Từ anh 'Út bún riêu' đến Nghệ nhân Nhân dân Trường Út

Năm 2022, cả nước có 64 cá nhân được phong tặng Nghệ nhân Nhân dân ở các loại hình di sản văn hóa phi vật thể, trong đó Cần Thơ được xướng danh NNND Trường Út (tên thật là Phan Văn Út, sinh năm 1975) ở loại hình Nghệ thuật trình diễn dân gian.

Nghệ nhân Nhân dân Trường Út biểu diễn tại sự kiện "Sắc xuân miệt vườn" thành phố Cần Thơ năm 2023 - Ảnh: TTXVN

Đó là vinh dự lớn không chỉ cho cá nhân Nghệ nhân Trường Út, mà còn với thành phố trong nỗ lực gìn giữ và bảo tồn nghệ thuật đờn ca tài tử.

Anh “Út bún riêu” là tên gọi thân thương mà mọi người dành cho Nghệ nhân Nhân dân Trường Út bởi công việc mưu sinh hàng ngày của anh là “ông chủ” quán nhỏ bình dân bán món điểm tâm sáng - bún riêu, ven đường Nguyễn Tri Phương, phường An Khánh, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ.

Tay tô, tay vợt nhịp nhàng làm bún, bưng đến bàn cho khách, anh Út vừa vui vẻ ngâm nga một câu vọng cổ. Quán bún riêu là công việc hàng ngày của anh, giúp anh nuôi hai con ăn học nên người.

Còn đờn ca tài tử là cái danh, là cái nghiệp anh trót yêu, trót nặng mang. Và chính anh “Út bún riêu” đã nuôi Trường Út thành một Nghệ nhân Nhân dân như hôm nay.

Khoảng 40 năm trước, khi còn là cậu bé 8 tuổi, anh Út thường theo anh trai Trường Lạc đi hát ở các sự kiện.

Là người phát hiện ra năng khiếu của em, anh Trường Lạc cũng chính là người thầy đầu tiên trong sự nghiệp ca hát của Nghệ nhân Nhân dân Trường Út khi uốn nắn cho em từng làn hơi, từng bản đờn.

Đến khi anh Út bày tỏ mong muốn được lên TP.HCM để theo học bài bản nhưng hoàn cảnh gia đình lúc đó nhiều khó khăn, vì thương em, anh Trường Lạc đã tìm đến thầy đờn Hai Long - thầy của những tài danh như Bạch Tuyết, Hùng Cường để xin cho em trai theo học.

Thầy Hai Long đã lớn tuổi nên chỉ nhận dạy ít học trò cho đỡ nhớ nghề. Với tố chất thông minh, khả năng thẩm âm tốt, cậu học trò Trường Út được thầy Hai Long dồn tâm huyết, kèm cặp tận tình.

Cũng vì thế anh Trường Út ngày càng tiến bộ và trở thành giọng ca sáng giá trong phong trào đờn ca tài tử ở Cần Thơ những năm 1990. Giọng ca những bài Bắc của anh huyễn hoặc, chuẩn mực, giàu xúc cảm nên đi vào lòng người một cách lắng đọng. Anh có cách chẻ nhịp, đưa hơi ngọt lịm khiến bài tài tử trở nên bay bổng.

Với Nghệ nhân Nhân dân Trường Út, sáng tạo là sự bắt buộc đối với nghệ sĩ. Bối cảnh văn hóa, lịch sử thay đổi, thị hiếu của người xem, người nghe cũng đổi.

Chia sẻ cảm nghĩ về người anh, đồng nghiệp tại Câu lạc bộ đờn ca tài tử Tây Đô, Nghệ nhân Ưu tú Ái Hằng - trưởng ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ nói: Nghệ nhân Nhân dân Trường Út từ ngày đầu vào nghề cho đến khi được vinh danh Nghệ nhân Nhân dân luôn giữ cho mình tính cách mộc mạc, chân phương, đúng chất “anh ba khía Tây Nam Bộ”.

Bất kỳ buổi diễn nào dù lớn hay nhỏ, thậm chí là biểu diễn không thù lao, khi Ban Tổ chức ngỏ lời, anh đều nhận. Nhiều buổi diễn ở vùng sâu vùng xa, lại tổ chức vào buổi tối, mùa mưa, nhưng anh Trường Út luôn tới đúng giờ. Chúng tôi luôn nhắc nhau học anh để vững tâm giữ lửa nghề.