Nữ y tá cõng 5 thương binh giữa làn mưa đạn 60 năm trước

Lấy thân mình làm tấm giáp che đạn pháo và 5 lần lao vào trận địa cõng thương binh, bà Hồ Thị Kim Thanh đã cứu sống nhiều đồng đội giữa hỏa tuyến Tiên Phước.

Kim Thanh sinh ra và lớn lên ở vùng biển Tam Hải (huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam cũ). Cha mẹ đều tham gia cách mạng, mình Thanh ở nhà làm đủ nghề từ chặt củi, gánh than, gùi mắm để lo cho hai em nhỏ từng bữa ăn. Từ năm 12 tuổi, Thanh tham gia giao liên, từng bị địch bắt, tra tấn nhưng quyết không khai ra nơi cha mẹ đóng quân. Những năm tháng chiến đấu được bà kể trong cuộc trò chuyện với VnExpress gần ngày Thương binh liệt sĩ 27/7.

Giữa năm 1961, Kim Thanh vừa tròn 18 tuổi, quyết định thoát ly lên vùng giải phóng ở huyện Tiên Phước. Đây là vùng miền núi địa hình hiểm trở, được Tỉnh ủy Quảng Nam chọn làm nơi đứng chân để chỉ đạo phong trào kháng chiến. Những trận giao tranh giữa quân Giải phóng với quân lực Việt Nam Cộng hòa đóng ở vùng đồng bằng Tam Kỳ thường xuyên diễn ra.

Trong một lần tăng gia sản xuất quanh căn cứ Huyện ủy Tiên Phước, Thanh bị trực thăng địch phát hiện. Từng loạt đạn xối xả dội xuống. Thanh cố hết sức chạy ra khỏi đám bắp (ngô), lăn xuống con suối nhỏ. Địch nghĩ Thanh đã chết nên cho máy bay dời đi. Nhưng ít phút sau, nhiều toán lính đổ bộ đi càn. Thanh may mắn thoát nạn và phần nào trải nghiệm sự khốc liệt trên chiến trường.

Khoảng cuối năm 1961, đầu 1962, quân Giải phóng quyết định đánh đồn Phước Lâm (Tiên Phước). Đây là cao điểm chiến lược có tính chất cửa ngõ, khống chế toàn bộ khu vực trải dài từ Tiên Phước xuống tận Tam Kỳ. Quân địch đóng quân và xây dựng đồn trú ở đồng bằng thường xuyên quấy phá, đàn áp nhân dân trong vùng giải phóng ở vùng núi phía trên.

Do kẻ phản bội chỉ điểm, vị trí ẩn nấp của quân Giải phóng bị lộ. Đối phương từ quận lỵ Tiên Phước cách đồn Phước Lâm vài 2-3 km liên tục dội pháo ngược lên nhằm đè bẹp lực lượng cách mạng, gây thương vong lớn.

Nữ anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Thị Kim Thanh. Ảnh: Nguyễn Đông

Lấy thân mình làm giáp che đạn pháo

Bà Thanh nhận nhiệm vụ đầu tiên trên chiến trường trong vai trò y tá. Để tránh bị máy bay địch phát hiện, nữ y lách qua những con đường mòn dưới tán rừng rậm rạp để tiếp cận trận địa. Giữa tiếng nổ cày xới mặt đất, cô y tá trẻ dò theo mùi thuốc súng tìm kiếm các chiến sĩ bị thương nằm rải rác.

Kinh nghiệm chiến trường dạy cho bà Thanh nhận biết từng tiếng nổ. Mỗi khi nghe tiếng "đề ba" từ đồn Tiên Phước bắn lên, biết đạn pháo chuẩn bị dội xuống, bà lập tức chồm tới, ôm ghì lấy thân thể đồng đội bị thương. Bà kéo họ cùng nằm rạp người, ép sát cơ thể xuống những rãnh giao thông hào ven đường, dùng chính thân thể mình làm tấm giáp che chắn cho đồng đội.

Pháo vừa dứt, đất đá còn rơi lợp bộp trên lưng, bà lại chồm dậy, gồng hết sức bốc đồng đội lên lưng, cõng đi. "Ranh giới giữa cái sống và cái chết mỏng manh. Nhưng đã quyết lao ra chiến trường, tôi không sợ", bà Thanh nhớ lại. Có những vị trí bà vừa cõng chiến sĩ rời đi trong chớp mắt, ngoảnh lại đã thấy quả pháo dội trúng, biến thành hố sâu.

Bà Thanh khi đó chỉ nặng 50 kg nhưng đã cõng trót lọt 3 đồng đội vượt quãng đường khoảng 2 km ra khỏi vùng hiểm nguy, đưa về trạm phẫu thuật tiền phương băng bó vết thương. Không dám cho phép mình nghỉ ngơi vì biết còn nhiều chiến sĩ khác ở vùng nguy hiểm, bà tiếp tục quay ngược ra trận địa, cõng tiếp sức thêm 2 thương binh nữa về điểm cấp cứu.

Khi tiếng pháo lắng xuống, mồ hôi hòa lẫn máu đồng đội đầm đìa trên lưng, nữ y tá trẻ ngồi ra góc vườn òa khóc vì xót xa. "Tôi không biết tên các đồng chí ấy. Nhưng họ đều ở tuổi đôi mươi", bà Thanh kể, đôi mắt đỏ hoe.

Bẻ cành cây làm dấu, giúp 4 thương binh thoát nạn

Sau trận đánh tại Phước Lâm, bà Thanh chuyển sang công tác đến Hội Phụ nữ Tiên Phước, kiêm y tá. Bà được học kỹ thuật bắn súng, ném lựu đạn, mang theo vũ khí sẵn sàng chiến đấu. Trong các trận đánh tại xã Tiên Cẩm và dốc Dàn Xây, bà tiêu diệt 7 quân địch và cõng 2 thương binh về vùng giải phóng.

Tháng 10/1963, địch đưa máy bay trực thăng đổ quân càn quét vào xã Tiên Lãnh và Tiên Ngọc (huyện Tiên Phước cũ). Do chênh lệch lực lượng, các chiến sĩ phải chia làm nhiều hướng để phân tán hỏa lực. Bà Thanh là nữ duy nhất trong nhóm 5 người rút lui. Tất cả đều bị thương trong lúc đánh trả quân địch.

Dù bị thương ở tay, nhưng bà Thanh quyết định cõng và dìu lần lượt từng chiến sĩ ra khỏi khu vực địch phục kích. Khi sang đến bên kia một quả đồi, mồ hôi vã ra như tắm, trong tay không đủ gạc y tế, bà nhanh trí xé vội những vạt áo của chính thương binh, quấn chặt lấy vết thương để cầm máu tạm thời.

Bà để đồng đội nằm lại ở vị trí ẩn nấp an toàn rồi men theo con suối tìm đường ra Đội vũ trang tuyên truyền Trà Khân nhờ hỗ trợ. Vừa đi, bà vừa tìm đường và nhanh tay bẻ gãy các cành cây rừng làm dấu - kỹ năng sinh tồn giúp bà không bị lạc đường, mất phương hướng khi quay lại.

Nhiều giờ sau, bà tiếp cận được đội vũ trang đang trong trạng thái bám đánh địch. Sợ bị anh em cảnh giới bắn nhầm trong đêm tối, bà dùng hết sức hô lớn: "Tôi tìm các anh đây chứ không phải địch!". Nhìn người nữ y tá quần áo rách nát, máu me bê bết khắp người, anh Toản (người cùng quê và luôn coi bà Thanh như em gái), đã cởi ngay chiếc áo đang mặc nhường cho bà, vội vã băng lại cánh tay đang chảy máu, rồi hỏa tốc nhóm lửa nấu 5 lon gạo, nắm thành từng vắt cơm dẻo.

Bà Thanh bên bức ảnh chụp cha mình - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Truyền. Ảnh: Nguyễn Đông

Theo những cành cây bẻ gãy làm dấu, bà Kim Thanh dẫn đường cho anh em trong đội mang theo võng quay lại rừng sâu, đưa toàn bộ 4 thương binh về trạm phẫu thuật an toàn. Trong trận này, 9 đồng đội đã hy sinh. Thi thể chiến sĩ hy sinh bị quân địch giữ đến 9 ngày.

Khi rút đi, chúng gài mìn trên thi thể để đặt bẫy quân Giải phóng. Nhờ kinh nghiệm chiến trường, bộ đội vô hiệu hóa toàn bộ số mìn trước khi tiếp cận và tổ chức mai táng các liệt sĩ dọc bờ suối do không thể chuyển ra bên ngoài.

Trong quá trình này, lực lượng cứu hộ phát hiện chiến sĩ tên Lý vẫn còn sống. Trước đó, ông bị bắn, vết thương khắp cơ thể, ngã gục và nằm lịm đi giữa các thi thể nên địch không phát hiện khi kiểm tra. Ông đã chịu đựng đau đớn suốt 9 ngày đêm cho đến khi bộ đội tìm thấy.

Bà Thanh cùng đồng đội lập tức đưa chiến sĩ Lý về trạm phẫu thuật ở thôn 5 Trà Khân, rửa các vết thương hở đã bắt đầu phân hủy. "Chúng tôi đều nghĩ anh sẽ chết. Nhưng bằng tình cảm đồng đội, đồng chí, chúng tôi cố gắng chạy chữa và cứu sống được anh", bà Thanh kể lại.

Sau khi bình phục, chiến sĩ Lý tiếp tục trở lại mặt trận chiến đấu và hy sinh trong một trận đánh sau đó.

15 năm gác tình riêng

Năm 1973, sau khi Hiệp định Paris được ký kết, bà Hồ Thị Kim Thanh mới tổ chức đám cưới với ông Trần Văn Anh, chiến sĩ thuộc Quân khu 5. Lễ cưới diễn ra sau 15 năm hai người hẹn ước gác lại chuyện tình cảm cá nhân để tập trung cho nhiệm vụ kháng chiến.

Sau khi đất nước thống nhất, bà Thanh mới tìm được phần mộ và thắp nén hương cho cha mẹ mình là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Truyền và liệt sĩ Trần Thị Đoa. Trong thời bình, bà cùng chính quyền và các ban ngành vận động nhân dân về vùng giải phóng xây dựng mô hình "tổ đổi công" hỗ trợ sản xuất, đồng thời phát động phong trào phụ nữ đỡ đầu con liệt sĩ và phụng dưỡng Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Bà Thanh từng đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo tại địa phương như Bí thư Huyện ủy Núi Thành, Bí thư Thị ủy Tam Kỳ, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Quảng Nam - Đà Nẵng, Phó trưởng ban Thường trực Ban Dân vận Tỉnh ủy Quảng Nam - Đà Nẵng và Thành ủy Đà Nẵng.

"Những năm đất nước còn khó khăn, vừa phải khắc phục hậu quả chiến tranh, vừa phải chăm lo phát triển kinh tế để ổn định cuộc sống cho dân thì làm người lãnh đạo không chỉ nói suông mà phải hành động bằng những chiến lược, công việc cụ thể mới có kết quả tốt", bà Thanh chia sẻ về kinh nghiệm công tác.

Bà Thanh chăm lo hương khói cho 5 liệt sĩ, trong đó có bố mẹ ruột, bố mẹ chồng và người em trai của chồng. Ảnh: Nguyễn Đông

Ở tuổi 85, vợ chồng bà Thanh sống hạnh phúc trong căn nhà trên đường Lê Duẩn, phường Hải Châu. Hằng ngày, bà dành thời gian chăm sóc không gian thờ tự trên tầng 3, nơi đặt di ảnh 5 liệt sĩ gồm cha mẹ ruột, cha mẹ chồng và em trai chồng. Trong đó, mẹ chồng Trà Thị Tép là Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Những ngày tháng 7, đứng trước bàn thờ 5 liệt sĩ, bà Thanh tâm niệm việc duy trì nén hương tưởng nhớ không chỉ để nguôi ngoai nỗi đau mất mát mà còn là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay trân trọng quá khứ và sống xứng đáng với những hy sinh của lớp người đi trước.

Nguyễn Đông