Thợ gốm giữ bí quyết sản xuất gạch trùng tu tháp Chăm

01:50 10/07/2024

Sau ba lần nung gạch thất bại, ông Nguyễn Quá đã tìm ra bí quyết sản xuất gạch thủ công cung cấp cho việc trùng tu tháp Chăm ở thánh địa Mỹ Sơn.

Ngày giữa 7, lò gạch thủ công của ông Nguyễn Quá, 57 tuổi, ở trung tâm xã Duy Hòa, huyện Duy Xuyên chỉ còn ít gạch. Sản phẩm này cung cấp cho các dự án trùng tu tháp Chăm vì đáp ứng quy chuẩn của UNESCO.

Sinh ra vùng đất gốm sứ La Tháp, cách thánh địa Mỹ Sơn 7 km, học hết lớp 9 ông Quá theo nghề gốm và điêu khắc. Sau năm 1975, ông được đưa đi đào tạo kỹ thuật tạo mẫu gốm tại Quảng Đông (Trung Quốc) hai năm, lúc trở về làm cán bộ tại xí nghiệp gốm sứ nhà nước tại La Tháp.

Năm 1992, ông nghỉ chế độ và mở xưởng sản xuất gốm mỹ nghệ tại nhà. Hàng ngày ông vào Mỹ Sơn nghiên cứu, vẽ lại những bức tượng, hoa văn trên tháp Chăm để đưa vào sản phẩm. Khi tháp Mỹ Sơn được công nhận là di sản văn hóa thế giới năm 1999, sản phẩm gốm của ông mới được biết đến. Nhiều đoàn du khách đến chiêm ngưỡng rồi mua làm quà.

Năm 2003, các chuyên gia Italy đến Mỹ Sơn trùng tu tháp Chăm với sự bảo trợ của UNESCO. Tháp G đổ nát, số gạch cũ không đủ trùng tu nên cần loại gạch mới. Chuyên gia tìm đến cơ sở gốm sứ của ông Quá đặt vấn đề thử nghiệm gạch để trùng tu tháp Chăm ở Mỹ Sơn.

Chuyên gia lấy mẫu gạch Chăm cũ mang đi phân tích và đem kết quả đưa cho ông Quá. Họ yêu cầu phải sản xuất được loại gạch có tính chất lý, hóa gần tương đồng với gạch cũ, nếu không sẽ dừng hợp tác.

Nghe xong yêu cầu, ông Quá vò đầu bứt tai vì gạch xây tháp của người Chăm đang còn là bí ẩn, không có tài liệu nói về quy trình sản xuất. Tuy nhiên, ông không muốn bỏ lỡ cơ hội này, cũng không muốn tháp Chăm Mỹ Sơn ngày càng xuống cấp nên đồng ý hợp tác.

Hơn 30 năm sản xuất gốm thủ công, ông Quá nắm rõ nguồn đất sét trong vùng, quy trình nung. Ông lấy đất sét ở xã Duy Hòa, gần thánh địa Mỹ Sơn mang về̀ lọc thủ công đến khi miết không nhám hay sỏi cặn. Tiếp đến ông hai lần ủ đất rồi đưa ra nhồi trước khi cho vào khuôn đúc.

Để hình thành viên gạch, đất cho vào khuôn mỗi lần một ít, lấy sức nện chặt, đến khi đầy dùng chân nén kín. Gạch ra khuôn được phơi nơi không nắng quá cũng không râm quá, sau đó gọt, mài cho bằng phẳng rồi cho vào lò nung.

Khác với gạch thông thường, gạch Chăm có kích thước, độ dày lớn hơn 4-5 lần. Mỗi viên dài 30 cm, rộng 17 cm, dày 5-10 cm. Quá trình làm không dùng máy móc, chỉ sức người và dụng cụ thô sơ. Viên gạch làm ra được nhào nặn, trau chuốt giống như một sản phẩm gốm.

Lần đầu tiên ông thử nghiệm 100 viên. Sau 10 ngày đốt, gạch ra lò không đạt, tính chất lý hóa không giống với gạch cũ trên tháp Chăm. Một số viên thí nghiệm trùng tu bị sủi muối bề mặt.

Sau thất bại đầu tiên, ông Quá rút ra bài học viên gạch có lượng đất sét quá lớn, muốn khắc phục phải tìm nguồn đất chứa ít silic và tăng hàm lượng nhôm. Mất nửa năm trời nghiên cứu, nhưng thất bại, nhiều người khuyên ông từ bỏ. Riêng ông Quá tự động viên không được nản vì "dễ làm đã không đến lượt mình".

Rút kinh nghiệm từ lần trước, ông lấy đất sét nơi khác và thay đổi công thức. Đất dùng đóng gạch được phối trộn hài hòa, giảm lượng sét. Đóng hơn 500 viên mang đi nung, nhưng gạch méo mó do thiếu nhiệt, thời gian nung quá ngắn.

Đến mẻ gạch thứ ba, ông tăng nhiệt nhưng gạch ra lò bị cong vênh. "Hàng trăm khối đất, công sức, tiền của bỏ ra nhưng đều đổ sông đổ bể", ông kể.

Năm 2005 là lần thứ tư ông Quá thử nghiệm. Gạch được nung bằng củi gần hai tuần, quá trình đốt phải nhìn lửa không được quá hoặc thiếu. Nếu quá lửa gạch sẽ cong vênh, non lửa thì chất lượng thấp.

Những viên gạch thử nghiệm lần thứ tư có mẫu mã đẹp, được chuyên gia Italy đưa đi phân tích so sánh với gạch cũ, kết quả chỉ số lý hóa đạt 90%. Họ đã thử nhiều loại, chưa gạch nào đạt kết quả như trên nên đặt hàng ông Quá sản xuất.

"Gần 20 năm tôi sản xuất, cung cấp gạch cho các công trình trùng tu ở Mỹ Sơn và một số di tích tháp Chăm ở Bình Thuận và Gia Lai", ông Quá tự hào nói. Năm 2023, ông còn xuất 30.000 viên gạch sang Lào để trùng tu đền cổ Wat Phou.

Hiện lò nung của ông Quá do nằm trong khu dân cư nên phải đóng cửa do ảnh hưởng đến môi trường. Để tiếp tục hoạt động, cung cấp gạch trùng tu tháp Chăm, ông mong muốn được xây dựng lò đốt cách xa khu dân cư. Nếu được chấp nhận, ông sản xuất gạch tại xưởng ở gia đình, sau đó mang đến lò đốt.

Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý di sản văn hóa Mỹ Sơn, cho biết gần 20 năm qua các chuyên gia Italy, Ấn Độ, Việt Nam sử dụng gạch của ông Quá cho các công trình trùng tu ở di tích Mỹ Sơn. Gạch này đáp ứng tiêu chuẩn của UNESCO và các cơ quan chuyên môn. Sau trùng tu, gạch đảm bảo chất lượng, thích nghi với gạch gốc và môi trường di tích.

"Hiện chưa có cơ sở nào thay thế loại gạch do ông Quá làm", ông Khiết nói, mong muốn cơ quan chức năng có cơ chế để lò gạch của ông tiếp tục sản xuất.

Có thể bạn quan tâm
Bé trai 4 tuổi tử vong bất thường với thuốc tê dạng xịt

Bé trai 4 tuổi tử vong bất thường với thuốc tê dạng xịt

13:20 26/07/2023

Phú Thọ - Một bé trai 4 tuổi tại xã Văn Luông, huyện Tân Sơn được xác sốc tạm thời với thuốc tê dạng xịt dẫn đến tử vong sau...

Gần 220.000 thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT trong ngày đầu

Gần 220.000 thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT trong ngày đầu

18:30 05/05/2023

Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thời gian kết thúc đăng ký dự thi là 17 giờ ngày 13/5. Sau thời điểm này, thí sinh không được thay đổi các thông tin về bài thi, môn thi đã đăng ký.

Thót tim cảnh nam thanh niên nằm trên yên xe máy điện đổ đèo Ba Vì

Thót tim cảnh nam thanh niên nằm trên yên xe máy điện đổ đèo Ba Vì

16:10 23/10/2023

Quá trình điều khiển xe máy điện trên cung đường đèo, dốc tại huyện Ba Vì (Hà Nội), nam thanh niên đã nằm lên yên rồi phóng với tốc độ cao gây mất an toàn giao thông.

Để rừng liên tục bị phá, nhiều cán bộ, lãnh đạo Đắk Lắk bị kỷ luật

Để rừng liên tục bị phá, nhiều cán bộ, lãnh đạo Đắk Lắk bị kỷ luật

20:30 04/04/2023

Thời gian qua, nhiều cán bộ, lãnh đạo liên quan đến lĩnh vực lâm nghiệp đã bị xử lý kỷ luật. Tuy nhiên tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất rừng vẫn còn diễn biến phức tạp.

Thấy định vị bạn trai ở tiệm massage, cô gái gọi cảnh sát và cái kết ê chề

Thấy định vị bạn trai ở tiệm massage, cô gái gọi cảnh sát và cái kết ê chề

12:00 07/12/2023

Cách đây vài ngày, cô gái trẻ họ Nhạc gọi đến đồn cảnh sát phân cục Cố Thôn, quận Bảo Sơn, thành phố Thượng Hải, Trung Quốc báo cáo rằng có hoạt động không đúng đắn xảy ra trong một cửa tiệm massage chân, và bạn trai của cô đang tham gia vào hoạt động phi pháp. Nhận được tin trình báo, cảnh sát nhanh chóng đến hiện trường, nhưng cửa tiệm massage chân đã đóng cửa từ lâu, không có ai ở trong đó. Ngoài cửa tiệm còn có bảng thông báo 'Đang chờ...

Đường từ Lào về Việt Nam bị sạt lở, nhiều phương tiện và người dân mắc kẹt

Đường từ Lào về Việt Nam bị sạt lở, nhiều phương tiện và người dân mắc kẹt

19:00 04/08/2023

Chiều 4/8, lãnh đạo Trạm Kiểm soát Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Cầu Treo (Hà Tĩnh) cho biết, rạng sáng nay, đơn vị nhận được thông tin xảy ra vụ sạt lở đất, đá vùi lấp một số phương tiện ở đèo Đất, thuộc tỉnh Polykhămxay (Lào). Đây là tuyến độc đạo nối từ Cửa khẩu Lào đi thẳng lên Viêng Chăn nên hiện tại các phương tiện đang bị ùn tắc, chưa thể lưu thông. 'Vị trí sạt lở cách Cửa khẩu Cầu Treo khoảng 60km. Do sạt lở nghiêm trọng, một số xe bị đất...

Thường xuyên xảy ra tai nạn, Quảng Ngãi đề nghị mở rộng Quốc lộ 24B

Thường xuyên xảy ra tai nạn, Quảng Ngãi đề nghị mở rộng Quốc lộ 24B

14:00 19/02/2023

Quảng Ngãi - Tuy là tuyến Quốc lộ, nhưng mặt đường chỉ rộng 5,5m, lại phải “gánh” lưu lượng tham gia giao thông quá lớn nên thường xuyên xảy ra...

Lật tàu, 2 ngư dân Nghệ An mất tích khi đang câu mực trên biển

Lật tàu, 2 ngư dân Nghệ An mất tích khi đang câu mực trên biển

12:50 03/05/2024

Theo thông tin từ UBND phường Quỳnh Phương, thị xã Hoàng Mai, Nghệ An, chính quyền địa phương đang phối hợp với các ngành chức năng và người dân tìm kiếm 2 ngư dân mất tích trên biển trong lúc đi câu mực. Khoảng 2h ngày 3/5, tàu cá NA- 4611-TS do anh Hoàng Đức Đông (sinh năm 1990, sống ở phường Quỳnh Phương, thị xã Hoàng Mai) làm chủ đang câu mực tại tọa độ 19°09′ N, 105°47′ E thì gặp gió lốc, bị lật và chìm. Trên tàu ngoài anh Đông còn có 2...

Hai nạn nhân trong vụ phóng hỏa đốt nhà trọ ở Đồng Nai đã tử vong

Hai nạn nhân trong vụ phóng hỏa đốt nhà trọ ở Đồng Nai đã tử vong

09:00 16/05/2023

Mâu thuẫn với bạn gái, Bạch Ngọc Minh mang xăng đến đốt phòng trọ, nhưng đối tượng đã đốt nhầm phòng trọ gia đình ông A. . Vụ cháy đã làm 2 người tử vong.

Co loi xay ra
Co loi xay ra