Bắt cá mòi dưới đập thủy lợi Rào Nan

Cá mòi ngược từ biển lên thượng nguồn sông Rào Nan, bị đập thủy lợi chặn lại, quần tụ nhiều nên người dân thả lưới, kéo rớ bắt.

Trung tuần tháng 3, cứ 17h hàng ngày, sông Rào Nan, một nhánh sông Gianh, đoạn chảy qua thôn Linh Cận Sơn, xã Nam Ba Đồn, bắt đầu nhộn nhịp. Hàng chục người mang lưới, chèo thuyền hoặc ngồi trong chòi nhỏ ven bờ chuẩn bị kéo rớ.

Đoạn sông chảy qua thôn Linh Cận Sơn sâu khoảng 3-5 m, mặt nước phẳng lặng. Một bên là khu dân cư, bên kia là rừng trồng gỗ keo. Từ đây ra cửa sông Gianh khoảng 25 km. Tháng 3 cá mòi từ biển vào sông sinh sản. Khi gặp đập thủy lợi Rào Nan cao khoảng 6 m chắn ngang, đàn cá không thể bơi tiếp lên thượng nguồn mà quần tụ thành từng đàn lớn ở vùng hạ lưu.

Theo người dân, cá mòi thường di chuyển theo đàn lớn. Ban ngày chúng bơi ở tầng nước sâu, nhưng chập tối lại nổi lên gần mặt nước, bơi dọc theo bờ sông. Khoảng từ 17h đến 20h là lúc cá xuất hiện nhiều nhất.

Để đánh bắt cá mòi, ông Mai Xuân Hào đầu tư hai giàn rớ đặt sát bờ sông, mỗi giàn khoảng 30 triệu đồng, có thể sử dụng khoảng 6 năm. Hệ thống rớ gồm bốn cọc lớn cắm xuống lòng sông, căng tấm lưới rộng 50 m2 bên dưới. Bốn góc lưới được nối vào dây kéo thông qua hệ thống ròng rọc dẫn vào chòi.

Mỗi lần đánh bắt, ông hạ rớ xuống đáy sông khoảng 20 phút rồi kéo lên. Khi dây ròng rọc quay, tấm lưới dần được nâng khỏi mặt nước, gom toàn bộ cá vào đáy. Nếu thao tác chậm, cá có thể nhảy thoát ra ngoài.

Lưới ngấm nước khá nặng, ông Hào chèo thuyền thúng ra giữa sông, dùng cây gậy dài hơn một mét khua dưới đáy lưới để dồn cá vào một góc và giúp thoát bớt nước. Ông nhanh tay gom cá ở đáy và mở dây buộc, thả cá rơi xuống rổ nhựa phía dưới.

Cá mòi được ông Hào kéo rớ mang vào bờ bán. Ảnh: Đắc Thành

Công việc kéo rớ bắt cá lặp lại nhiều lần đến 20h kết thúc. Từ trước Tết đến nay ngày nào ông cũng đi bắt cá. "Hôm nhiều được hơn một tạ, bán hơn ba triệu đồng, hôm ít chỉ vài chục kg", ông Hào nói.

Theo người dân Linh Cận Sơn, cá mòi được xem như "lộc trời" của vùng sông này. Tuy nhiên, mùa cá chỉ kéo dài vài tháng trong năm. Vì vậy sau khi kết thúc vụ cá mòi, rớ vẫn được giữ lại để tiếp tục đánh bắt những loại cá tôm khác trên sông.

Ngoài cách kéo rớ, nhiều người trong làng thả lưới để bắt cá mòi. Khi hoàng hôn buông xuống, hàng chục chiếc thuyền nhỏ lần lượt rời bến, tỏa ra dọc khúc sông. Thường xuyên thả lưới trên sông Rào Nan, ông Trần Đình Tuất chuẩn bị ba tấm lưới, mỗi tấm dài khoảng 100 m, cao gần một mét, đan bằng sợi cước mảnh.

Cứ chiều đến, ông Tuất chèo thuyền ra cách bờ hơn 10 m rồi thả lưới dọc theo dòng chảy. Chừng nửa giờ sau, khi hàng lưới đã giăng kín một đoạn sông, ông và mọi người quay về nhà ăn tối.

Sau gần hai giờ thả, ông Tuất thu lưới. Ảnh: Đắc Thành

Đến khoảng 19h30, họ mang đèn pin ra sông để thu lưới. Lúc này trời tối hẳn, chỉ còn những đốm sáng đèn pin lập lòe trên mặt nước. Tiếng chèo khua nước xen lẫn tiếng gọi hỏi nhau xem cá mắc lưới nhiều hay ít.

Ngồi trên thuyền nhỏ, ông Tuất đội đèn pin trên đầu rồi lần lượt kéo từng đoạn lưới lên. Những con cá mòi ánh bạc mắc trong mắt lưới. Với ông Tuất, đánh cá là nghề phụ, tranh thủ buổi tối để kiếm thêm thu nhập và thêm thức ăn cho gia đình.

Những rổ cá vừa bắt lên vẫn còn ánh bạc, được bán ngay tại bờ sông cho thương lái hoặc người dân trong vùng. Nếu chưa bán hết, họ cho cá vào thùng đá mang về nhà bảo quản. Trước và sau Tết Nguyên đán, khi sản lượng chưa nhiều, cá mòi bán khoảng 40.000 đồng mỗi kg. Hiện cá về nhiều, giá giảm còn 25.000 đồng mỗi kg.

Cá mòi thường quần tụ dưới chân đập thủy lợi Rào Nan. Ảnh: Đắc Thành

Cá mòi cùng họ với cá trích nhưng thân dày và kích thước lớn hơn. Con trưởng thành dài khoảng 25 cm, thân dẹt, màu trắng bạc, vảy nhỏ và lớp da bóng mỡ. Thịt cá mềm nhưng có nhiều xương nhỏ. Người dân địa phương có nhiều cách chế biến cá mòi như chiên giòn, nướng than, kho hoặc xay làm chả.

Đắc Thành