Hàng chục chiếc ba lô không người nhận và cuộc tìm kiếm liệt sĩ dưới trảng cát 2,5 ha

Đêm 20-5-1968, một cánh quân đặc công bí mật xuất kích đánh vào căn cứ tăng thiết giáp của địch ở Động Tòa.

Các chiến sĩ Đội quy tập 192 tiến hành tìm kiếm hài cốt các anh hùng liệt sĩ - Ảnh: N.D

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, người cựu chiến binh vẫn trĩu nặng nỗi đau và vẹn nguyên một lời thề: Phải đưa bằng được các anh hùng, liệt sĩ là đồng đội của mình về.

Hàng chục chiếc ba lôcủa liệt sĩ mãi mãi không có người quay về nhận

Ký ức đêm 20-5-1968 như những thước phim cuộn chảy trong tâm trí cựu binh Lê Hữu Tòng (trú phường Phú Bài, TP Huế).

Đó là trận đánh do 3 Tiểu đoàn Đặc công gồm Tiểu đoàn 1, Tiểu đoàn 2 (Thành đội Huế) và Tiểu đoàn 12 (Trung đoàn 6, Quân khu Trị Thiên) phối hợp thực hiện, dưới sự chỉ huy của Thành đội trưởng Huế Thân Trọng Một.

Trước giờ nổ súng, các chiến sĩ đặc công đã bám sát mục tiêu từ nhiều hướng bằng chiến thuật "mật tập" - đánh từ trong lòng địch đánh ra (còn gọi là "nở hoa trong lòng địch").

"Các đồng chí thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 1 của tôi đang lọt vào hàng rào cuối cùng thì một chiến sĩ giẫm phải bẫy pháo sáng.

Bầu trời Động Tòa sáng rực. Yếu tố bất ngờ không còn, chúng tôi buộc phải chuyển sang cường tập", ông Tòng nhớ lại.

Quân địch lập tức báo động toàn căn cứ. Hỏa lực đại liên và đạn pháo từ xe tăng xả ra xối xả. Hai bên xảy ra giao chiến cam go.

Tổ hỏa lực B41 do ông Tòng cùng hai đồng đội làm xạ thủ đã nhắm thẳng vào công sự địch khai hỏa, phá hủy nhiều xe tăng, xe quân sự và loại khỏi vòng chiến đấu nhiều binh lính. Đến 5h sáng 21-5, ông Tòng là một trong những người lính cuối cùng rút khỏi Động Tòa.

Cựu chiến binh Lê Hữu Tòng xúc động kể lại cuộc xuất kích đánh vào căn cứ xe tăng thiết giáp của địch ở Động Tòa - Ảnh: N.D

"Đại đội 3, Tiểu đoàn 1 của tôi xuất phát đêm đó hơn 100 anh em, nhiều người mới bổ sung nên chưa kịp nhớ tên nhau. Sau trận chiến ấy, chỉ còn vài chiến sĩ bị thương thoát ra được. Hàng chục chiếc ba lô để lại dưới hầm địa đạo hậu cứ mãi mãi không có người quay về nhận. Nhìn những chiếc ba lô ấy, tôi không cầm được nước mắt", ông Tòng nghẹn giọng.

Theo ông Tòng, trong những ngày sau, cơ sở bí mật báo tin quân địch đã gom thi thể bộ đội ta, chất lên xe tải GMC chở thẳng ra trảng cát trống trước ga Hương Thủy chôn lấp.

Lật 2,5 ha đất cát tìm các anh về

Sau ngày đất nước thống nhất, ông Tòng làm Huyện đội trưởng Hương Thủy. Trong suốt thời gian ấy, lần theo tin báo, ông cùng đồng đội thường xuyên đến khu vực gần ga Hương Thủy để xác định vị trí hố chôn tập thể.

Tuy nhiên, đây là một khu đất rộng lớn. Thời điểm quân đội Mỹ thực hiện việc chôn lấp, người dân không được phép đến gần nên rất khó xác định tọa độ cụ thể.

Khi vừa nghỉ hưu, ông đã báo cáo manh mối quý giá này cho cơ quan chức năng TP Huế. Một đợt khai quật đã diễn ra vào năm 1993, lực lượng chức năng đã cất bốc được 83 hài cốt liệt sĩ.

Tuy nhiên theo ông Tòng nhận định, vẫn còn nhiều liệt sĩ đặc công trong trận Động Tòa và nhiều chiến sĩ hy sinh trong các trận đánh khác vẫn đang nằm lại ở khu đất này. Vì đây là khu vực chôn lấp tập trung, nhiều liệt sĩ của ta qua các trận đánh hy sinh ở nơi khác cũng được Mỹ chở về đây chôn lấp.

Trảng cát hoang vắng năm xưa nay đã mọc lên mồ mả của người địa phương và cây cỏ, bụi tre um tùm.

Các chiến sĩ Đội quy tập 192 cẩn thận kiểm tra kỹ lưỡng tại khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ - Ảnh: N.D

Từ niềm tin ấy, những ngày qua, Đội quy tập 192 (thuộc Bộ chỉ huy quân sự TP Huế) tiến hành phát quang, rà phá vật liệu nổ còn sót lại, sau đó tổ chức khai quật, tìm kiếm theo hình thức cuốn chiếu - làm đến đâu dứt điểm đến đó.

Thượng tá Ngô Trí Hùng - Đội trưởng Đội quy tập 192 - cho biết sau khi tiếp nhận thông tin từ cựu binh Lê Hữu Tòng, đơn vị đã mở rộng xác minh, khảo sát và tiếp cận các nhân chứng, đặc biệt là những người lớn tuổi từng trải qua giai đoạn lịch sử tại khu vực này.

"Năm 1993, lực lượng chức năng đã cất bốc được 83 hài cốt liệt sĩ tại đây. Tuy nhiên, do địa bàn rộng lớn, chúng tôi nhận định vẫn đang còn hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chỉ huy Quân sự và Ban Chỉ đạo 515 TP Huế, đơn vị đã huy động nhân lực, phương tiện tìm kiếm nhằm đẩy nhanh tiến độ trên diện tích khoảng 2,5 ha", thượng tá Hùng thông tin.