Giảm trừ gia cảnh cần sát thực tế, áp dụng sớm để giảm áp lực cho người lao động

Cần điều chỉnh giảm trừ gia cảnh kịp thời để hỗ trợ người lao động. Ảnh: Hải Nguyễn

Khoảng cách lớn giữa mức giảm trừ và thực tế chi tiêu của người lao động

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 7, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, Bộ Tài chính đã tiếp thu nhiều ý kiến từ chuyên gia, cơ quan liên quan khi xây dựng phương án điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh. Đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế phải nộp của người lao động trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

Bộ đã đưa ra hai phương án: Tiếp tục căn cứ vào chỉ số giá tiêu dùng (CPI) hoặc tính theo tốc độ tăng thu nhập bình quân và GDP bình quân đầu người. Đa số chuyên gia nghiêng về phương án thứ hai vì phản ánh sát thực tế, gắn với khả năng chi trả và mức sống của người dân.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy mức giảm trừ gia cảnh hiện hành – 11 triệu đồng/tháng cho bản thân người lao động và 4,4 triệu đồng/người phụ thuộc – đã ban hành từ năm 2020 và không còn phù hợp với chi phí sinh hoạt hiện nay, đặc biệt ở Hà Nội và TPHCM.

Anh Nguyễn Văn Tùng, nhân viên marketing tại Tây Hồ, Hà Nội, cho biết: “Thu nhập của tôi vừa tăng thêm 2 triệu đồng nhưng đã phải nộp thuế ở bậc cao hơn. Trong khi đó, tiền thuê nhà, học phí cho con, chi phí sinh hoạt đều tăng, nên khoản còn lại thực tế giảm đi”.

TS Nguyễn Ngọc Tú – Giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội – cho rằng phương án nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng là tích cực, có lợi hơn cho người nộp thuế, nhưng chưa đủ so với thực tế. Ông đề xuất nâng lên khoảng 18 triệu đồng/tháng, mức giảm trừ cho người phụ thuộc là 9 triệu đồng/tháng, và áp dụng ngay từ kỳ tính thuế 2025 thay vì chờ đến 2026.

Theo ông Tú, trong 5 năm qua kể từ lần điều chỉnh gần nhất vào tháng 7.2020, người làm công ăn lương đã trải qua nhiều biến cố kinh tế – xã hội lớn như dịch COVID-19, thiên tai, nhưng chưa từng được hỗ trợ tương xứng, vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. “Người nộp thuế đã chờ đợi lâu rồi và chịu nhiều thiệt thòi. Việc áp dụng ngay trong năm 2025 sẽ là một hỗ trợ kịp thời, đồng thời tạo động lực để họ tích cực lao động, tăng năng suất, góp phần thúc đẩy kinh tế – xã hội”, ông nhấn mạnh.

Cần điều chỉnh tự động hàng năm thay vì chờ sửa luật

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – cho rằng mức giảm trừ gia cảnh hiện hành đã lỗi thời khi ban hành từ năm 2020, trong khi chi phí y tế, giáo dục, nhà ở và năng lượng, đặc biệt ở các đô thị, tăng nhanh hơn CPI do lạm phát lõi cao và mất cân đối cung cầu. Đề xuất nâng lên 13,3–15,5 triệu đồng là một bước tiến hợp lý nhưng vẫn chưa phản ánh đầy đủ áp lực chi tiêu thực tế của người lao động, nhất là tầng lớp trung lưu đô thị.

Ông đề xuất gắn việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh với CPI, điều chỉnh tự động hàng năm thay vì chờ sửa luật; nghiên cứu áp dụng mức giảm trừ theo vùng, tương tự cách tính lương tối thiểu vùng; nới điều kiện chứng minh người phụ thuộc và cho phép khấu trừ thêm với các khoản chi có tính chất xã hội như học phí phổ thông, chi phí y tế ngoài bảo hiểm y tế.

Ở góc độ khác, PGS.TS Phan Hữu Nghị – Phó Viện trưởng Viện Ngân hàng – Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân – cho rằng mức giảm trừ nên dựa trên thu nhập phổ biến của người làm công ăn lương. Với thu nhập bình quân đầu người 4.622 USD năm 2024, phần đông lao động đang nhận 17–23 triệu đồng/tháng, nên giảm trừ gia cảnh cần từ 20 triệu đồng trở lên để đảm bảo công bằng và ổn định lâu dài.

Không chỉ giảm bậc thuế, thuế suất cũng cần điều chỉnh tương ứng

Chị Phạm Thu Hà, nhân viên kế toán tại Hà Nội, cho rằng: “Điều chỉnh giảm trừ gia cảnh chỉ phát huy hiệu quả khi đồng thời cải cách biểu thuế lũy tiến, bởi nếu vẫn giữ nhiều bậc và thuế suất cao, người lao động khó giảm áp lực đóng thuế".

Các chuyên gia cũng cùng chung quan điểm, việc cải cách biểu thuế lũy tiến là cần thiết.

TS. Nguyễn Ngọc Tú đề xuất tăng ngưỡng thu nhập chịu thuế, giảm số bậc và hạ mức thuế suất cao nhất từ 35% xuống khoảng 25% nhằm tiệm cận với thuế thu nhập doanh nghiệp, qua đó tạo môi trường cạnh tranh công bằng về nhân lực.

Ông Nguyễn Quang Huy ủng hộ phương án rút từ 7 xuống 5 bậc, nhưng cho rằng mức thuế suất 35% chỉ nên áp dụng với thu nhập trên 100 triệu đồng/tháng thay vì 80 triệu đồng.

PGS.TS Phan Hữu Nghị nhấn mạnh mức thuế suất cao nhất chỉ nên dừng ở 25%, đồng thời thiết kế biểu thuế với khoảng cách rõ rệt giữa các bậc để tránh gây “sốc thuế” cho nhóm lao động cấp cao, đồng thời giữ sức hút với nhân lực chất lượng cao.