Luật đô thị đặc biệt: Trao quyền dứt khoát cho TP.HCM

'Đáng lý ra Luật Đô thị đặc biệt phải được xây dựng từ lâu để khắc phục những bất cập, hạn chế từ 'chiếc áo chung' thể chế lâu nay cản trở sự phát triển của một đô thị đặc biệt như TP.HCM'.

Thi công dự án đại đô thị Vinhomes Green Paradise Cần Giờ, xã Cần Giờ, TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Đó là nhìn nhận PGS.TS Võ Trí Hảo, trọng tài viên của Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC). Tuổi Trẻ trân trọng giới thiệu ý kiến của ông trao đổi về Luật Đô thị đặc biệt.

Để "người khổng lồ" không mặc "áo chật"

luật đô thị - Ảnh 2.

* Như ông nói trên thì việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt rất cần thiết, rất cấp bách đối với TP.HCM?

- Sự cần thiết của Luật Đô thị đặc biệt đã được phân tích sâu, kỹ lâu nay. Cần phân tích rõ để hiểu được ý nghĩa và giá trị đặc biệt của luật này.

Từ trước tới nay Quốc hội đã có những nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM nhưng kết quả chưa đạt được như mục tiêu và kỳ vọng.

Các nghị quyết thường mở đầu bằng việc trao quyền rất rộng nhưng lại kết thúc bằng điều kiện phải có sự chấp thuận của các bộ, ngành trung ương khiến quyền đó bị "vô hiệu hóa" trên thực tế.

Hệ quả thay vì chỉ cần một quyết định ở cấp cao, TP.HCM lại phải đi xin ý kiến nhiều cơ quan khác nhau, làm mất thời gian và cơ hội. Hạn chế này khiến cho TP.HCM không được toàn quyền quyết định khi thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù, đột phá.

Xây dựng Luật Đô thị đặc biệt có mục tiêu nhằm phá vỡ vướng mắc, hạn chế này để TP.HCM được trao quyền tự quyết, tự chịu trách nhiệm cao hơn, đột phá hơn. Những đô thị đặc biệt lớn như TP.HCM, Hà Nội và các đô thị đóng vai trò động lực nền kinh tế (Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ...) đều cần luật riêng như thế này.

* Theo ông, ý nghĩa cốt lõi của Luật Đô thị đặc biệt đối với TP.HCM là gì?

- Phần đông đại biểu Quốc hội xuất phát từ các tỉnh thành có tỉ lệ nông nghiệp, nông thôn cao.

Họ dùng hình mẫu phát triển nông thôn làm tiêu chuẩn định hình nên sự phát triển quốc gia. Việc có Luật Đô thị đặc biệt sẽ giúp thoát cái gọi là "nông thôn hóa thành thị".

Việc này cũng giúp hiện thực hóa khẩu hiệu cách đây 10 năm đề ra là phân biệt giữa chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn, điều chưa thể hiện thành công trong Luật Chính quyền địa phương.

Sử dụng một luật chung là Luật Chính quyền địa phương để điều chỉnh vô hình trung đã áp những chính quyền như TP.HCM là người khổng lồ mặc chung chiếc áo chật hẹp với chính quyền các tỉnh miền núi, vùng sâu... Chính vì vậy, luật riêng có thể làm khác biệt hóa, đặc thù hóa các đô thị, trong đó có siêu đô thị TP.HCM.

Bởi các trọng tâm, cơ chế, năng lực, nguồn lực, thu hút đầu tư... ở những đô thị như TP.HCM khác hẳn những địa phương khác.

Mặt khác, luật cũng sẽ ý nghĩa hơn nghị quyết bởi nghị quyết được hiểu là một sự thí điểm, có thời hạn 5 năm hay 10 năm. Trong khi luật sẽ tạo ra sự ổn định, khuyến khích các doanh nghiệp có kế hoạch tư duy dài hạn. Thời đại này đòi hỏi kinh doanh phải quy mô hơn, đòi hỏi kế hoạch đầu tư dài hạn mà dài hạn thì khuôn khổ pháp lý phải ổn định lâu dài.

Trao quyền dứt khoát cho TP.HCM

* Vậy Luật Đô thị đặc biệt cần được thiết kế theo nguyên tắc nào để mở rộng không gian phát triển, huy động mạnh mẽ các nguồn lực đầu tư và đẩy mạnh phân cấp phân quyền triệt để cho TP.HCM?

- Bởi vì đây là luật chung cho một siêu đô thị có dân số gấp đôi và tổng sản phẩm nội địa rất lớn. Trong luật không nên giới hạn cơ chế ở một lĩnh vực đặc thù nào cả. Do vậy luật này phải xây dựng toàn diện và lâu dài.

Từ đó mới có sự độc lập, ủy quyền cần thiết, tạo niềm tin cho các chủ thể rằng khi chính quyền, lãnh đạo TP.HCM đã đồng ý, có văn bản chấp thuận là xong, không phải chờ đợi gì, không gánh chịu rủi ro kinh doanh gì ở việc chính quyền trung ương chưa gật đầu.

Luật mới phải tạo nên một sự đột phá cho đô thị như TP.HCM, muốn đột phá phải tạo sự khác biệt so với hệ thống pháp luật có phần trì trệ như hiện nay.

Hiện nay Luật Thủ đô được xem là một trong những điểm tựa quan trọng để xây dựng luật đô thị đặc biệt. TP.HCM cần nghiên cứu, kế thừa các nội dung phù hợp từ Luật Thủ đô (sửa đổi) để chuyển hóa vào Luật Đô thị đặc biệt.

Ngoại trừ một số chính sách mang tính đặc thù riêng cho thủ đô, các quy định về quản lý đô thị, môi trường, dân cư, đầu tư và dự án đều có thể vận dụng cho mô hình đô thị đặc biệt.

Chủ trương xuyên suốt của Đảng hiện nay là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng giao cho địa phương chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm. Đây cũng chính là định hướng quan trọng để xây dựng Luật Đô thị đặc biệt trong thời gian tới.

* Cụ thể nội dung của luật nên được xây dựng theo hướng nào, thưa ông?

- Nguyên tắc đầu tiên đã trao quyền phải trao dứt khoát, rõ ràng, không kèm theo điều kiện xin phép lại từ các bộ, ngành. Nếu vẫn duy trì cơ chế "xin - cho", luật mới cũng sẽ đi vào vết xe cũ của các nghị quyết trước đây. Nguyên tắc thứ hai, thay cơ chế xin chấp thuận bằng cơ chế "phủ quyết" (veto).

Tức là địa phương được chủ động quyết định và triển khai, còn trung ương thực hiện quyền giám sát và chỉ can thiệp khi thấy cần thiết trong thời hạn luật định.

Cơ chế phủ quyết lại phù hợp hơn với TP.HCM bởi cơ chế này đảo ngược quan hệ vận hành, trung ương phải chủ động giám sát và phản ứng kịp thời, thay vì để địa phương chờ đợi. Điều này buộc bộ máy trung ương phải vận hành nhanh hơn, sát thực tế hơn.

Đồng thời nó phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế hiện đại, nơi doanh nghiệp và nhà đầu tư không thể chờ đợi các quy trình hành chính kéo dài. Một quyết định chậm trễ có thể khiến cơ hội đầu tư chuyển sang quốc gia khác.

Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu có thế mạnh phát triển cảng biển nước sâu, năng lượng, logistics... - Ảnh: Q.Đ.