Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn - lễ hội Phật giáo lớn nhất ở Đà Nẵng

Diễn ra vào ngày 19/2 âm lịch hằng năm, Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn là một trong những lễ hội dân gian mang đậm yếu tố tín ngưỡng của đạo Phật, cầu cho quốc thái dân an, chúng sinh an lạc.

Đông đảo người dân, du khách về tham dự Lễ vía Đức Bồ tát Quán Thế Âm. (Ảnh: Trần Lê Lâm/TTXVN)

Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn là một trong những sự kiện văn hóa tâm linh lớn nhất ở thành phố biển Đà Nẵng, thu hút hàng nghìn phật tử và du khách từ khắp nơi về tham dự.

Diễn ra vào ngày 19/02 âm lịch hằng năm, Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn là một trong những lễ hội dân gian mang đậm yếu tố tín ngưỡng, tôn giáo của đạo Phật.

Lễ hội là dịp để đồng bào Phật tử và nhân dân thập phương cầu cho quốc thái dân an, chúng sinh an lạc, khơi dậy lòng từ bi, bác ái, hướng thiện trong mỗi con người, sự hòa hợp giữa Phật pháp với dân tộc, tình yêu quê hương đất nước.

Nghi lễ rước tôn tượng Bồ tát Quán Thế Âm tại lễ chính. (Ảnh: Trần Lê Lâm/TTXVN)

Nguồn gốc hình thành

Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn (còn gọi là Lễ hội Quán Âm) được tổ chức tại chùa Quan Thế Âm, phường Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng.

Lễ hội được hình thành từ việc Hòa thượng Thích Pháp Nhãn (người khai sơn chùa Quán Thế Âm) phát hiện một pho tượng Quán Thế Âm bằng thạch nhũ, tay cầm bình Cam Lồ, hoàn toàn thiên tạo, rất hoàn chỉnh, cao bằng người thật trong một hang động tại núi Kim Sơn - một trong năm ngọn núi thuộc Ngũ Hành Sơn.

Hòa thượng đặt tên là động Quan Âm, đồng thời, ngài cho lập một ngôi chùa ngay sát hang động, tựa lưng vào núi Kim Sơn và đặt tên là chùa Quán Thế Âm để xưng tụng quả vị Quán Thế Âm.

Kể từ đó, vào các ngày lễ vía của Quán Thế Âm, nhân dân địa phương và khách thập phương về đây lễ bái rất đông. Nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của Phật tử và cộng đồng địa phương, các vị Chư Tôn Đức Phật giáo lúc bấy giờ đã thống nhất chọn ngày 19 tháng Hai (Âm lịch) hằng năm (Ngày Đản sanh của Ngài), các chùa trên địa bàn Ngũ Hành Sơn hội tụ tại chùa Quán Thế Âm cùng tổ chức Ngày lễ vía Đức Phật Quán Thế Âm và xem đây như một chốn tổ thờ tự Ngài.

Ngày 19/2/1956, nhân dịp tổ chức lễ khánh thành chùa Quán Thế Âm, để mở ra một sinh hoạt văn hóa tâm linh đồng thời khắc ghi một dấu mốc cho sự phát triển hoằng dương chánh pháp, Hòa thượng Thích Pháp Nhãn được sự cho phép của Giáo hội Phật Giáo lúc bấy giờ đã thành lập Hội phổ Quan Âm và trực tiếp làm trưởng ban tổ chức Ngày Lễ vía Quan Âm tại chùa, lấy tên gọi là Ngày hội Quan Âm, với sự tham gia của hàng chục ngàn Chư tăng ni tín đồ Phật giáo, nhân dân địa phương trong vùng và các nơi khác về tham dự.

Từ đó, vào ngày 19 tháng Hai (Âm lịch) hàng năm, ngày hội lễ vía Quán Thế Âm được tổ chức. Đây chính là mốc đầu tiên tiên khởi nên Lễ hội Quán Thế Âm ngày nay.

Từ năm 1991, Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn được tổ chức quy mô, diễn ra trong ba ngày 17, 18 và 19 tháng Hai, trong đó ngày 19 là ngày lễ chính thức.

Những nghi lễ đặc sắc trong lễ hội Quán Thế Âm Đà Nẵng

Lễ hội Quán Thế Âm được chia làm hai phần, phần lễ là các hoạt động nghi thức Phật giáo, truyền thống của địa phương và phần hội là các hoạt động vui chơi, giải trí.

Trong phần lễ, lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn thường tổ chức các nghi thức truyền thống mang đậm dấu ấn Phật giáo và văn hóa địa phương, gồm các nghi lễ: Lễ khai kinh, thượng phan-thượng kỳ; Lễ rước ánh sáng; Lễ pháp đàn Quán Thế Âm, thuyết giảng Đạo pháp và tổ chức các khóa tu tập; Chính lễ (Lễ vía Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát; Lễ rước tôn tượng Quán Thế Âm Bồ Tát; Lễ hóa trang Quán Thế Âm Bồ Tát và cuối cùng Lễ tạ pháp đàn hoa đăng).

Đan xen với các nghi lễ Phật giáo còn có nghi lễ truyền thống của nhân dân địa phương như: Lễ tế Xuân; Lễ dâng hương tưởng niệm Huyền Trân công chúa và Lễ tế Thạch nghệ Tổ Sư nghề điêu khắc đá Non Nước Ngũ Hành Sơn.

Chính lễ - Lễ Vía Đức Phật Quán Thế Âm tổ chức vào ngày 19, nhằm ngày khánh đản (ngày sinh) của Đức Phật Quán Thế Âm. Nghi lễ này được xem là linh hồn của Lễ hội Quán Thế Âm. Chính lễ tổ chức long trọng, thu hút hàng chục vạn đồng bào các giới, Vị Hòa thượng có chức danh lớn nhất trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam được mời về để chủ trì nghi lễ. Chủ lễ niệm hương và dâng hương, cầu kinh tưởng niệm ân đức của Đức Phật Quán Thế Âm, nhằm nguyện cầu quốc thái dân an, chúng sanh an lạc.

Lễ rước tôn tượng Đức Phật Quán Thế Âm thực hiện sau Lễ vía, thể hiện lòng tôn kính của các Phật tử hướng về Đức Phật Quán Thế Âm trong ngày khánh đản của Ngài. Tôn tượng của Ngài được rước từ trong động Quan Âm ở núi Kim Sơn đi ra đường Sư Vạn Hạnh, rước lên chùa Quán Thế Âm để làm lễ theo nghi lễ Phật giáo. Sau khi thực hiện xong các nghi lễ ở chùa, kiệu được khiêng từ chùa xuống chiếc thuyền đậu trên sông Cầu Biện và chạy vòng quanh sông Cổ Cò, nhằm cầu nguyện cho đồng bào, chúng sinh đi biển, làm ăn trên sông nước được thuận lợi, bình an.

Lễ hóa trang Bồ Tát Quán Thế Âm thực hiện song hành với nghi lễ rước tôn tượng Đức Phật Quán Thế Âm. Để hóa trang tái hiện hình tượng Bồ Tát Quán Thế Âm, mỗi năm nhà chùa sẽ chọn một trong 32 ứng hóa của Bồ Tát Quán Thế Âm để hóa thân.

Phật tử được chọn để hóa trang và hóa thân thành Bồ Tát Quán Thế Âm là một nữ phật tử với gương mặt đoan trang, phúc hậu, có học vấn, văn hóa, phẩm chất đạo đức tốt, là con của gia đình Phật tử thuần thành và nữ Phật tử đó phải thường xuyên đến chùa.

Trước khi lễ hội diễn ra, khoảng 6 đến 8 tháng nữ Phật tử này được vị trụ trì chùa Quán Thế Âm giảng dạy về hạnh nguyện của Quán Thế Âm Bồ Tát, tập ngồi thiền, tập từng bước đi, cử chỉ, tính trang nghiêm của hình tướng Quán Thế Âm và thực hiện ăn chay 3 tháng trước khi nhập vai. Đồng thời, chọn may trang phục phù hợp theo ý nghĩa hóa trang.

Sự hóa trang mong muốn tái hiện lại hình tượng Bồ Tát Quán Thế Âm tại lễ hội, để cho chúng sinh có dịp được chiêm ngưỡng sự đức độ, từ bi của Ngài, và ngụ ý rằng Ngài là vị Bồ Tát luôn đồng hành với chúng sanh mọi lúc mọi nơi, đặc biệt luôn đem hạnh nguyện từ bi, ban vui cứu khổ của mình tỏa khắp nhân loại.

Ngoài việc hóa trang Quán Thế Âm Bồ Tát, tại lễ hội còn có những hóa trang thành các Tiểu đồng, các vị Bồ Tát khác và các Tiên nữ cùng Tứ Thiên Vương theo hầu, đều do gia đình Phật tử chùa Quán Thế Âm thực hiện.

Lễ tạ pháp đàn hoa đăng thực hiện vào tối 19, là nghi lễ Phật giáo cuối cùng tại Lễ hội Quán Thế Âm, để cúng tạ sơn thủy, thổ thần và các thần linh đã phù hộ cho lễ hội thành công. Sau khi cúng tạ xong, những ngọn nến lồng vào hoa sen được thả xuống dòng sông, gửi lời cầu nguyện cho ánh sáng trí tuệ được trường tồn như dòng nước.

Đan xen với các nghi lễ Phật giáo, người dân địa phương tổ chức các nghi lễ dân gian như: Lễ dâng hương tưởng niệm tại miếu thờ Huyền Trân công chúa, Lễ tế Xuân (tại chùa Quán Thế Âm) và Lễ tế Thạch Nghệ Tổ Sư nghề đá Non Nước (tại Nhà thờ tổ nghề đá nằm dưới chân núi Mộc Sơn).

Bên cạnh đó là các hoạt động giải trí cũng được tổ chức như hô hát Bài chòi, hò khoan đối đáp, hát dân ca, hát Tuồng; các hội thi, trình diễn thư pháp và triển lãm tranh, ảnh thủy mạc; đến các hoạt động văn hóa văn nghệ; các trò chơi dân gian như múa lân, sư tử, rồng, đẩy gậy, kéo co, đua thuyền, cờ tướng.

Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn mang đậm tín ngưỡng tôn giáo Phật giáo, gắn liền với di tích quốc gia đặc biệt - Di tích Danh thắng Ngũ Hành Sơn, là sự kết tinh những giá trị văn hóa Phật giáo với văn hóa truyền thống của dân tộc dân tộc Việt Nam.

Lễ hội đáp ứng nhu cầu tâm linh của cộng đồng, hướng con người đến điều thiện, đoàn kết cùng nhau xây dựng cuộc sống an lành, hạnh phúc. Các nghi lễ dân gian thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, tưởng nhớ, tri ân người có công với nước, với cộng đồng.

Với giá trị tiêu biểu, Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia ngày 03/02/2021.

Từ năm 2023, Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn được Ủy ban Nhân dân thành phố Đà Nẵng chủ trì tổ chức với quy mô cấp thành phố.

Sẵn sàng cho Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn năm 2026

Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn năm 2026 diễn ra từ ngày 04-07/4 (tức 17 đến 20/02 âm lịch) dự kiến có nhiều hoạt động phong phú, hấp dẫn.

Lễ hội không chỉ gìn giữ giá trị truyền thống mà còn góp phần quảng bá hình ảnh du lịch Đà Nẵng đến du khách trong và ngoài nước; khẳng định sức hút của một sự kiện văn hóa, tâm linh tiêu biểu của thành phố.

Đến thời điểm hiện tại, công tác chuẩn bị cho lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn được triển khai chu đáo, bảo đảm lễ hội sẽ diễn ra an toàn, trang trọng.

Lễ khai mạc Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn năm 2026 diễn ra lúc 17 giờ ngày 04/4 (17/02 âm lịch).

Lễ chính thức “Lễ vía Đức Bồ Tát Quán Thế Âm” diễn ra lúc 7 giờ sáng ngày 06/4 (tức ngày 19/02 âm lịch) gồm các nghi lễ: rước tôn tượng Quán Thế Âm Bồ Tát, lễ hóa trang Long Phụng Quán Thế Âm Bồ Tát, dâng mâm hoa ngũ quả nghệ thuật, hội đua thuyền truyền thống (hóa trang đoạt cờ lệnh rước Huyền Trân Công chúa trên sông Cổ Cò), hoa đăng thiền hành, lễ khai kinh Thượng phan, Thượng kỳ, Thượng phướn, lễ dâng hương tưởng niệm Huyền Trân Công Chúa, lễ tế xuân cầu Quốc thái dân an...

Thông qua Lễ hội Quán Thế Âm, thành phố Đà Nẵng không chỉ duy trì một sự kiện văn hóa tâm linh đặc sắc, mà còn từng bước định vị đây là sản phẩm du lịch tiêu biểu của Ngũ Hành Sơn trong chiến lược phát triển chung của thành phố.

Trong thời gian tới, thành phố Đà Nẵng hướng đến việc nâng tầm lễ hội theo hướng chuyên nghiệp, văn minh, gắn chặt giữa yếu tố truyền thống và các hoạt động phát huy các giá trị văn hóa Phật giáo Việt Nam, văn hóa dân tộc./.