Bất động sản đứng trước bước ngoặt minh bạch hóa toàn diện

Thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý được kỳ vọng giúp thị trường minh bạch và hiện đại. Ảnh: Như Hạ

Quyết tâm minh bạch hóa thị trường và bịt “khoảng trống” giao dịch

Theo Viện Nghiên cứu Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS IRE), trong nhiều năm qua, thị trường BĐS Việt Nam tồn tại không ít bất cập, nổi bật là tình trạng giao dịch thiếu minh bạch, thông tin phân mảnh và phân bổ không đồng đều giữa các chủ thể tham gia thị trường.

Thực trạng bất đối xứng thông tin giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và người mua đã tạo điều kiện cho các hành vi đầu cơ, thổi giá và trục lợi, khiến thị trường nhiều thời điểm phát triển méo mó, tiềm ẩn rủi ro không chỉ đối với người dân và nhà đầu tư mà còn đối với sự an toàn của hệ thống tài chính.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chỉ đạo khẩn trương thí điểm vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa, đồng thời thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý, với mục tiêu triển khai trong tháng 2.2026. Chỉ đạo của Thủ tướng cho thấy quyết tâm rất cao trong việc thiết lập một cơ chế giao dịch minh bạch, có sự điều tiết trực tiếp của Nhà nước, qua đó từng bước chuẩn hóa thị trường và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia.

VARS IRE cho rằng, đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với xu hướng quản lý thị trường BĐS tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Tại nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc, hoạt động giao dịch BĐS đều được đặt trong một hệ sinh thái quản lý tập trung, minh bạch, với dữ liệu thống nhất và quy trình số hóa cao.

Đặc biệt, mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản tập trung do Nhà nước quản lý tại Trung Quốc là một ví dụ điển hình. Thực tế quan sát cho thấy, người dân Trung Quốc có thể hoàn tất toàn bộ thủ tục chuyển nhượng BĐS, từ tiếp nhận hồ sơ, xác minh pháp lý, kê khai thuế đến cấp giấy chứng nhận, chỉ trong vòng chưa đầy hai giờ, với quy trình rõ ràng, minh bạch và trải nghiệm rất thuận tiện.

Các trung tâm giao dịch này đóng vai trò “trục lõi” của thị trường, kết nối trực tiếp với hệ thống cơ sở dữ liệu BĐS hợp nhất trên toàn quốc. Trong khi đó, các sàn giao dịch và công ty môi giới tư nhân đóng vai trò vệ tinh, tạo nên một hệ sinh thái cân bằng giữa quản lý nhà nước và vận hành thị trường, đảm bảo ba yếu tố cốt lõi: an toàn - hiệu quả - chất lượng.

Tác động tích cực đa chiều tới thị trường bất động sản Việt Nam

VARS IRE nhận định, việc thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều tác động tích cực.

Theo đó, mọi thông tin liên quan đến BĐS, từ pháp lý, giá cả, tình trạng thế chấp, hạn chế giao dịch… đều được chuẩn hóa và công khai, góp phần phòng chống gian lận và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Đồng thời, trung tâm giao dịch sẽ trở thành đầu mối tập trung dữ liệu thị trường, giúp cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến cung - cầu, giá cả, kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường như đầu cơ, thổi giá, thao túng thị trường để có biện pháp điều tiết phù hợp.

Việc số hóa toàn bộ quy trình giao dịch cho phép người dân và doanh nghiệp thực hiện đăng ký, công chứng, kê khai thuế, sang tên… trên nền tảng trực tuyến, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm tải cho bộ máy hành chính. Khi thông tin minh bạch và đầy đủ, nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và người dân sẽ đưa ra quyết định chính xác hơn, góp phần gia tăng niềm tin thị trường, thu hút nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, một trong những điều kiện tiên quyết để hình thành Trung tâm giao dịch BĐS là cơ sở dữ liệu phải đáp ứng tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”. Đây cũng là nội dung mà Chính phủ đang tập trung chỉ đạo, gắn với việc hoàn thiện hệ thống định danh BĐS.

Thực tế, dữ liệu của mỗi BĐS không chỉ dừng ở thông tin mô tả cơ bản mà còn bao gồm toàn bộ lịch sử pháp lý, tình trạng tranh chấp, thế chấp, hạn chế giao dịch và các giao dịch xuyên suốt vòng đời tài sản. Do đó, việc hoàn thiện đầy đủ cơ sở dữ liệu này là một quá trình phức tạp, khó có thể hoàn tất trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, với tinh thần triển khai quyết liệt, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, cơ quan thuế, ngân hàng, hệ thống công chứng và các tổ chức liên quan, mục tiêu này hoàn toàn có thể đạt được trong trung và dài hạn.

VARS IRE cho rằng, việc triển khai đồng loạt trên phạm vi cả nước ngay từ đầu sẽ gặp nhiều thách thức. Phương án phù hợp hơn là thí điểm tại một số địa phương có điều kiện thuận lợi như Hà Nội và TP.HCM, sau đó đánh giá, hoàn thiện mô hình và từng bước nhân rộng trên toàn quốc.