Có đúng khi nói Robusta Việt Nam là chỉ để 'độn'?

Là nhà báo theo dõi ngành cà phê nhiều năm, tôi nhận ra một điều khá thú vị: dân trong ngành đã biết đến Robusta Việt Nam từ rất lâu. Nhưng chính người Việt lại chỉ mới bắt đầu nói nhiều về giá trị của hạt cà phê mình làm ra.

Robusta Việt Nam có sản lượng lớn nhưng vẫn thiếu một thương hiệu đủ mạnh - Ảnh: B.Đ.

Do vậy, chuyện người tiêu dùng nước ngoài biết đến Robusta Việt còn một chặng đường xa.

Thế giới vẫn phải quay lại với Robusta Việt Nam

Chúng ta quen tự hào là quốc gia xuất khẩu Robusta lớn nhất thế giới. Mỗi năm, khoảng 85% sản lượng cà phê được đưa ra thị trường quốc tế, trong đó Robusta là chủ lực. Kim ngạch xuất khẩu năm 2025 lên 9 tỉ USD từ cột mốc 3 tỉ USD/năm từ năm 2021 trở về trước.

Người bên ngoài chỉ nhìn thấy kim ngạch xuất khẩu cà phê tăng đột biến nhờ giá tăng. Nhưng Robusta Việt đã làm được nhiều hơn thế.

Còn nhớ giai đoạn 2024-2025, khi giá Robusta Việt Nam vươn lên đắt nhất thế giới, có lúc còn đắt hơn cả Arabica. Không ít nhà máy rang xay và hòa tan trên thế giới đã thử chuyển sang mua Robusta từ những nguồn cung rẻ hơn.

Nhưng rồi họ quay lại Việt Nam.

Lý do rất đơn giản. Công thức phối trộn mà người tiêu dùng đã quen nhiều năm có sự hiện diện của Robusta Việt Nam. Thay đổi nguyên liệu đồng nghĩa thay đổi hương vị, người tiêu dùng không chấp nhận. Như vậy, Robusta Việt Nam từ lâu đã không còn là loại nguyên liệu chỉ để "độn" như nhiều người vẫn nghĩ.

Chúng ta đã tạo ra một giá trị mà chính thị trường đã công nhận.

Điều đáng nói hơn là sự thay đổi ấy diễn ra trong bối cảnh ngành cà phê Việt Nam cũng đang chuyển mình rất nhanh. Nông dân trồng cà phê có tiềm lực tài chính có thể tham gia điều tiết thị trường, quan tâm canh tác bền vững.

Doanh nghiệp đầu tư nhiều hơn cho vùng nguyên liệu, chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Những yêu cầu mới như quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) tưởng là thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội để hạt cà phê Việt đến gần hơn với người tiêu dùng khi các nhà sản xuất bắt buộc phải minh bạch nguồn gốc.

Đó là nền tảng mà vài năm trước chúng ta chưa có. Thế nhưng, khoảng trống vẫn còn.

Thiếu vắng những thương hiệu lớn

Theo báo cáo "Thước đo cà phê 2026" về bức tranh 20 năm của ngành cà phê thế giới do nhóm các tổ chức phi chính phủ của Đức công bố hồi tháng 6-2026, ngay cả khi giá cà phê thế giới tăng lên mức kỷ lục, phần lớn giá trị gia tăng của ngành vẫn nằm ở các khâu thương mại, rang xay và bán lẻ.

Người trồng cà phê - những người tạo ra hạt cà phê - vẫn hưởng phần nhỏ nhất trong chuỗi giá trị. Điều đó cũng là lời nhắc với Việt Nam.

Muốn Robusta Việt vươn xa, phải nâng chuẩn từ vùng trồng, qua đó cải thiện đời sống cho nông hộ - Ảnh: QUANG ĐỊNH, B.Đ.

Là quốc gia số một về Robusta, dù giá trị xuất khẩu mang về kỷ lục nhưng chưa xứng với tiềm năng. Lý do, Việt Nam chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu, chưa có thương hiệu mạnh.

Tôi biết có những người nước ngoài đến Tây Nguyên làm tình nguyện tại các nông trại cà phê chỉ để học cách trồng và chế biến Robusta trước khi về nước khởi nghiệp. Tôi cũng gặp những bạn trẻ Việt Nam chuẩn bị sang nước ngoài sinh sống, dành nhiều tháng học về cà phê với mong muốn mở quán mang hương vị Robusta Việt nơi xứ người.

Có lẽ họ đã nhìn thấy cơ hội rất sớm.

Bởi vậy, khi tham dự lễ công bố dự án "Khẳng định vị thế Robusta Việt" và hội thảo "Nâng chất Robusta Việt từ gốc", điều khiến tôi ấn tượng không phải là những bài tham luận hay những con số được công bố.

Mà tôi nhận thấy tình yêu đối với Robusta Việt hay cà phê nói chung của những con người hiện diện dù họ đang đứng ở vai trò nào: cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hiệp hội hay báo chí.

Tình yêu ấy, đôi khi được bày tỏ một cách cực đoan nhưng sẽ là tiền đề, là sức mạnh nếu được hợp lực vì một mục tiêu xây dựng thương hiệu Robusta Việt Nam, gia tăng sức mạnh Robusta Việt Nam.