Đại biểu Quốc hội băn khoăn khả năng cân đối vốn 2 siêu dự án giao thông

Chính phủ cần nghiên cứu cơ chế phân chia hợp lý giữa ngân sách Trung ương và địa phương để đầu tư Dự án đường Vành đai 5 và đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Hà (đoàn Quảng Trị) thảo luận tại tổ vào sáng 6/8. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Hai siêu dự án giao thông gồm đường Vành đai 5-Vùng Thủ đô và đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng được đầu tư sẽ mở ra không gian phát triển kinh tế-xã hội, đô thị, tăng liên kết vùng và góp phần đưa khu vực Đồng bằng sông Hồng trở thành cực tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, với nguồn vốn điều chỉnh và bổ sung lớn, các Đại biểu Quốc hội cũng kiến nghị Chính phủ cần cân đối, bố trí nguồn vốn hợp lý; tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán ngay từ đầu nhằm phòng ngừa thất thoát, lãng phí, tiêu cực trong quá trình thực hiện dự án.

Mở không gian và cực tăng trưởng

Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên Nguyễn Đại Thắng phát biểu ý kiến. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại tổ sáng 6/8, góp ý về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5-Vùng Thủ đô Hà Nội và điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Nguyễn Ngọc Hà, Đại biểu Quốc hội (đoàn Quảng Trị) cho rằng đường Vành đai 5 đáp ứng nhu cầu vận tải bền vững, tạo động lực lan tỏa, mở rộng không gian phát triển kinh tế mới, không gian đô thị cho các địa phương nơi dự án đi qua; tăng liên kết vùng, phát triển công nghiệp dịch vụ, đảm bảo quốc phòng an ninh.

Đại biểu Quốc hội Võ Tiến Nghị (đoàn Quảng Trị) kiến nghị Chính phủ cân đối nguồn vốn theo từng giai đoạn cho Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Theo đại biểu, ngay sau khi hồ sơ dự án được trình, tỉnh Quảng Ninh đã đề xuất đầu tư 55km nối Quảng Ninh-Hải Phòng với Dự án đường Vành đai 5, điều đó cho thấy sự cần thiết và lan tỏa của dự án, đồng thời mở ra vùng liên kết rộng hơn. Đặc biệt, tới đây, Quốc hội thông qua Nghị quyết Quảng Ninh trở thành thành phố sẽ mở ra không gian phát triển chiến lược, cực tăng trưởng cho khu vực Đồng bằng sông Hồng và Đông Bắc Bộ.

Đánh giá chủ trương đầu tư tuyến đường cần thiết và là dự án quan trọng quốc gia, tuy nhiên, Đại biểu Hà lưu ý, quy hoạch hướng tuyến cần cập nhật sử dụng đất của địa phương, tránh chồng chéo độ trễ mặt bằng.

“Dự án xác định tới năm 2030 cơ bản hoàn thành, nhưng quỹ thời gian còn lại ngắn, nếu không chủ động quy hoạch đồng bộ trước sẽ khó khăn giải phóng mặt bằng,” đại biểu Hà nói.

Với tổng mức đầu tư lên tới hơn 288.200 tỷ đồng, đã làm tăng đáng kể tổng mức đầu tư và nhu cầu bố trí vốn đầu tư công của dự án, ông Hà khuyến nghị, trong bối cảnh 22 dự án quan trọng quốc gia khác đang triển khai giai đoạn 2026-2030, cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, bố trí vốn hợp lý để tránh trượt giá, cân đối nguồn vốn đầu tư công bố trí thực hiện dự án.

Mặt khác, theo Đại biểu Hà, dự án cần giải phóng mặt bằng hơn 500ha đất lúa, di dời khoảng 15.000 hộ dân nên cần chuẩn bị kỹ lưỡng để đảm bảo an sinh xã hội, an ninh lương thực; tuyến đường đi qua nhiều sông, suối làm thay đổi dòng chảy tự nhiên nên cần đánh giá tác động môi trường.

Đề cập đến 10 cơ chế đặc thù triển khai dự án, Đại biểu Hà bày tỏ băn khoăn về việc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, thẩm định khả năng cân đối vốn bởi nếu không tính toán, có giải pháp rà soát, đánh giá tác động đến khả năng cân đối nguồn lực đầu tư công thì dự án sẽ có nguy cơ đình trệ, ảnh hưởng đến tiến độ; có cơ chế giám sát chặt chẽ, tránh trục lợi chính sách.

Có cơ chế điều phối thống nhất

Góp ý thêm về Dự án đường Vành đai 5-Vùng Thủ đô, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất hai bên tuyến đường theo hướng công khai, minh bạch, có phương pháp xác định nguồn thu rõ ràng, đồng thời nghiên cứu cơ chế phân chia hợp lý giữa ngân sách Trung ương và địa phương để vừa tạo nguồn lực tái đầu tư, vừa bảo đảm hài hòa lợi ích.

Cùng với việc đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao tính khả thi khi tổ chức thực hiện, Đại biểu Thắng đề nghị Chính phủ tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán ngay từ đầu nhằm phòng ngừa thất thoát, lãng phí, tiêu cực trong quá trình thực hiện dự án.

“Chính phủ nghiên cứu bổ sung cơ chế điều phối thống nhất với trách nhiệm, thẩm quyền rõ ràng của cơ quan đầu mối để xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai, nhất là các vấn đề về giải phóng mặt bằng, tiêu chuẩn kỹ thuật, tiến độ thi công, giải ngân vốn và kết nối đồng bộ giữa các dự án thành phần,” Đại biểu Thắng nói.

Chung quan điểm, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Hà (đoàn Quảng Trị) cũng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các địa phương đánh giá tác động môi trường, tham vấn về môi trường; tính đúng, tính đủ chi phí bảo vệ môi trường; các địa phương cam kết bố trí vốn đề ra và vốn dự phòng hợp lý để dự án về đích đúng thời gian; quá trình triển khai cần có cơ chế điều phối thống nhất giữa các địa phương; hoàn thiện quy hoạch đô thị, công nghiệp, dịch vụ khai thác tối đa quỹ đất để đảm bảo không “băm nhỏ,” manh mún và lợi dụng “đầu cơ” quy hoạch.

Mặt khác, Chính phủ cũng cần tích hợp của tỉnh Quảng Ninh vào báo cáo để có cơ sở tính toán phân bổ các nguồn lực giao thông kết nối với đường Vành đai 5 nhằm không bị bất cập quy hoạch.

Tương tự, Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng có vốn đầu tư 289.339 tỷ đồng (tăng 86.108 tỷ đồng), Đại biểu Nguyễn Ngọc Hà đánh giá, số vốn ngân sách tăng này sẽ ảnh hưởng áp lực ngân sách quốc gia. Do đó, Quốc hội cũng cần xem xét, nghiên cứu bảo đảm nguồn vốn thực thi, cân đối vốn ra sao cần phải tính toán kỹ càng.

“Dự án này là công trình hạ tầng chiến lược quốc gia, đảm bảo phát triển kinh tế-xã hội và quốc phòng an ninh, kết nối biên giới đồng bằng và các cảng biển, trung tâm của cả nước nên cần quan tâm tính lưỡng dụng của công trình, quá trình khai thác đảm bảo quốc phòng an ninh,” Đại biểu Hà kiến nghị.

Đại biểu Quốc hội Võ Tiến Nghị (đoàn Quảng Trị) cho rằng phạm vi của dự án đi qua 7 địa phương nên đề nghị rà soát đầy đủ số liệu về đất đai, dân cư bị ảnh hưởng; chuẩn bị đầy đủ quỹ đất tái định cư.

Ông cũng kiến nghị Chính phủ cân đối nguồn vốn theo từng giai đoạn, xem xét và đánh giá từ đầu việc bố trí nguồn vốn để tránh điều chỉnh, chậm trễ tiến độ./.