Vì sao hàng không ít tiếp viên nam?

Nam giới từng "thống trị" ngành tiếp viên hàng không nhưng định kiến xã hội dần khiến phụ nữ được ưu tiên vì tư tưởng "đôi chân đẹp hơn râu quai nón".

Khi một đội tiếp viên nam phục vụ chuyến bay của China Airlines từ Đài Bắc đến New York tháng 11/2025, đó thực sự là "một chiến tích nhỏ". Đây không phải kế hoạch của hãng mà do một nhóm nam tiếp viên kỳ cựu đã thỏa thuận với đồng nghiệp nữ để được phân công vào lịch bay này.

Đây là cách họ đánh dấu việc thay đổi chính sách của China Airlines, vốn trước đây hạn chế số lượng tiếp viên nam được làm việc trên một chuyến bay. Thực tế, các nguồn tin nội bộ ngành hàng không tin rằng quy định này vẫn còn tồn tại ở một số hãng khác.

Trong những ngày đầu của ngành hàng không, nam giới gần như thống trị vị trí tiếp viên. Họ được gọi là những "cabin boys" (cậu bé cabin). Người đầu tiên là bồi bàn Heinrich Kubis, từng làm việc tại Ritz Paris, lên tàu Zeppelin (dạng khinh khí cầu có động cơ) của Đức năm 1912 để phục vụ đồ uống cho hành khách.

"Vì các chuyến bay ban đầu có thể là trải nghiệm đáng sợ, người ta nghĩ rằng đàn ông sẽ làm tốt hơn trong việc giữ bình tĩnh cho hành khách", Cary O’Dell giải thích. Ông là tác giả cuốn sách Men In Pink Collars về đàn ông làm việc trong các lĩnh vực truyền thống dành cho phụ nữ.

Tiếp viên nam trên chuyến bay từ Đài Bắc đến Mỹ. Ảnh: China Airlines

Phải 18 năm sau, phụ nữ mới bước chân vào công việc này. Năm 1930, Ellen Church trở thành "nữ tiếp viên hàng không" đầu tiên, nhờ bằng cấp y tá. Thực ra bà mơ ước trở thành phi công nhưng bị từ chối vì là phụ nữ. Phải mất thêm 39 năm nữa, Turi Widerøe mới được SAS tuyển dụng, trở thành nữ phi công thương mại đầu tiên cho một hãng hàng không lớn phương Tây.

Đến Chiến tranh Thế giới thứ hai, khi đàn ông đi lính hàng loạt, phụ nữ mới bắt đầu chiếm đa số trong khoang hành khách, dẫn đến sự mất cân bằng giới tính vẫn còn tồn tại đến nay.

Không khí xã hội những năm 1950 và 1960 đã tạo ra một định kiến phân biệt giới tính đặc biệt về tiếp viên hàng không. Đó là thời kỳ các nữ tiếp viên được đào tạo tại "trang trại quyến rũ" và thuật ngữ "trolley dolly" (cô nàng đẩy xe) ra đời. Phụ nữ muốn làm tiếp viên bắt buộc phải trẻ và chưa kết hôn.

Đầu năm 2025, một tài khoản Reddit đã đăng tải yêu cầu đối với tiếp viên hàng không của hãng Chicago and Southern Air Lines năm 1954 và khiến nhiều người sốc. Ứng viên phải độc thân - chưa đính hôn; tuổi 22-28; chiều cao 1m57-1m65; cân nặng 45-54kg; không đeo kính; răng đẹp, vóc dáng cân đối, đôi chân thon gọn, tóc giữ màu tự nhiên; ít nhất 4 năm đại học hoặc 2 năm đại học cộng 2 năm kinh nghiệm làm việc văn phòng; giao tiếp tốt; làn da mịn màng, tay đẹp; sức khỏe tốt.

Trong khi phụ nữ thống trị khoang hành khách, đàn ông được nghỉ ngơi trên đường về từ các chuyến công tác quan trọng. Một quảng cáo của United Airlines năm 1966 viết: "Bạn ngủ thiếp đi sau bữa tối. Tại sao không? Bạn làm việc vất vả. Khi máy bay hạ cánh, nữ tiếp viên mỉm cười chào tạm biệt đầy tiếc nuối. Cô ấy còn chỉnh lại hoa cài áo cho bạn. Bạn nhận được sự 'chăm sóc đặc biệt' như thế mỗi lần bay với chúng tôi".

Cùng lúc, một cuộc khủng hoảng xảy ra khi tiếp viên đồng tính nam William T Simpson của Eastern Airlines bị sát hại năm 1954. Các hãng bay của Mỹ không còn muốn tuyển nam giới cho vị trí này. Đến những năm 1960, nhiều hãng từ chối đàn ông làm việc trong khoang hành khách. Tình hình còn tệ hơn do khủng hoảng AIDS.

O'Dell giải thích trong thời kỳ này, các hãng hàng không Mỹ đã làm rất nhiều để loại đàn ông khỏi khoang hành khách vì sợ họ dương tính với HIV - chính khách hàng cũng sợ điều này. Ngoài ra, các hãng không muốn gánh chi phí y tế hoặc bảo hiểm cho đàn ông dương tính với HIV.

"Đơn giản là khỏi tuyển", O'Dell nói.

Theo nghiên cứu trong bài báo năm 2007 của Phil Tiemeyer tại Đại học Colorado Boulder, cựu giám đốc hãng hàng không, đã khẳng định mọi hành khách đi máy bay mặc định tiếp viên là việc của phụ nữ - nhất là phụ nữ trẻ, đẹp.

Định kiến này đã để lại hậu quả lâu dài. Theo Jay Robert, cựu tiếp viên trưởng của Emirates và trưởng nhóm tiếp viên 1,5 triệu thành viên trên Facebook, cho biết vào những năm 1990, đàn ông bị kỳ thị nếu bày tỏ mong muốn làm tiếp viên. Xã hội tin chỉ những người đồng tính mới muốn công việc này.

Tỷ lệ giới tính trong công việc phi công, tiếp viên hàng không ở Mỹ theo Cục Điều tra dân số Mỹ:

O'Dell cũng cho biết nhiều đàn ông tránh xa công việc này để khỏi bị đàm tiếu đồng tính. Theo O'Dell, công việc tiếp viên thực sự rất tốt cho nhiều đàn ông - ví dụ được đi du lịch nhiều, tiếp xúc với vô số phụ nữ độc thân. Tuy nhiên, các tiêu chuẩn nam tính từ bạn bè và xã hội làm họ sợ.

Báo cáo năm 2024 của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) nhấn mạnh phụ nữ chỉ chiếm 5,1% nhân viên có giấy phép trong hàng không - gồm phi công, kiểm soát không lưu và kỹ thuật bảo trì vào năm 2021. Tuy nhiên, số liệu từ Cục Điều tra Dân số Mỹ cho thấy 74,9% tiếp viên hàng không là phụ nữ.

Trong phong trào dân quyền Mỹ, nhiều đàn ông muốn làm việc trên bầu trời đã kiện các chính sách tuyển dụng bất công của hãng. Celio Diaz Jnr muốn trở thành "nam tiếp viên", đã kiện Pan Am ra tòa năm 1970 vì phân biệt giới tính và đã thua. Hãng lập luận phụ nữ giỏi hơn trong việc "xoa dịu hành khách lo lắng, cung cấp dịch vụ cá nhân hóa lịch sự và nói chung làm chuyến bay vui vẻ nhất có thể trong giới hạn".

Trong báo cáo về vụ việc này, một phóng viên New York Times cho rằng "thống kê chỉ ra hành khách thích đôi chân đẹp hơn râu quai nón". Tuy nhiên, sau đó, Diaz Jnr thắng kháng cáo.

Dần dần, đàn ông bắt đầu trở lại bầu trời. Dù vậy, họ vẫn nhận những cái nhìn tiêu cực từ đồng nghiệp. Một thành viên trong nhóm của Jay Robert chia sẻ họ bị quấy rối, chế nhạo, phớt lờ hoặc đôi khi bị phi công yêu cầu rời khỏi chuyến bay được phân công vì "không thích họ có mặt trên chuyến bay". Người này cho biết chính các đồng nghiệp nữ đã bảo vệ anh như "gấu mẹ bảo vệ con".

Tiếp viên hàng không của Emirates. Ảnh: Delicious

Trong khi đó, như một bài báo New York Times năm 1978 xác nhận, nhiều đàn ông thay đổi suy nghĩ về độ khó của công việc này.

"Mãi đến khi thấy tiếp viên nam đầu tiên, tôi mới nghiêm túc thừa nhận những người này ở đây vì an toàn công cộng chứ không chỉ đồ uống và trang trí. Và tôi vẫn do dự yêu cầu tiếp viên nam khi có tiếp viên nữ bên cạnh", một hành khách bay thường xuyên nói với báo.

Một số hãng chậm thay đổi theo thời đại, đặc biệt ở châu Á. Hãng giá rẻ IndiGo của Ấn Độ biện minh đội ngũ toàn nữ bằng trọng lượng và câu chuyện tiết kiệm nhiên liệu. Họ vẫn nỗ lực tuyển thêm tiếp viên nữ dù hãng có gấp đôi số nữ phi công so với trung bình ngành.

Hiện nay, nhiều hãng cũng cam kết vai trò giới tính cân bằng hơn, công ty huấn luyện How To Be Cabin Crew khẳng định ngày càng nhiều đàn ông vào nghề. Báo cáo năm 2024 của IATA cũng cho thấy một số hãng cam kết tuyển thêm tiếp viên nam trong khoang, khẳng định tỷ lệ mỗi giới không dưới 45%.

Theo Robert, ngày nay, hành khách không quan tâm người chăm sóc mạng sống của họ trên trời là nam hay nữ - miễn là đủ chuyên nghiệp.

Hoài Anh (Theo Telegraph)