Đối ngoại Quốc hội - Không thể thiếu trong tiến trình phát triển và hội nhập quốc tế sâu rộng

TS. Ngô Đức Mạnh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga khẳng định Đối ngoại Quốc hội có những đặc điểm riêng, vừa mang tính ngoại giao nhà nước, vừa mang tính đối ngoại nhân dân với đại biểu Quốc hội là nhân vật trung tâm trong các hoạt động đối ngoại của Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự Hội nghị các Chủ tịch Quốc hội thế giới lần thứ 6 ngày 29/7. (Nguồn: VGP)

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự Hội nghị các Chủ tịch Quốc hội thế giới lần thứ 6 ngày 29/7. (Nguồn: VGP)

Phần lớn gắn sự nghiệp của đời mình với đối ngoại Quốc hội, Đại sứ có những suy nghĩ gì khi nhìn lại hành trình 80 năm của đối ngoại Quốc hội Việt Nam?

Chúng ta rất tự hào về hành trình vẻ vang, phát triển, trưởng thành của đối ngoại Quốc hội với 15 nhiệm kỳ hoạt động gắn liền với vị trí, vai trò của Quốc hội trong sự nghiệp đấu tranh xây dựng chính quyền nhân dân, bảo vệ Tổ quốc và đổi mới, hội nhập đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Đối ngoại Quốc hội có những đặc điểm riêng, vừa mang tính ngoại giao nhà nước, vừa mang tính đối ngoại nhân dân với đại biểu Quốc hội là nhân vật trung tâm trong các hoạt động đối ngoại của Quốc hội.

Ra mắt cuốn sách

Đại sứ Ngô Đức Mạnh trong buổi lễ ra mắt sách “80 năm đối ngoại Quốc hội - Từ lý luận đến thực tiễn”. (Ảnh: Anh Thảo)

Đối ngoại Quốc hội đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, góp phần đắc lực triển khai thực hiện thành công đường lối đối ngoại của Nhà nước ta. Nghiên cứu về đối ngoại Quốc hội giúp nhận thức rõ đặc điểm, nội hàm của đối ngoại Quốc hội, đặc biệt là những bài học kinh nghiệm thực tiễn cần tiếp tục phát huy trong thời kỳ phát triển mới.

Trong suốt công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước 8 thập kỷ qua, chúng ta tự hào rằng đều có những đóng góp quan trọng của đối ngoại Quốc hội. Trong giai đoạn 1945-1975, giai đoạn hình thành của ngoại giao nghị viện, các hoạt động đối ngoại của Quốc hội thời kỳ này mang đậm dấu ấn cách mạng, đặt nền tảng chính trị - pháp lý và quan hệ quốc tế cho giai đoạn phát triển chuyên nghiệp và toàn diện sau này.

Tiếp đó, trong giai đoạn 1975-1986, Việt Nam bước vào thời kỳ khôi phục, tái thiết đất nước trong điều kiện bị cấm vận, bao vây kinh tế từ phương Tây. Quốc hội khóa VI (1976-1981) là Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất, đánh dấu bước chuyển lớn về thể chế và tổ chức bộ máy.

Sau khi đất nước bước vào công cuộc Đổi mới, hoạt động đối ngoại của Quốc hội tiếp tục được đẩy mạnh, củng cố và mở rộng, góp phần phát huy vai trò, vị thế của Quốc hội Việt Nam trên trường quốc tế.

Đến nay, Quốc hội Việt Nam đã thiết lập quan hệ nghị viện với khoảng hơn 140 quốc gia trên thế giới, tham gia làm thành viên của hầu hết các tổ chức nghị viện thế giới và khu vực như IPU, Liên minh Nghị viện các nước ASEAN (AIPA), Diễn đàn Nghị viện châu Á - Thái Bình Dương (APPF), Liên minh Nghị viện Pháp ngữ (APF)...

Tựu chung lại, đối ngoại Quốc hội, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của người dân, đã góp phần lan tỏa thông điệp về một Việt Nam năng động, thân thiện và có trách nhiệm, chủ động và tích cực, qua đó nâng cao uy tín, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn với các đại biểu dự Hội nghị Ban Chấp hành Liên minh Nghị viện Pháp ngữ (APF) tại TP. Cần Thơ tháng 1/2025.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn với các đại biểu dự Hội nghị Ban Chấp hành Liên minh Nghị viện Pháp ngữ (APF) tại TP. Cần Thơ tháng 1/2025. (Nguồn: VGP)

Vừa qua, Đại sứ đã chính thức ra mắt một công trình tâm huyết, đúng dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội (6/1/1946 - 6/1/2026), nhận được sự quan tâm lớn từ độc giả: “80 năm đối ngoại Quốc hội - Từ lý luận đến thực tiễn”, giúp độc giả có cái nhìn toàn diện, sâu sắc, sinh động về vai trò của đối ngoại Quốc hội. Hơn cả một cuốn sách, thông điệp mà Đại sứ muốn nhắn gửi là gì?

Những tháng ngày viết 80 năm đối ngoại Quốc hội - Từ lý luận đến thực tiễn cho tôi cơ hội tuyệt vời để sống lại năm tháng công tác ở Quốc hội, với trải nghiệm quý báu, tham gia và chứng kiến nhiều sự kiện đối ngoại mà tôi may mắn được làm đại biểu Quốc hội, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại liên tục ba nhiệm kỳ.

Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên là sự kiện trọng đại, dịp để cùng nhau nhìn lại bước đường phát triển vẻ vang của Quốc hội, đặc biệt là thành tựu của đối ngoại Quốc hội đóng góp vào sự nghiệp bảo vệ, xây dựng Tổ quốc và công cuộc Đổi mới, hội nhập toàn diện của đất nước. Tôi ấp ủ viết cuốn sách này để thể hiện tình cảm, trách nhiệm trước sự kiện trọng đại của cơ quan nơi mình đã gắn bó cả đời. Cuốn sách như lời cảm ơn, tri ân sâu sắc đối với Quốc hội, tới các đồng chí lãnh đạo Quốc hội, lãnh đạo các Ủy ban qua các thời kỳ và các đồng nghiệp, cơ quan mà tôi may mắn được phụng sự.

Nghiên cứu và viết thành sách chuyên khảo về đối ngoại Quốc hội trong chặng đường lịch sử 80 năm là công việc rất lớn và không dễ. Quốc hội trong chiều dài lịch sử 80 năm hình thành và phát triển, hoạt động đối ngoại rất đa dạng, phong phú trên cả bình diện song phương, đa phương. Đây là hoạt động của cơ quan đại diện dân cử cao nhất nên phải phân tích, làm rõ đặc điểm, nội hàm, phương thức của đối ngoại Quốc hội. Tất cả đòi hỏi phải có cách thức sắp xếp, bố cục logic để trình bày mạch lạc, nổi bật về vai trò, sự tham gia, đóng góp của đối ngoại Quốc hội gắn với công cuộc bảo vệ, xây dựng, phát triển đất nước trong từng giai đoạn.

Hoạt động đối ngoại của Quốc hội những nhiệm kỳ gần đây diễn ra dồn dập với nhiều thông tin được đăng tải, trong khi của giai đoạn trước, nhất là những năm chiến tranh thì rất ít. Tôi cố gắng tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn trong nước và quốc tế, các thư viện, nhiều tháng trời đến Trung tâm Lưu trữ Quốcgia tìm đọc tư liệu, tra cứu tư liệu từ nhiều nguồn khác nhau, hệ thống hóa để chắp nối thành câu chuyện mạch lạc có chiều sâu theo chủ đề.

Để tăng tính hiện thực, nhất là sự tham gia, tác động của đối ngoại Quốc hội, tôi tìm thông tin, số liệu từ hồi ký của các đại biểu Quốc hội, báo cáo hoạt động của các cơ quan Quốc hội và tìm gặp, trao đổi, đưa câu chuyện của những người trong cuộc, các đại sứ ở những địa bàn quan trọng gắn với các sự kiện của đối ngoại Quốc hội.

Qua đó, hoạt động đối ngoại Quốc hội được trình bày một cách sống động và chân thật về vai trò, sự tham gia của Quốc hội trong việc thúc đẩy quan hệ chính trị, kinh tế... như bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ, gia nhập WTO hay đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo, thực thi các điều ước quốc tế...

Ra mắt cuốn sách

Cuốn sách chuyên khảo “80 năm đối ngoại Quốc hội - Từ lý luận đến thực tiễn” là công trình tâm huyết của Đại sứ Ngô Đức Mạnh. (Ảnh: Anh Thảo)

Đại hội XIV của Đảng đang cận kề, một sự kiện chính trị trọng đại, vạch ra đường lối phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Hòa chung không khí của niềm tin và sự quyết tâm đó, Đại sứ kỳ vọng như thế nào về một chặng đường mới của đối ngoại Quốc hội?

Trong cuốn sách của mình, tôi dồn nhiều tâm huyết cho chương cuối: “Nâng tầm đối ngoại Quốc hội trong kỷ nguyên mới”. Thú thực, phác thảo đầu tiên của cuốn sách chưa có chương này nhưng càng vào mạch viết, cảm nhận của tôi càng rõ, chương cuối không chỉ dừng ở việc khép lại hành trình phát triển của đối ngoại Quốc hội 80 năm qua, mà phải mở ra, cố gắng luận giải sự phát triển của đối ngoại Quốc hội thời gian tới, nhất là sau việc sắp xếp lại các cơ quan Quốc hội, trong đó có Ủy ban Đối ngoại.

Đặc biệt, theo dõi và nghiên cứu các bài viết, phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và sứ mệnh của công tác đối ngoại trong "kỷ nguyên mới", tôi càng thấm thía và quyết tâm viết chương này để gửi gắm suy ngẫm của mình về hành trình tiếp theo của đối ngoại Quốc hội. Nhất là những việc cần thực hiện để phát huy vai trò, sự tham gia của đối ngoại Quốc hội góp phần hiện thực hóa tầm nhìn, khát vọng đưa nước ta “từ hội nhập sâu rộng sang hội nhập đầy đủ, sang trạng thái một quốc gia vươn lên” như lời Tổng Bí thư.

Trước hết, cần khẳng định từ thực tiễn hoạt động đối ngoại trong 80 năm qua cho thấy vai trò không thể thiếu của đối ngoại Quốc hội trong tiến trình phát triển, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Trong kỷ nguyên mới, yêu cầu và nhiệm vụ đặt ra cho đối ngoại Quốc hội càng cao hơn. Mấu chốt là tiếp tục quán triệt quan điểm, đường lối đối ngoại của Đảng, nhất là chỉ đạo sâu sắc của Tổng Bí thư Tô Lâm về sứ mệnh của công tác ngoại giao trước yêu cầu và nhiệm vụ mới của đất nước. Theo đó, cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp về bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với đối ngoại Quốc hội; nâng cao chất lượng công tác tham mưu, tăng tính chuyên nghiệp trong triển khai hoạt động đối ngoại và tiếp tục phát huy vai trò tích cực, chủ động của Quốc hội trên cả kênh song phương và đa phương.

Tôi hoàn toàn tin tưởng rằng trước những yêu cầu mới của tình hình trong nước và quốc tế, với sứ mệnh trong kỷ nguyên mới, trọng tâm đối ngoại của Quốc hội sẽ tiếp tục là khẳng định vai trò chủ động, tích cực, có trách nhiệm, góp phần thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Đảng và Nhà nước; góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển của Việt Nam, đưa đất nước sánh vai với các cường quốc năm châu như Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng mong đợi.

Trân trọng cảm ơn Đại sứ!