Phù chân voi sau nhiều năm điều trị ung thư

11:30 11/06/2024

16 năm sau khi xạ trị ung thư cổ tử cung, chân trái bà Trân, 62 tuổi, sưng to gấp đôi chân phải, bác sĩ chẩn đoán phù bạch huyết.

Bà Trân, ngụ Đồng Tháp, phẫu thuật điều trị ung thư cổ tử cung kết hợp xạ trị năm 2008. 14 năm sau, chân trái bị phù bạch huyết, bà được phẫu thuật ghép hạch bạch huyết và dẫn lưu, bệnh ổn định sau một tháng điều trị. Giữa năm ngoái bệnh tái phát, chân trái bà phù to rất nhanh, khó sinh hoạt, mất ngủ, điều trị nhưng không cải thiện.

Ngày 11/6, TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Tim mạch - Lồng ngực, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết bà Trân bị phù bạch huyết mạn tính ở chân trái mức độ nặng (giai đoạn ba), chân phải nhẹ (giai đoạn một).

Phù bạch huyết là kết quả của tổn thương hệ thống bạch huyết gây tích tụ dịch và protein huyết tương trong khoang kẽ, lắng đọng mỡ, viêm mô mạn tính, xơ hóa. Phù chân là triệu chứng phổ biến nhất của phù bạch huyết. Nguyên nhân chủ yếu phù bạch huyết thứ phát là ung thư (vú, phụ khoa, tiết niệu, u hắc tố, u lympho) và phương pháp điều trị như nạo hạch, xạ trị.

Bệnh nhân từng được phẫu thuật vùng chậu điều trị ung thư cổ tử cung. Quá trình phẫu thuật cắt bỏ hạch bạch huyết vùng chậu kèm xạ trị sau mổ có thể gây sẹo và tổn thương hệ thống bạch huyết, làm viêm da, tạo áp lực lên hệ thống tuần hoàn bạch huyết, dẫn đến phù, theo bác sĩ Dũng.

Chân trái bệnh nhân khi đến khám (hình A) và thu nhỏ 50% kích cỡ sau 10 ngày phẫu thuật nối tĩnh mạch - mạch bạch huyết (hình B). Ảnh: Bệnh viện Tâm Anh

ThS.BS.CKI Phan Vũ Hồng Hải, khoa Ngoại Tim mạch - Lồng ngực, Trung tâm Tim mạch, cho biết các phương pháp để phục hồi hệ bạch huyết gồm phẫu thuật nối tĩnh mạch bạch huyết, ghép hạch bạch huyết và hút mỡ. Trong đó phẫu thuật ghép hạch bạch huyết tác dụng chậm và có nguy cơ phát triển phù bạch huyết tại vị trí lấy mạch ghép. Còn hút mỡ có thể làm hỏng đường dẫn lưu bạch huyết sót lại, bệnh nhân phải mang vớ tĩnh mạch hoặc băng ép chi cả ngày lẫn đêm trong thời gian dài sau mổ.

Với bà Trân, bác sĩ chọn kỹ thuật siêu vi phẫu (supermicrosurgery) nối tĩnh mạch - mạch bạch huyết do nhiều ưu điểm và rủi ro thấp. Trong 60 phút, bác sĩ gây tê cho bệnh nhân, mở đường rạch dài 4 cm ngang qua đường đi tĩnh mạch và bạch mạch. Dưới sự hỗ trợ của kính hiển vi, ê kíp bóc tách bộc lộ bạch mạch và tĩnh mạch kề bên, tiếp đến tạo các miệng nối bằng chỉ vi phẫu 11/0 (kích thước khoảng 1/5 sợi tóc).

Bệnh nhân được chụp ảnh bạch huyết bằng kỹ thuật sử dụng huỳnh quang Indocyanine Green (ICG) trong suốt cuộc mổ - kỹ thuật mới áp dụng tại Bệnh viện Tâm Anh. Bệnh nhân được tiêm thuốc nhuộm đánh dấu vào mạch bạch huyết. Bác sĩ dễ dàng quan sát dòng chảy của bạch huyết dưới ánh sáng hồng ngoại, phát hiện được các đường bạch huyết bị tắc nghẽn, tối ưu hóa kết quả phẫu thuật.

Theo bác sĩ Dũng, phẫu thuật nối tĩnh mạch - mạch bạch huyết đòi hỏi kỹ thuật cao cùng dụng cụ chuyên dụng như MRI khảo sát bạch huyết, kính hiển vi có độ phân giải cao, bộ dụng cụ vi phẫu và chụp bạch mạch huỳnh quang ICG. Phương pháp này được triển khai ở các trung tâm lớn, có thiết bị máy móc hiện đại và đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm.

Sau mổ một ngày, chân trái của bà Trân giảm phù 20%. Bà tập vật lý trị liệu và băng ép chân ngay sau mổ, xuất viện sau ba ngày. Tái khám sau 10 ngày, chân trái bà thu nhỏ 50%, đi lại dễ dàng. Bà tiếp tục tập vật lý trị liệu, dùng thuốc hỗ trợ nhằm giảm triệu chứng, ngăn ngừa tái phát.

Bác sĩ Hải cho biết phù bạch huyết thứ phát phổ biến hơn phù bạch huyết nguyên phát (tình trạng di truyền hoặc bẩm sinh gây ra dị tật của hệ bạch huyết), với tỷ lệ mắc bệnh ước tính 1/1.000 so với 1/100.000.

Dấu hiệu phù chân có thể phát triển chậm, khó nhận biết. Nếu không được điều trị sớm hoặc điều trị không đúng cách, phù bạch huyết làm thay đổi màu sắc da, da ở chi bị bệnh dày lên, cứng lại gây ra tình trạng phù chân voi. Dịch bạch huyết chảy qua các vết nứt nhỏ trên da hoặc phồng rộp, có thể bị bội nhiễm gây viêm mô tế bào, loét chân lâu lành. Huyết khối tĩnh mạch sâu (hình thành cục máu đông ở tĩnh mạch sâu) cũng là biến chứng thường gặp làm suy giảm chức năng chi dưới. Tình trạng này có nguy cơ tiến triển thành ung thư mạch bạch huyết - bệnh lý ác tính với nguy cơ đoạn chi rất cao.

Bác sĩ Dũng khuyến nghị bệnh nhân ung thư cần tái khám, theo dõi những thay đổi nhỏ trên chi để giảm nguy cơ phù bạch huyết sau điều trị. Các dấu hiệu ở giai đoạn sớm như cảm giác đau nhức, nặng nề, đơ cứng, giảm phạm vi chuyển động, mặc quần áo và giày chật hơn, thay đổi màu sắc da, cứng, dày vùng da (xơ hóa) ở chi bị bệnh. Sống lành mạnh như vận động thường xuyên, tránh đứng hoặc ngồi một chỗ quá lâu, nâng cao tay và chân khi ngồi hoặc nằm, tránh nhiệt độ quá cao.

Thu Hà

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi

Độc giả gửi câu hỏi về bệnh tim mạch tại đây để bác sĩ giải đáp
Có thể bạn quan tâm
Ấn tượng linh vật Rồng xứ Huế

Ấn tượng linh vật Rồng xứ Huế

14:40 05/02/2024

Linh vật Rồng được lấy cảm hứng thiết kế từ ấn Quốc gia Tín bảo của Triều Nguyễn.

Thông điệp Phật đản 2023: kiến tạo hòa bình, kết một đài sen cúng Phật

Thông điệp Phật đản 2023: kiến tạo hòa bình, kết một đài sen cúng Phật

07:30 28/05/2023

Thông điệp Đại lễ Phật đản Phật lịch 2567 khích lệ tất cả chúng ta sống theo lời dạy chân thực của Đức Phật.

Sân khấu Sen Hồng sẽ sáng đèn dịp Quốc tế Thiếu nhi 1-6-2024?

Sân khấu Sen Hồng sẽ sáng đèn dịp Quốc tế Thiếu nhi 1-6-2024?

05:30 23/03/2024

Theo đề án tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao tại sân khấu Sen Hồng của Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, sân khấu này dự kiến hoạt động chính thức dịp Quốc tế Thiếu nhi năm nay.

Cô ruột kiện anh em tôi để chiếm căn nhà bố để lại

Cô ruột kiện anh em tôi để chiếm căn nhà bố để lại

12:10 04/05/2024

Cô nói ba tôi đã bán nhà cho cô bằng giấy tờ tay trước khi mất khoảng 10 ngày.

Chuyện về gia đình có 12 người con trai thành danh trên con đường chữ nghĩa

Chuyện về gia đình có 12 người con trai thành danh trên con đường chữ nghĩa

09:50 06/02/2024

Các con của cụ Phùng Khoa Hân đều thành danh trên con đường chữ nghĩa, làm từ chức quan Viên tử; tiền hậu vệ; tước bá; tước hầu đến quan Tri huyện; Đô Chỉ huy sứ; Thị nội mật sát…

Nhận học bổng tiến sĩ khi đang học đại học

Nhận học bổng tiến sĩ khi đang học đại học

17:10 22/08/2023

Đại học North Carolina State (Mỹ) cấp học bổng toàn phần dưới dạng nghiên cứu sinh tiến sĩ chuyên ngành hóa lý cho một sinh viên đại học Việt Nam.

Xử lý vết thương khi trẻ bị bạn cắn

Xử lý vết thương khi trẻ bị bạn cắn

12:00 21/06/2024

Con tôi ba tuổi, bị một bé cùng tuổi cắn với 6 dấu răng, rách da, tứa máu. Vết thương có nguy hiểm không và cách xử lý thế nào? (Mẫn Tuệ, TP HCM)

Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình thuộc nhóm phải giải quyết an toàn khẩn cấp

Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình thuộc nhóm phải giải quyết an toàn khẩn cấp

12:10 02/11/2023

Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM - Nguyễn Anh Dũng - cho biết Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình thuộc nhóm phải giải quyết an toàn khẩn cấp.

Nữ sinh nhập viện tâm thần do ăn uống vô độ

Nữ sinh nhập viện tâm thần do ăn uống vô độ

11:10 21/05/2024

Ám ảnh về cân nặng, nữ sinh 20 tuổi giảm ăn sau đó lại tiêu thụ thực phẩm mất kiểm soát, được chẩn đoán mắc chứng ăn vô độ tâm thần.

Co loi xay ra
Co loi xay ra