Đừng để trái dừa 'lỡ nhịp' cuộc chơi carbon toàn cầu

COP26 không còn là những khái niệm xa xôi mà đang trực tiếp tác động đến túi tiền của người trồng dừa. Qua tọa đàm ‘Trái dừa phát thải thấp’ tại Đại học Trà Vinh, các chuyên gia chỉ ra rằng: việc thay đổi thói quen bón phân, quản lý nước và tận dụng phụ phẩm không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn mở ra cơ hội hưởng lợi từ thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

PGS.TS Diệp Thanh Tùng, Phó Hiệu trưởng Đại học Trà Vinh phát biểu tại tọa đàm.

Ngày 30/1, Đại học Trà Vinh phối hợp với Công ty TNHH Hệ sinh thái VOS Holdings tổ chức Tọa đàm “Trái dừa phát thải thấp (low-carbon-coconut) - Giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững”.

Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS Diệp Thanh Tùng, Phó Hiệu trưởng Đại học Trà Vinh cho biết, ngành dừa tỉnh Vĩnh Long đã khẳng định vị thế là một trong những trụ cột kinh tế xanh của vùng với quy mô khoảng 120.000 ha, chiếm hơn 50% diện tích dừa của cả nước.

Ông dẫn chứng chỉ cách nay vài tháng, khi giá dừa khô có thời điểm hơn 200.000/chục (chục 12 trái - PV), thì cây dừa là một trong những cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với các loại cây trồng khác. Tuy nhiên, gần đây, giá dừa khô đã giảm sâu, có lúc có nơi còn dưới 60.000/chục. Những chuyển biến của thị trường rất nhanh và giá bán rất phụ thuộc vào thị trường nước ngoài, việc này mở ra cơ hội nhưng cũng rất nhiều thách thức cho ngành dừa Việt Nam. Vì thế, yêu cầu đặt ra đối với ngành dừa Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc gia tăng diện tích hay năng suất. “Đã đến lúc, trái dừa cần một "tấm hộ chiếu xanh" để bước vào thị trường toàn cầu”, PGS.TS Tùng nhận định.

Chuyên gia phát biểu tại tọa đàm.

Theo Phó Hiệu trưởng Đại học Trà Vinh, các cam kết tại COP26, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu hay Quy định chống phá rừng của EU không còn là khái niệm xa vời. Đây là thực tế mà mỗi trái dừa của bà con nông dân phải đối mặt nếu muốn xuất khẩu bền vững.

Tại tọa đàm, các chuyên gia cho rằng, thị trường hiện nay không chỉ quan tâm đến chất lượng trái dừa mà còn đặt ra hàng loạt câu hỏi về cách thức sản xuất: dừa được trồng ở đâu, theo quy trình nào, có ghi chép và truy xuất được quá trình canh tác hay không, mức độ phát thải ra sao và có phù hợp với các tiêu chí ESG, Net Zero hay không. Những yêu cầu này vừa tạo áp lực, vừa mở ra cơ hội tái cấu trúc chuỗi giá trị ngành dừa theo hướng hiện đại và bền vững hơn.

Theo TS. Đoàn Văn Công, Trung tâm Nghiên cứu Thích ứng Biến đổi Khí hậu và Hỗ trợ Phát triển Cộng đồng (LOTUS Mekong) Đại học Trà Vinh, phát thải trong canh tác dừa chủ yếu đến từ việc sử dụng phân bón và vật tư đầu vào chưa hợp lý, quản lý nước tưới chưa tối ưu và chưa tận dụng hiệu quả phụ phẩm. Khi nhìn đúng vào các nguồn phát thải này, việc giảm phát thải cũng giúp giảm chi phí đầu vào, cải thiện độ bền của đất và hệ sinh thái vườn, ổn định năng suất và chất lượng trái dừa trong dài hạn. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy, quản lý dinh dưỡng hợp lý có thể giảm 20-30% lượng phân bón mà không làm giảm năng suất; đồng thời giảm phát thải khí N₂O, một khí nhà kính có cường độ cao.

Quang cảnh tọa đàm.

Bên cạnh đó, dừa là cây sinh khối lớn, việc trồng xen, phủ đất, tăng hàm lượng hữu cơ không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tăng khả năng hấp thụ carbon, mở ra tiềm năng tham gia các chương trình carbon trong tương lai.

Còn Ths. Biện Thị Hằng Nga, Giám đốc Đào tạo Công ty TNHH Hệ sinh thái VOS Holdings cho rằng, nếu trước đây chuyển đổi xanh, phát triển bền vững hay ESG còn được xem là định hướng dài hạn thì hiện nay đã dần trở thành điều kiện bắt buộc của thị trường. Áp lực xuất phát từ thực tế sản xuất dừa vẫn còn manh mún, phân tán, dựa nhiều vào kinh nghiệm, thiếu dữ liệu, trong khi thị trường lại yêu cầu minh bạch đầu vào - đầu ra, truy xuất theo lô và đo lường phát thải.

Nước ta hiện có khoảng 200.000 ha dừa, sản lượng 2,1-2,3 triệu tấn mỗi năm, thuộc nhóm ba quốc gia xuất khẩu dừa hàng đầu thế giới. Cây dừa là một trong số ít cây trồng hội tụ ba yếu tố quan trọng: tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn hộ dân, thích ứng tốt với hạn mặn và có chuỗi giá trị xuất khẩu đa dạng từ dừa tươi đến chế biến sâu.