Lễ hội 15 năm mới có một lần của người Tà Ôi thành di sản quốc gia

Lễ hội truyền thống Ariêu Piing của người Tà Ôi ở miền tây Quảng Trị vừa được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đánh dấu cột mốc quan trọng trong bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào vùng Trường Sơn.

Lễ hội Ariêu Piing của người Tà Ôi được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Ảnh: HOÀNG TÁO

Tối 27-7, xã Tà Rụt (Quảng Trị) tổ chức Lễ hội Ariêu Piing và đón nhận quyết định công nhận Lễ hội Ariêu Piing của người Tà Ôi (Pa Cô) là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đây là lễ hội truyền thống của người Tà Ôi thuộc các xã Tà Rụt, La Lay, A Dơi, Lìa (Quảng Trị).

Bà Ly Kiều Vân - Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy Quảng Trị - đã trao quyết định công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho cộng đồng người Tà Ôi.

Bà Ly Kiều Vân - Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy Quảng Trị (giữa) - trao quyết định công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho cộng đồng người Tà Ôi - Ảnh: HOÀNG TÁO

Cùng với lễ đón nhận trên, từ hai tuần qua, cộng đồng người Tà Ôi ở xã Tà Rụt đã tổ chức Lễ hội Ariêu Piing.

Lễ hội năm nay được tổ chức sau 15 năm, quy tụ 36 dòng họ người Tà Ôi cùng đông đảo người dân, khách mời và các nhà nghiên cứu văn hóa. Đây là lễ hội truyền thống lớn nhất, thiêng liêng nhất trong đời sống tinh thần của cộng đồng Tà Ôi.

Khác với tập tục thăm viếng mồ mả của người Kinh, người Tà Ôi sau khi chôn cất người thân sẽ không trở lại khu rừng ma. Khi tổ chức lễ Ariêu Piing, họ đưa hài cốt người quá cố từ rừng ma về nhà mồ chung của dòng họ.

Sau lễ Ariêu Piing, hài cốt người chết sẽ được đưa vào các nhà mồ mới theo từng dòng họ - Ảnh: HOÀNG TÁO

Trước khi diễn ra các nghi lễ chính, không gian bản làng Tà Rụt rộn ràng với đoàn diễu hành của các thôn. Trong trang phục truyền thống với hai gam màu đỏ - đen đặc trưng, hàng trăm nghệ nhân và người dân vừa diễu hành vừa hòa nhịp tiếng trống, cồng chiêng, tù và, tái hiện bức tranh văn hóa sống động của đồng bào miền tây Quảng Trị.

Trong âm vang của cồng chiêng và các nhạc cụ truyền thống, nhiều làn điệu dân ca, dân vũ đặc sắc như Cha chấp, K-Lơi, Tăng-y hay điệu hát Xiêng được trình diễn, góp phần khắc họa đời sống văn hóa lâu đời của người Tà Ôi trên dãy Trường Sơn hùng vĩ.

Trong thời gian tổ chức Ariêu Piing, nghệ nhân và người dân trong trang phục truyền thống với sắc đỏ - đen trình diễn các điệu nhảy múa truyền thống - Ảnh: HOÀNG TÁO

Lễ hội có tính cộng đồng rất cao khi các làng bản lân cận đều đến dự lễ và góp tiết mục diễu hành - Ảnh: HOÀNG TÁO

Ariêu Piing còn được gọi là lễ bốc mã hay lễ bỏ mã. Khác với tập tục thăm viếng mồ mả của người Kinh, người Tà Ôi sau khi chôn cất người thân sẽ không trở lại khu rừng ma. Với họ, việc an táng chỉ là bước đầu của tang lễ.

Tang lễ chỉ thực sự hoàn tất khi diễn ra lễ cải táng, đưa hài cốt người quá cố từ rừng ma về nhà mồ chung của dòng họ. Trải qua nhiều thế hệ, nghi lễ thiêng liêng này đã trở thành một di sản văn hóa đặc trưng, phản ánh quan niệm về vòng đời, cội nguồn và sự gắn kết giữa người sống với tổ tiên.

Ariêu Piing không tổ chức hằng năm mà thường diễn ra từ 10 đến 15 năm một lần, thậm chí lâu hơn. Lễ hội gồm nhiều nghi lễ quan trọng như lễ bốc mộ, lễ khai mã, lễ đón khách, lễ đâm trâu, lễ đưa quan tài về lăng mới, lễ cảm ơn, lễ chia tay và tổng kết…

Lễ Ariêu Piing ngày trước còn có tập tục đâm trâu, nhưng nay chỉ được tái hiện một phần - Ảnh: HOÀNG TÁO

Những năm gần đây, Ariêu Piing không chỉ được gìn giữ trong cộng đồng mà còn từng bước trở thành sản phẩm văn hóa đặc sắc phục vụ nghiên cứu, quảng bá và phát triển du lịch - Ảnh: HOÀNG TÁO

Mỗi kỳ Ariêu Piing là ngày hội lớn của cả cộng đồng bản làng. Đây không chỉ là dịp các dòng họ đoàn tụ mà còn đón tiếp thông gia, làng kết nghĩa, các bản làng lân cận, bạn bè gần xa và cả những vị khách "không mời mà đến" theo phong tục truyền thống.

Việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Lễ hội Ariêu Piing là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa độc đáo được gìn giữ qua nhiều thế hệ của người Tà Ôi.

Đây còn là dịp người dân bán các nông sản trên nương rẫy, quảng bá văn hóa, ẩm thực - Ảnh: HOÀNG TÁO