Để công nghệ Việt vươn mình và tiến lên

Người dân tương tác với robot hình người tại triển lãm "80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc". Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ

Với Việt Nam, bước sang năm 2026 không chỉ là sự tiếp nối về thời gian, mà còn đánh dấu một giai đoạn phát triển mới đầy quan trọng, trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nổi lên như sợi chỉ đỏ xuyên suốt tiến trình đi lên của đất nước.

Trong nhiều thập kỷ, nền kinh tế Việt Nam gắn chặt với hình ảnh gia công, lắp ráp cho các tập đoàn nước ngoài. Mô hình đó từng phù hợp với điều kiện phát triển, giúp giải quyết việc làm và tích lũy nguồn lực ban đầu. Tuy nhiên, khi dư địa tăng trưởng, yêu cầu chuyển đổi sang phát triển sâu trong khoa học công nghệ trở nên cấp thiết. Công nghệ, từ chỗ là lĩnh vực hỗ trợ, đã dần trở thành động lực trung tâm cho tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Khái niệm “Make in Vietnam” được đặt ở trung tâm của sự chuyển đổi tư duy này. Không còn chỉ là sản xuất tại Việt Nam, “Make in Vietnam” nhấn mạnh việc sản phẩm do người Việt thiết kế, làm chủ và phát triển, mang theo trí tuệ và bản sắc Việt Nam. Chỉ trong vòng 5 năm, số lượng doanh nghiệp công nghệ số gia tăng nhanh chóng, quy mô doanh thu ngành ICT đạt khoảng 1,16 triệu tỉ đồng năm 2024, và dấu ấn của doanh nghiệp Việt đã hiện diện ngày càng rõ trên thị trường quốc tế.

Năm 2026 còn mang ý nghĩa đặc biệt khi là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, mở ra giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và đột phá. Trong bối cảnh đó, hành trình “vươn mình” của doanh nghiệp công nghệ Việt và những động lực thể chế để “tiến lên” trở thành hai lát cắt quan trọng phản ánh diện mạo của năm bản lề này.

Hành trình vươn mình của công nghệ Việt

Sự thay đổi căn bản của công nghệ Việt Nam trong những năm gần đây trước hết bắt nguồn từ thay đổi tư duy phát triển. “Make in Vietnam” được khởi xướng như một chiến lược chuyển dịch từ tiêu dùng sang sáng tạo, từ nhập khẩu sang làm chủ. Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò khởi xướng và dẫn dắt, thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam tự thiết kế, sáng tạo và sản xuất sản phẩm công nghệ cao ngay tại trong nước.

Những con số biết nói cho thấy hiệu quả của sự chuyển dịch này. Sau 5 năm triển khai chiến lược, tỉ trọng giá trị Việt Nam trong doanh thu lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông đã tăng gần 1,5 lần. Điều đó phản ánh sự gia tăng thực chất của năng lực thiết kế, nghiên cứu và làm chủ công nghệ, thay vì chỉ tham gia khâu cuối cùng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với thay đổi tư duy, hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ Việt ngày càng lớn mạnh cả về quy mô lẫn chất lượng. Việt Nam hiện có nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Riêng năm 2025, số doanh nghiệp công nghệ số đã đạt khoảng 80.000, với hơn 1,9 triệu lao động. Doanh thu từ thị trường nước ngoài ước đạt 15 tỉ USD, cho thấy công nghệ Việt không còn bó hẹp trong thị trường nội địa.

Một minh chứng rõ nét cho năng lực vươn mình là sự ra đời của hàng loạt sản phẩm và nền tảng công nghệ “Make in Vietnam”. Từ chip 5G, AI Camera cho đến các nền tảng chuyển đổi số trong y tế, giáo dục và đô thị thông minh, dấu ấn sáng tạo của doanh nghiệp Việt ngày càng rõ nét. Năm 2025, 71 sản phẩm và giải pháp công nghệ số được vinh danh đã phản ánh chiều sâu của hoạt động nghiên cứu và phát triển, cũng như khả năng làm chủ công nghệ lõi.

Các doanh nghiệp đầu tàu đóng vai trò then chốt trong hành trình này. Viettel nổi bật với hệ sinh thái 5G do người Việt làm chủ, từ nghiên cứu, thiết kế đến chế tạo. Việc triển khai 30.000 trạm 5G trên toàn quốc, phủ sóng tới 90% diện tích ngoài trời và 70% diện tích trong nhà, cùng việc thương mại hóa thành công công nghệ 5G Open RAN, đã đưa Viettel trở thành doanh nghiệp Việt Nam duy nhất được Gartner ghi nhận tại Đông Nam Á. Thiết bị 5G Viettel còn mở rộng ra các thị trường như Ấn Độ, UAE hay Thổ Nhĩ Kỳ, khẳng định khả năng cạnh tranh quốc tế.

Cùng với đó, VNPT theo đuổi tầm nhìn nhà mạng thế hệ mới, tập trung làm chủ hạ tầng số, dữ liệu và công nghệ lõi, đồng thời giữ vai trò điều phối hệ sinh thái số quốc gia. FPT ghi dấu ấn bằng việc giảm mạnh tỉ lệ gia công, từ 90% xuống còn 30% trong vòng 5 năm, chuyển hướng sang các lĩnh vực chiến lược như: Trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng và hạ tầng số. CMC được giao các nhiệm vụ quốc gia về AI Cloud và trợ lý ảo pháp luật, hướng tới xây dựng các nền tảng dùng chung cho khu vực công và doanh nghiệp. Công ty 1Matrix với mạng dịch vụ blockchain đa chuỗi VBSN đảm nhận vai trò tích hợp công nghệ blockchain vào các hệ thống quản lý công và tư pháp.

Từ những bước đi ban đầu, doanh nghiệp công nghệ Việt đã từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ thế giới. Hơn 2.100 doanh nghiệp đã hoạt động ở nước ngoài, với doanh thu xuất khẩu chiếm khoảng 80% tổng doanh thu của các doanh nghiệp công nghệ số.

Động lực tiến lên trong năm bản lề 2026

Bước sang thế kỷ 21, chuyển đổi số mở ra một không gian phát triển mới. Không chỉ là ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số còn là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản trị, sản xuất và tổ chức xã hội, lấy dữ liệu và công nghệ số làm nền tảng. Từ khi triển khai chương trình Chuyển đổi số quốc gia năm 2020, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả quan trọng trên 3 trụ cột: Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 22.12.2024 được xem là bước ngoặt lớn. Nghị quyết xác lập khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng chính cho mô hình phát triển mới. Mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 cho thấy, khát vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực và thế giới.

Chỉ trong một năm triển khai, Nghị quyết 57-NQ/TW đã tạo ra những chuyển biến rõ nét. Hệ thống chính trị vào cuộc quyết liệt, thể chế và chính sách từng bước được hoàn thiện. Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193 về cơ chế đặc biệt cho phát triển KHCN và chuyển đổi số; Chính phủ ban hành Nghị quyết số 03 triển khai chương trình hành động. Các luật quan trọng như: Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Trí tuệ nhân tạo được thông qua, tạo khung pháp lý toàn diện cho các công nghệ chiến lược.

Năm 2026 được xác định là năm bản lề, năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Phương châm “Hành động đột phá, lan tỏa kết quả” thể hiện yêu cầu chuyển mạnh từ chủ trương sang kết quả, từ tư duy kế hoạch sang tư duy mục tiêu và sản phẩm. Một điểm nhấn quan trọng là việc coi dữ liệu là tài nguyên chiến lược. Hoàn thiện khung kiến trúc số quốc gia, các nền tảng dùng chung và hệ thống cơ sở dữ liệu được xem là nền móng cho quản trị hiện đại và phát triển bền vững. Các công nghệ chiến lược như: Trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, điện toán đám mây, an ninh mạng được xác định lộ trình rõ ràng, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng chủ thể.

Với những nền tảng đã được tạo dựng trong giai đoạn “vươn mình”, cùng hệ thống thể chế ngày càng hoàn thiện để dẫn lối cho giai đoạn “tiến lên”, năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt trong hành trình phát triển của công nghệ Việt Nam. Đây không chỉ là năm để làm chủ, mà còn là bước khởi đầu cho khát vọng dẫn dắt, đóng góp sâu rộng vào phát triển kinh tế - xã hội.