Kỹ sư 91 tuổi và hành trình 'chế tạo hạnh phúc' cho nông dân vùng cao

Các sản phẩm đều hướng đến người nông dân

Trong căn nhà bên hồ Nam Cường (phường Nam Cường, tỉnh Lào Cai), tấm biển Công ty TNHH Cơ khí và Xây lắp Hồng Hà cùng dòng chữ “Sống và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại” nổi bật ngay từ cổng vào. Phía sau ngôi nhà là khu xưởng rộng, nơi hàng chục công nhân vẫn miệt mài làm việc. Đó cũng là nơi người kỹ sư già đã dành hơn nửa thế kỷ cuộc đời để hiện thực hóa những ý tưởng cơ khí phục vụ nông nghiệp.

Đón chúng tôi bằng nụ cười hiền hậu, giọng nói vẫn sang sảng và bước đi nhanh nhẹn, ông Vũ Hữu Lê khiến khó ai tin rằng ông đã bước qua tuổi 90.

“Tôi già rồi nhưng còn làm được là còn vui. Còn chế tạo được máy cho bà con thì còn khỏe” - ông cười hiền.

Ít ai biết rằng, hành trình ấy bắt đầu từ một cậu bé sinh ra trong gia đình nghèo ở Phú Thọ, lớn lên cùng ruộng đồng và những mùa vụ vất vả của người nông dân. Chính tuổi thơ gắn bó với đồng đất đã gieo trong ông khát vọng tạo ra những công cụ giúp người dân lao động nhẹ nhọc hơn.

Năm 19 tuổi, ông rời quê theo học ngành xây dựng cầu đường, tham gia khôi phục hạ tầng đất nước sau chiến tranh. Đến năm 1963, với nhiều thành tích trong lao động sản xuất, ông được tặng Huân chương Lao động hạng Ba và được cử sang Liên Xô học chuyên ngành cơ khí.

Nhắc về quãng thời gian học tập ở nước ngoài, ông vẫn nhớ như in lời tự nhủ của mình: “Được Đảng, Nhà nước cho đi học thì phải học cho đến nơi đến chốn”. Với quyết tâm ấy, ông tốt nghiệp loại xuất sắc với tấm bằng đỏ trước khi trở về nước cống hiến.

Sau khi về nước, ông được giao làm Giám đốc Nhà máy Cơ khí của tỉnh. Gần 600 kỹ sư, công nhân làm việc dưới sự điều hành của ông. Trong suốt 18 năm, ông cùng đồng nghiệp nghiên cứu nhiều thiết bị phục vụ sản xuất và quốc phòng.

Nhưng càng làm quản lý, ông càng trăn trở khi chứng kiến người nông dân vẫn phải lao động thủ công, trong khi những loại máy hiện đại nhập khẩu có giá quá cao, vượt ngoài khả năng của đa số hộ sản xuất.

Ở tuổi 45, giữa lúc sự nghiệp đang thuận lợi, ông quyết định nghỉ hưu sớm để theo đuổi con đường riêng. “Tôi nghỉ quản lý chứ không nghỉ làm máy” - ông nói.

Không vốn liếng, ông bắt đầu lại từ việc thu mua sắt vụn, tận dụng từng vật liệu còn sử dụng được để chế tạo máy. Chính từ những ngày gian khó ấy, hàng loạt sáng chế mang dấu ấn của ông lần lượt ra đời.

Đến nay, ông sở hữu 7 bằng độc quyền sáng chế. Điều đặc biệt là hầu hết các sản phẩm đều hướng đến nhu cầu thực tế của người nông dân.

“Tôi không muốn chỉ làm một loại máy để kiếm lợi nhuận. Làm như thế sẽ dễ giàu hơn, nhưng không giúp được nhiều bà con” - kỹ sư sinh năm 1935 chia sẻ.

Mải nghiên cứu quên cả ăn, quên cả ngủ

Một trong những sáng chế tiêu biểu của ông Vũ Hữu Lê là máy vò chè. Trước đây, tại các vùng chè trọng điểm như Yên Bái, Lào Cai hay Phú Thọ, máy vò chè chủ yếu phải nhập khẩu với giá từ 200-300 triệu đồng mỗi chiếc, vượt quá khả năng đầu tư của nhiều cơ sở chế biến.

“Tôi nghĩ tại sao mình không làm được một chiếc máy có công năng tương đương nhưng giá rẻ hơn?” - ông nhớ lại.

Sau gần 1 năm nghiên cứu, chiếc máy đầu tiên hoàn thành với giá thành chỉ bằng một phần nhỏ máy ngoại nhưng hiệu quả không hề thua kém. Từ đó, hàng trăm cơ sở chế biến chè trong khu vực có cơ hội cơ giới hóa sản xuất.

Không dừng lại ở cây chè, ông tiếp tục nghiên cứu máy ép dong riềng phục vụ các làng nghề sản xuất miến, rồi hệ thống máy làm sạch và ép thủy lực cho ngành chế biến quế.

Lào Cai là vùng nguyên liệu quế lớn nhất cả nước, nhưng nhiều năm trước, sản phẩm chủ yếu xuất bán dưới dạng thô, cồng kềnh, chi phí vận chuyển cao. Hệ thống máy do ông chế tạo giúp tăng đáng kể lượng hàng hóa trong mỗi container, từ khoảng 17 tấn lên tới 27 tấn, góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao giá trị sản phẩm.

Rời xưởng cơ khí, chúng tôi đến làng miến đao Giới Phiên - nơi những chiếc máy mang thương hiệu Hồng Hà đã gắn bó với người dân nhiều năm.

Vừa thấy ông xuất hiện, nhiều người dân vui vẻ bước ra chào hỏi như gặp người thân. Anh Trần Ngọc Tuấn - thành viên Hợp tác xã Sản xuất và Kinh doanh miến đao Giới Phiên - cho biết: “Máy của ông Lê hoạt động ổn định, dễ sử dụng, giá hợp lý. Những chiếc máy này giúp công việc sản xuất của chúng tôi nhẹ hơn rất nhiều, bà con ai cũng hạnh phúc”.

Trong căn phòng khách, hơn 200 bằng khen, giấy khen từ Trung ương đến địa phương được treo kín các bức tường. Ông đã ba lần tham dự Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc. Mới đây, tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI, ông vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động - phần thưởng cao quý ghi nhận những cống hiến bền bỉ của một người dành trọn cuộc đời cho lao động sáng tạo.