Người phụ nữ đơn thân và hai nấm mộ bí ẩn trong vườn nhà

Để có những cuộc quy tập, cất bốc và đưa liệt sĩ trở về quê hương, lực lượng chức năng phải dựa vào một đội ngũ cung cấp thông tin đặc biệt: Người dân. Mỗi mẩu tin dù nhỏ hay lớn cũng đều không được phép bỏ sót, bởi có thể là manh mối quý giá.

Bộ đội Đà Nẵng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong Chiến dịch 500 ngày đêm - Ảnh: B.D.

Cuối tháng 6, một lễ truy điệu, an táng trang trọng được tổ chức tại xã Đại Lộc, TP Đà Nẵng dành cho một liệt sĩ vừa được tìm thấy tại thôn An Lợi Tây. Đây là kết quả của nỗ lực hàng tháng trời phát thông tin, vận động người dân cung cấp thông tin và có kết quả cuối cùng.

Hai nấm mộ bí ẩn trong vườn nhà dân

Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy Quân sự xã Thăng An, Trung tá Phạm Thành Sang báo cho chúng tôi một thông tin mà đơn vị này vừa tiếp nhận từ một hộ dân: Suốt hàng chục năm qua, một người phụ nữ đơn thân, sống một mình ở khu đất gần trụ sở Ban chỉ huy Quân sự xã Thăng An đã âm thầm làm mộ, lập bia để thờ phụng hai mộ phần nghi là liệt sĩ hy sinh trong chiến tranh.

Người này là bà Lê Thị Xuân, nhà ở thôn Phước Long, xã Thăng An.

Trong những ngày triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, vô tình nhận được thông tin qua thôn trưởng và hệ thống loa phát thanh, bà Xuân chạy lên xã trình báo về hai ngôi mộ lâu nay bà hương khói sau vườn nhà mình.

Một ngày cuối tháng 6, bà Xuân đón chúng tôi cùng cán bộ xã đội tới khảo sát, ghi nhận thông tin mồ nghi là của liệt sĩ.

Căn nhà cấp 4 nằm trên gò đồi cao sơ sài nhưng phía trước sân có một am thờ được dựng bằng đá granit khá tươm tất, trên am thờ này bát nhang luôn được giữ ấm.

"Hồi xưa tôi thờ "hai ông liệt sĩ" ở cái am này đặt ngoài vườn, nhưng sau đó có mấy người nói rằng đã nhận hai nấm mồ để thờ phụng thì cũng nên coi họ như người thân trong nhà nên tôi vay mướn tiền, kêu người về dựng cái am này. Tôi coi hai "ông" như cha chú anh em mình. Sáng mùng 1 và ngày rằm, lễ giỗ nào tôi cũng thắp hương đầy đủ" - bà Xuân nói.

Dẫn chúng tôi ra đỉnh đồi phía sau căn nhà cấp 4, bà Xuân chỉ hai ụ đất được bọc bao quanh bằng bê tông kiên cố. Bà Xuân khẳng định đây là hai mộ liệt sĩ chưa được cất bốc.

Hai ngôi mộ nghi là của liệt sĩ được bà Xuân coi sóc, hương khói lâu nay sau vườn nhà - Ảnh: B.D.

Theo bà Xuân, năm 1986 khi về khu đất đang ở hiện tại để mua, người chủ nhà đất cũ khi ký giấy tờ đã gửi gắm bà rằng lâu nay ông chăm sóc, thường xuyên đắp đất và thắp hương cho hai phần mộ liệt sĩ trong khuôn viên.

Bà Xuân mua lại đất cũng phải cam kết thay chủ cũ lo hương khói, giữ mộ đầy đủ, tuyệt đối không được xâm phạm, bỏ bê.

"Ông chủ đất cũ này nói rằng đa phần dân làng ở Phước Long đều biết lai lịch hai phần mộ. Sau nhà tôi từng là đồn bốt ở cao điểm cũ của Mỹ thời chiến tranh. Bộ đội và du kích thỉnh thoảng tấn công đồn và hy sinh rất nhiều. Dân làng đứng ra gom thi thể đem đi chôn và nhận coi sóc lâu nay" - bà Xuân nói.

Câu chuyện của bà Xuân kể cho bộ đội vừa đan xen yếu tố hư thực, quan niệm tâm linh, vừa có liên quan đến các giai đoạn chiến tranh ác liệt tại khu vực Thăng An.

Người phụ nữ này nói rằng có bận bà đau nặng, đi "coi" thì được mách nước rằng "trong nhà có hai ông bộ đội nhưng chưa tìm được gia đình". Nghĩ mình đã thiếu chu đáo, bà Xuân về chắt chiu tiền, thuê người cải tạo lại để hai ngôi mộ được tươm tất.

Dân báo nơi nằm lại của hai chiến sĩ đặc công

Không chỉ bà Xuân, trong những ngày triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng tiếp nhận hàng trăm thông tin dân và các cựu chiến binh cung cấp manh mối về nơi chôn cất hài cốt liệt sĩ.

Bà Xuân lập am thờ liệt sĩ ngay trong vườn nhà - Ảnh: B.D.

Ông Lê Minh Quốc, 71 tuổi cựu chiến binh tại thôn Trà Đõa, xã Thăng An (TP Đà Nẵng) khẳng định rằng khu đồi dương nơi đang có cây u cổ thụ (một loài dâu rừng) cách nhà mình không xa đang có một hố chôn hai liệt sĩ đặc công bị lính Mỹ giết hại vào năm 1969.

Ông Quốc cho biết thời điểm năm 1969, gần nhà ông có một cơ sở quân sự nơi lính Mỹ, VNCH đóng quân. Đây là điểm mà bộ đội, dân quân thường tập trung tấn công.

Một buổi sáng năm ông Quốc lên 13 tuổi, dân làng bàng hoàng vì biết hai chiến sĩ đặc công trong lúc bí mật tấn công đồn Mỹ đã bị lộ và bị bắt, đem ra xử tử.

"Tôi nhớ rất rõ. Hai bộ đội đặc công của ta chỉ mặc quần đùi, trên da thịt, mặt mũi nguỵ trang hình da báo, khi tấn công vào đồn quân sự thì bị lính Mỹ bắt và dẫn ra khu đất trống cách cây u chừng 10-15 mét rồi xử tử.

Khi hai bộ đội hy sinh, lính Mỹ bắt dân làng đào một hố sâu rồi đặt hai thi thể chồng lên nhau để chôn. Tôi chạy theo ba tôi cùng bà con dân làng chứng kiến toàn bộ sự việc. Vị trí đó tới nay tôi vẫn nhớ như in" - ông Quốc cung cấp thông tin cho Ban Chỉ huy Quân sự xã Thăng An.

Người cựu chiến binh ở thôn Trà Đõa này nói rằng từ lúc hai liệt sĩ đặc công được chôn cất, ông và dân dù làm gì cũng chừa vị trí nơi hố chôn này. Bà con còn thắp hương, xẩy cỏ, vun đất để người dưới lòng đất được an ủi.

Ông Lê Minh Quốc cung cấp thông tin về vị trí mộ hai liệt sĩ đặc công cho bộ đội Đà Nẵng - Ảnh: B.D.

Qua hàng chục năm người dân ở Trà Đõa vẫn coi đây là nơi yên nghỉ của liệt sĩ, ít ai xâm phạm hay canh tác lên trên khu đất này.