Phòng ngừa xung đột tại khu vực ASEAN: Tăng cường cảnh báo sớm, hành động sớm

Việc duy trì đối thoại, thúc đẩy hợp tác thực chất và giữ vững vai trò trung tâm sẽ là yếu tố then chốt để ASEAN tiếp tục đóng vai trò là điểm tựa ổn định của khu vực giữa những bất ổn toàn cầu.

Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc và Đại diện cấp cao về Giải trừ quân bị Izumi Nakamitsu phát biểu. (Ảnh: An Đăng/TTXVN)

Tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (AFF 2026), Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã nêu rõ: Giá trị lớn nhất của ASEAN trong những thập niên tới sẽ chứng minh rằng một cộng đồng đoàn kết và tự cường hoàn toàn có thể tham gia định hình tích cực cho hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực và thế giới.

Thứ trưởng Thường trực Văn phòng Cố vấn Tổng thống về hòa bình, hòa giải và thống nhất của Philippines phát biểu. (Ảnh: An Đăng/TTXVN)

Trong khuôn khổ Diễn đàn, các nhà hoạch định chính sách, học giả và chuyên gia nhằm trao đổi về những hướng tiếp cận mới trong phòng ngừa xung đột theo hướng chủ động, linh hoạt và phù hợp hơn với bối cảnh khu vực, quốc tế hiện nay.

Nhận diện sớm nguy cơ xung đột

Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền của Australia tại Việt Nam Gillian Bird. (Ảnh: An Đăng/TTXVN)

Với góc nhìn từ phía ngoài ASEAN, bà Izumi Nakamitsu, Phó Tổng thư ký Liên hợp quốc kiêm Đại diện cấp cao về Giải trừ quân bị, cho rằng mục tiêu cốt lõi của phòng ngừa xung đột là tạo ra các lựa chọn ngoại giao linh hoạt trước khi căng thẳng leo thang.

Theo bà, ASEAN cần thu hẹp khoảng cách giữa “cảnh báo sớm” và “hành động sớm” thông qua các cơ chế giám sát rủi ro khu vực, tăng cường chia sẻ thông tin, xây dựng lòng tin và phối hợp trong các lĩnh vực an ninh biển, an ninh mạng hay các thách thức phi truyền thống.

“Kinh nghiệm của ASEAN cho thấy những bước tiến bền vững thường được hình thành từ các sáng kiến thực chất, từng bước và dựa trên đồng thuận,” bà Izumi Nakamitsu nhận định.

Trong khi đó, ông Isidro L Purisima, Thứ trưởng Thường trực Văn phòng Cố vấn Tổng thống về hòa bình, hòa giải và thống nhất của Philippines, cho rằng phòng ngừa xung đột không chỉ là vấn đề an ninh mà còn gắn chặt với quản trị, phát triển và tính bao trùm xã hội.

Theo ông, bất bình đẳng, biến đổi khí hậu, thông tin sai lệch hay cạnh tranh chiến lược đều có thể trở thành tác nhân gây bất ổn nếu không được xử lý từ sớm. Ông cho rằng đối thoại cần được đặt cao hơn đối đầu, đồng thời người dân phải nhìn thấy lợi ích cụ thể mà hòa bình mang lại thông qua sinh kế, việc làm và cơ hội phát triển.

Các nhà lãnh đạo và học giả tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (AFF 2026). (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Australia tại Việt Nam Gillian Bird cho rằng trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực và quốc tế ngày càng phức tạp, phòng ngừa xung đột và giảm thiểu rủi ro đang trở thành nội dung trọng tâm của nhiều cuộc thảo luận toàn cầu.

Theo bà, nhiều cuộc khủng hoảng không chỉ xuất phát từ khác biệt lợi ích mà còn do thiếu các kênh liên lạc đủ tin cậy, thiếu không gian để hạ nhiệt căng thẳng và thiếu cơ chế có khả năng chuyển đối đầu thành đối thoại. Vì vậy, ASEAN cần chủ động hơn trong nhận diện sớm nguy cơ xung đột thay vì chỉ tập trung ứng phó khi khủng hoảng đã xảy ra.

Đại sứ Australia nhấn mạnh các quốc gia cần tăng cường đầu tư cho công cụ cảnh báo sớm, cơ chế đối thoại và các thể chế khu vực dựa trên luật lệ nhằm duy trì hòa bình, ổn định và vai trò trung tâm của ASEAN trong dài hạn.

Củng cố nội lực của ASEAN

Trong phiên thảo luận tại Diễn đàn Tương lai ASEAN, Đại sứ Vương Khanh, Trưởng Phái đoàn Trung Quốc tại ASEAN, cho rằng trong bối cảnh thế giới ngày càng bất định, các quốc gia cần từ bỏ tư duy Chiến tranh Lạnh và đối đầu theo khối để hướng tới cách tiếp cận an ninh chung, toàn diện và bền vững.

Ông nhấn mạnh vai trò của các cơ chế do ASEAN dẫn dắt như Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) hay Diễn đàn Đông Á (EAS) trong thúc đẩy đối thoại, thu hẹp khác biệt và xây dựng cấu trúc an ninh khu vực cân bằng, hiệu quả.

Theo Đại sứ Vương Khanh, phát triển là nền tảng căn bản của hòa bình lâu dài. Trung Quốc mong muốn tiếp tục phối hợp với ASEAN thúc đẩy các sáng kiến phát triển, tận dụng hiệu quả các khuôn khổ hợp tác như Vành đai và Con đường hay RCEP nhằm tăng cường kết nối kinh tế và củng cố chuỗi cung ứng khu vực.

Khép lại phần trao đổi, Tiến sỹ Prashanth Parameswaran, Chủ biên ASEAN Wonk, nhận định ASEAN ngày càng được cộng đồng quốc tế coi là một điểm tựa tương đối ổn định trong một thế giới phân mảnh.

Theo ông, ASEAN cần duy trì sự cân bằng giữa việc tranh thủ nguồn lực từ bên ngoài với củng cố năng lực nội tại, đồng thời phát huy vai trò của những cá nhân có tinh thần tiên phong và khả năng dẫn dắt nhằm kích hoạt hiệu quả các cơ chế phòng ngừa xung đột hiện có.

Trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực và quốc tế tiếp tục biến động phức tạp, ASEAN cần chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa xung đột, đồng thời củng cố lòng tin chiến lược, tăng cường nội lực và phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có.

Theo nhiều chuyên gia, việc duy trì đối thoại, thúc đẩy hợp tác thực chất và giữ vững vai trò trung tâm sẽ là yếu tố then chốt để ASEAN tiếp tục đóng vai trò là điểm tựa ổn định của khu vực giữa cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng./.