Tuyến giáp bị cắt oan bởi nỗi sợ ung thư

Phát hiện nhân tuyến giáp, người phụ nữ 58 tuổi kiên quyết phẫu thuật cắt toàn bộ để tránh ung thư, một tháng sau bị biến chứng liệt dây thanh quản.

Trước đó, bà đi khám, tình cờ phát hiện nhân tuyến giáp nên lo lắng tiến triển ung thư. Bà kiên quyết cắt tuyến giáp để "phòng", nhưng lại không được cơ sở điều trị tư vấn kỹ về các nguy cơ. Sau một tháng phẫu thuật, bệnh nhân bắt đầu nói khàn do liệt dây thần kinh quặt ngược một bên. Bà dần mất tiếng, khó thở nhiều, liệt nốt dây thanh quản bên còn lại. Thỉnh thoảng, bệnh nhân bị tê bì mặt, co quắp tay chân thoáng qua.

Ảnh minh họa: rgs healthcare

Bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết thời điểm nhập viện, bệnh nhân gặp hàng loạt biến chứng nguy hiểm. Bà bị liệt dây thanh quản cả hai bên gây suy hô hấp, suy giáp nặng do không được bổ sung hormone thay thế. Bà cũng bị hạ canxi máu do suy tuyến cận giáp, dẫn đến co cứng cơ nhiều đợt.

"Những biến chứng này hoàn toàn có thể tránh được nếu bệnh nhân được tư vấn kỹ lưỡng về rủi ro trước khi phẫu thuật", bác sĩ nói.

Trường hợp này không phải là duy nhất. Bác sĩ Ngô Văn Tỵ từ Khoa Ung Bướu Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết phòng khám đang nhận thêm nhiều bệnh nhân mắc u tuyến giáp lành tính vẫn yêu cầu cắt bỏ hoặc đốt bằng sóng cao tần mà không có chỉ định y học. Một trường hợp khác là nữ 40 tuổi ở Hà Nội đã chi hơn 10 triệu đồng cho hàng loạt xét nghiệm, chụp CT và các bước kiểm tra chuyên sâu. Kết quả cuối cùng cho thấy u lành tính, nhưng bà vẫn lo lắng, sợ hãi.

Nguyên nhân chính của tình trạng này nằm ở tâm lý của bệnh nhân. Khi nghe "u tuyến giáp", nhiều người nghĩ ngay đến ung thư và muốn phẫu thuật càng sớm càng tốt để yên tâm. Một số thậm chí thay đổi toàn bộ lối sống, kiêng đậu phụ, sữa đậu nành, hải sản và trứng. Họ tìm mua các thực phẩm chức năng để "tiêu u", mặc dù không có bằng chứng khoa học nào ủng hộ.

Theo bác sĩ Tỵ, đa số u tuyến giáp là lành tính. Không phải trường hợp nào cũng cần sinh thiết, và càng không phải trường hợp nào cũng cần mổ. "Phẫu thuật khi chưa có chỉ định sẽ dẫn đến mổ không cần thiết, với nguy cơ khàn tiếng, hạ canxi, phải dùng hormone suốt đời và tốn kém chi phí", ông nói.

Tâm lý sùng bái công nghệ cũng góp phần vào vấn đề này. Người Việt ngày càng quan tâm đến sức khỏe, theo đó một báo cáo năm 2019 cho thấy 46% người tiêu dùng đặt sức khỏe lên hàng đầu. Bệnh nhân sẵn sàng chi trả cho các gói tầm soát đắt tiền và thường hoài nghi kết quả nếu thiếu các xét nghiệm cao cấp.

Thêm vào đó, chi phí chọc hút tại Việt Nam tương đối rẻ, máy siêu âm phổ biến ở tuyến huyện, không phức tạp như những ca mổ ung thư khác. Tất cả điều này khiến bệnh nhân có tâm lý "can thiệp sớm càng tốt". TS Dương Đức Bình, Bệnh viện K Tân Triều, đánh giá thách thức hiện nay không phải là phát hiện bệnh, mà là phân biệt chính xác tổn thương lành tính và ác tính để tránh chẩn đoán và điều trị quá mức.

Xu hướng điều trị hiện đại đã thay đổi. Thay vì cắt toàn bộ tuyến giáp, bác sĩ ngày nay tiếp cận từng trường hợp riêng biệt. Nhiều bệnh nhân mắc ung thư tuyến giáp sớm chỉ cần cắt một thùy thay vì cắt toàn bộ, giúp giảm biến chứng, bảo tồn chức năng và cải thiện chất lượng sống. Đồng thời, theo dõi chủ động được áp dụng cho ung thư nguy cơ thấp.

Bác sĩ Tỵ nhấn mạnh bệnh nhân không cần kiêng đậu phụ, nấm linh chi hay các loại thuốc không rõ nguồn gốc. Khi phát hiện u tuyến giáp, người bệnh nên tuân thủ chỉ định y tế và theo dõi chủ động thay vì vội vàng phẫu thuật.

Bác sĩ chỉ chỉ định phẫu thuật khi nghi ngờ hoặc đã xác định ung thư qua siêu âm, chọc hút tế bào (FNA) hoặc các bằng chứng khác. Các trường hợp u lớn gây chèn ép, nuốt khó, khó thở hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ cũng có thể cần mổ. U tăng kích thước nhanh hoặc có đặc điểm nguy cơ cao cũng là yếu tố xem xét.

Để tránh tình trạng mổ không cần thiết, bệnh nhân cần hiểu rõ bệnh của mình, không nghe theo quảng cáo không rõ nguồn gốc. Bác sĩ cần thường xuyên cập nhật kiến thức từ các hướng dẫn chuyên ngành và đặt mình vào vị trí của bệnh nhân trước khi đưa ra quyết định.

Ung thư tuyến giáp là bệnh ung thư của tuyến nội tiết, nằm trong 10 loại ung thư phổ biến nhất Việt Nam. Theo Globocan 2022, Việt Nam ghi nhận hơn 6.100 ca mắc mới và gần 1.000 ca tử vong mỗi năm. Bệnh xuất hiện ở bất cứ độ tuổi nào, song gần đây có xu hướng trẻ hóa. Căn bệnh đứng trong top 10 ung thư phổ biến, đặc biệt ở nữ giới. Tỷ lệ nữ mắc bệnh cao gấp khoảng 3-4 lần nam giới.

Đặc biệt tỷ lệ mắc tăng nhanh trong 20 năm qua. Ví dụ tại TP HCM, tăng từ 2,4 lên 7,5/100.000 dân (1996–2015), với tốc độ tăng trung bình khoảng 8,7%/năm. Mới nhất, tại Bệnh viện Ung Bướu TP HCM năm 2025, ung thư tuyến giáp chiếm 23% trong hơn 42.000 ca mới, tiếp theo là ung thư vú (18,1%).

Bác sĩ điều trị cho bệnh nhân. Ảnh: Quỳnh Trần

Bệnh được chia thành hai loại là ung thư tuyến giáp biệt hóa tốt (carcinom tuyến giáp dạng nhú, dạng nang) và ung thư tuyến giáp kém biệt hóa (carcinom tuyến giáp dạng tủy, kém biệt hóa, không biệt hóa). Nguyên nhân gây bệnh là chế độ ăn thiếu iốt, làm tăng nguy cơ mắc bướu giáp đơn thuần và có thể làm tăng nguy cơ ung thư giáp thể nang. Người tiếp xúc, chịu tác động từ hoạt chất phóng xạ, tia bức xạ có nhiều nguy cơ mắc bệnh hơn. Bệnh cũng có yếu tố di truyền, có người thân trong gia đình mắc ung thư tuyến giáp nên khám định kỳ hàng năm.

Ung thư tuyến giáp có tiên lượng tốt nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, đúng cách, tỷ lệ sống sau 5 năm của bệnh ung thư tuyến giáp là trên 90%. Song, nếu không được điều trị đúng có thể khiến khối u phát triển xâm lấn mô, cơ quan lân cận như thanh quản, thực quản, dây thần kinh nói, di căn đến các hạch bạch huyết ở cổ, phổi, xương.

Thùy An