa tri ân quá khứ mà còn góp phần làm sáng tỏ tính kế thừa và phát triển tư duy đối ngoại của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới.

Đỉnh cao của ngoại giao cách mạng Việt Nam

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Đảng sớm xác định ngoại giao là một mặt trận chiến đấu đặc biệt, có vai trò hỗ trợ và thúc đẩy thắng lợi chung của cách mạng. Ngoại giao không đứng ngoài cuộc chiến, mà trực tiếp tham gia vào cuộc đấu tranh toàn diện, kết hợp chặt chẽ với đấu tranh quân sự và chính trị theo phương châm “vừa đánh vừa đàm.”

Chủ tịch nước Lương Cường phát biểu tại Phiên khai mạc Kỳ họp lần thứ 3 Hội đồng Tư vấn Kinh doanh APEC (ABAC III). (Ảnh: Lâm Khánh/TTXVN)

Ngày 27/1/1973, Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam chính thức được ký kết tại Paris (Pháp). Để đi đến thành quả to lớn đó là một hành trình đầy cam go, phức tạp, “kéo dài gần 5 năm, với 202 phiên công khai, 36 phiên gặp riêng bí mật, với 500 cuộc họp báo và 1.000 cuộc phỏng vấn, đàm phán."

Cuối cùng, đúng 12 giờ 30 phút (giờ Paris) ngày 22/1/1973, tại Trung tâm các Hội nghị quốc tế Clêbe, Hiệp định chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam đã được Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ và cố vấn Henry Kissinger ký tắt. Ngày 27/1/1973, Hiệp định được ký chính thức.

Hiệp định buộc Hoa Kỳ phải rút toàn bộ quân viễn chinh và quân đồng minh, chấm dứt can thiệp quân sự tại Việt Nam, công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Đây không chỉ là thắng lợi trên bàn đàm phán mà còn là thắng lợi có ý nghĩa chiến lược, tạo điều kiện quyết định cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Thắng lợi của Hiệp định Paris để lại nhiều bài học có giá trị lâu dài cho công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Đó là bài học về sự kiên định mục tiêu chiến lược, đặt lợi ích quốc gia-dân tộc lên trên hết; bài học về sự kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc và linh hoạt; bài học về phát huy sức mạnh tổng hợp của dân tộc gắn với sức mạnh của thời đại; và đặc biệt là bài học về sử dụng ngoại giao như một công cụ đấu tranh sắc bén, hiệu quả.

Thủ tướng Phạm Minh Chính dự phiên Đối thoại của lãnh đạo ASEAN với đại diện Hội đồng liên Nghị viện ASEAN (AIPA). (Ảnh: Dương Giang/TTXVN)

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 50 năm Ngày ký Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó Chủ tịch nước, nguyên Trưởng Phái đoàn Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tham gia vào các cuộc đàm phán Hiệp định Paris nêu rõ: Hiệp định Paris là thắng lợi quyết định giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, kết quả của gần 20 năm chiến tranh ác liệt, gian khổ của cả dân tộc.

Hiệp định Paris là thắng lợi về mặt quân sự, chính trị và ngoại giao của Việt Nam, đồng thời là thắng lợi của phong trào thế giới ủng hộ Việt Nam. Đó cũng là kết quả của sự đoàn kết ủng hộ hết sức mạnh mẽ của thế giới, đem lại sức mạnh cho Việt Nam ở trên chiến trường cũng như tại bàn đàm phán.

Sự kế thừa và phát triển tư duy đối ngoại của Đảng

Kể từ lễ ký Hiệp định Paris 1973, lịch sử đất nước đã trôi qua nhiều thập kỷ, song tinh thần, bài học của “mặt trận ngoại giao” trong đàm phán Hiệp định Paris vẫn giữ nguyên giá trị thời đại sâu sắc.

Trong bối cảnh hiện nay, những bài học đó tiếp tục được vận dụng sáng tạo trong ngoại giao hòa bình, ngoại giao phát triển và ngoại giao bảo vệ Tổ quốc.

Ngoại giao ngày càng phát huy vai trò của sức mạnh mềm, bản sắc văn hóa và các giá trị tốt đẹp của dân tộc, góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam yêu chuộng hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển.

Sau khi đất nước thống nhất, nhất là từ khi thực hiện đường lối đổi mới năm 1986, tư duy đối ngoại của Đảng từng bước được đổi mới toàn diện, chuyển từ ngoại giao thời chiến sang ngoại giao phục vụ xây dựng và phát triển đất nước.

Tuy nhiên, những nguyên tắc cốt lõi được hun đúc từ ngoại giao cách mạng, trong đó có bài học từ Hiệp định Paris 1973, vẫn được kế thừa và phát triển sáng tạo.

Đảng xác định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Đối ngoại không chỉ giới hạn ở quan hệ giữa các nhà nước mà được mở rộng toàn diện trên các kênh đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, gắn với các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, quốc phòng, an ninh, với phương châm: chủ động đẩy mạnh ngoại giao quốc phòng và an ninh; tăng cường ngoại giao kinh tế phục vụ phát triển, mở rộng và nâng cao hiệu quả ngoại giao văn hóa, đóng góp vào quảng bá hình ảnh đất nước.

Nhờ đường lối đối ngoại đúng đắn, Việt Nam từng bước phá thế bao vây, cấm vận, mở rộng quan hệ với hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ, tham gia ngày càng sâu rộng vào các cơ chế hợp tác khu vực và toàn cầu, qua đó nâng cao vị thế và uy tín quốc gia trên trường quốc tế.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, đến nay, Việt Nam đã có quan hệ ngoại giao với 194 nước; số nước Việt Nam có khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện, Đối tác Chiến lược và Đối tác Toàn diện là 42 nước.

Quan hệ với nhiều đối tác quan trọng đã được nâng lên tầm mức mới, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy quan hệ ngoại giao ngày càng mở rộng, đi vào chiều sâu và hiệu quả.

Nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên trong kỷ nguyên mới

Đại hội XIV của Đảng là cột mốc đánh dấu đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với những mục tiêu tăng trưởng rất cao. Đại hội diễn ra trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường.

Trong bối cảnh đó, Đại hội tiếp tục nêu bật vai trò quan trọng của đối ngoại-hội nhập quốc tế và chính thức khẳng định đây là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.

Đối ngoại không chỉ “mở đường” mà còn trực tiếp góp phần củng cố sức mạnh tổng hợp quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của đất nước.

Phát biểu tại họp báo quốc tế sau khi bế mạc Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: Tại Đại hội XIV, công tác đối ngoại đã được nâng tầm lên vị thế mới để thúc đẩy mở cửa và hội nhập.

Tổng Bí thư cho rằng, khi thế giới biến động, cần hợp tác giải quyết thách thức chung. Việt Nam đã chuyển từ tiếp nhận sang đóng góp trong quan hệ quốc tế. Việt Nam sẽ xây dựng mô hình tăng trưởng mới lấy hội nhập quốc tế là trung tâm, cùng với đó là hội nhập chính trị, an ninh quốc phòng góp phần nâng cao vị thế đất nước.

Như vậy có thể thấy quan điểm đối ngoại của Đại hội XIV là sự kế thừa và phát triển nâng cao tư duy đối ngoại của Đảng, vừa kiên định nguyên tắc độc lập, tự chủ, đồng thời linh hoạt, sáng tạo trong xử lý các mối quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng; kết hợp chặt chẽ giữa đối ngoại với quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế-xã hội.

Đặc biệt, đối ngoại được xác định là công cụ quan trọng để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, bằng biện pháp hòa bình, đúng như tinh thần đàm phán Hiệp định Paris năm xưa: kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; kết hợp đấu tranh quân sự, chính trị với đấu tranh ngoại giao; kiên định mục tiêu, nguyên tắc nhưng linh hoạt về sách lược, vận dụng sáng tạo tư tưởng “Dĩ bất biến, ứng vạn biến,” chủ động xây dựng và phát huy sức mạnh tổng hợp.

Như Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết: Quan điểm đối ngoại trọng yếu, thường xuyên của Đại hội XIV là sự tiếp nối, kế thừa đường lối đối ngoại thời kỳ đổi mới, đồng thời bổ sung quan điểm chỉ đạo tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên.

Chủ trương nhất quán của Việt Nam là độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc, hợp tác bình đẳng cùng có lợi; là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế./.