Giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm sức nóng cho đô thị

Tại tọa đàm “Giải pháp thích ứng cho đô thị trước biến đổi khí hậu” do Báo Lao Động tổ chức, Tiến sĩ Trương Bá Kiên - Phó Giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho biết, nắng nóng ở đô thị đang trở thành vấn đề cấp bách trên toàn thế giới. Các thành phố lớn hiện chịu tác động kép từ biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa.

Tiến sĩ Kiên cho biết, theo Kịch bản biến đổi khí hậu quốc gia phiên bản 2025 do Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển xây dựng, trên cơ sở dữ liệu quan trắc từ năm 1961 đến những năm gần đây, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam tăng khoảng 0,2 độ C mỗi thập kỷ. Sau hơn 60 năm, nhiệt độ trung bình của Việt Nam đã tăng trên 1 độ C.

Đáng chú ý, các hiện tượng nhiệt độ cực đoan, đặc biệt là nhiệt độ cao nhất trong ngày, có tốc độ gia tăng nhanh hơn nhiệt độ trung bình. Không chỉ ban ngày, tình trạng nhiệt độ ban đêm tăng cũng đáng lưu ý. Miền Bắc và miền Trung có tốc độ tăng nhanh hơn miền Nam. Tại Hà Nội và TPHCM, số ngày nắng nóng cũng có xu hướng gia tăng. Nắng nóng kết hợp với hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, độ ẩm và khả năng thoát gió làm gia tăng đáng kể các rủi ro sức khỏe như bệnh tim mạch, sốc nhiệt.

Trước tác động này, Tiến sĩ Trịnh Quốc Dũng - Khoa Năng lượng Nhiệt, Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội - cho rằng, nắng nóng cực đoan kéo theo nhu cầu sử dụng năng lượng. Khi nhiệt độ ngoài trời tăng, phụ tải điện tăng, tạo áp lực lên nguồn cung cấp điện năng, hệ thống truyền tải và phân phối điện.

Tiến sĩ Trịnh Quốc Dũng cho rằng, ứng phó với áp lực năng lượng do biến đổi khí hậu không thể chỉ dựa vào việc xây thêm các nhà máy điện. Ảnh: Việt Anh

“Chúng ta không chỉ quan tâm có thêm bao nhiêu nguồn cung cấp năng lượng mà phải làm sao sử dụng năng lượng một cách hiệu quả”, Tiến sĩ Dũng nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, có thể giảm nhu cầu sử dụng năng lượng thông qua quy hoạch, thiết kế và vận hành các hệ thống một cách hiệu quả hơn.

Ở góc độ quy hoạch, Tiến sĩ Kiên cho rằng cần phát triển không gian xanh, hồ điều hòa và không gian mở để giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Đây là những giải pháp dựa vào tự nhiên, đồng thời góp phần giảm nhu cầu sử dụng năng lượng. Bên cạnh đó, cần hạn chế tác động của quá trình bê tông hóa và sử dụng các vật liệu xây dựng có khả năng phản xạ nhiệt tốt, ít giữ nhiệt và thân thiện với môi trường.

Đồng tình với ý kiến của Tiến sĩ Kiên, Tiến sĩ Dũng cho rằng có thể áp dụng các giải pháp làm mát thụ động trong xây dựng như lựa chọn hướng công trình, thiết kế và lớp vỏ tòa nhà phù hợp để giảm tải nhiệt bên trong, từ đó giảm tiêu thụ năng lượng. Đối với các hệ thống đang vận hành, cần đo đạc, giám sát và quản lý để xác định mức tiêu thụ, thất thoát, lãng phí, qua đó tối ưu hóa thiết bị.

Ở quy mô hộ gia đình, Tiến sĩ Dũng khuyến nghị lựa chọn thiết bị có hiệu suất năng lượng cao, đặc biệt với các thiết bị tiêu thụ nhiều điện như điều hòa, tủ lạnh, máy giặt; tham khảo nhãn năng lượng của Bộ Công Thương. Bên cạnh đó, người dân cũng cần sử dụng thiết bị đúng nhu cầu, tắt khi không sử dụng và thực hiện bảo dưỡng, vệ sinh theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Với điều hòa, có thể kết hợp quạt để tăng khả năng lưu thông không khí và sử dụng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Về định hướng những năm tới, Tiến sĩ Kiên đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm cần ưu tiên là tích hợp bản đồ rủi ro khí hậu vào quy hoạch và đầu tư hạ tầng; khôi phục, phát triển không gian xanh, hành lang xanh; đồng thời tận dụng tiến bộ khoa học công nghệ, đặc biệt là AI, dữ liệu và các mô hình mô phỏng để dự báo tác động của rủi ro khí hậu đối với đô thị. Qua đó, các địa phương có thể chủ động xây dựng phương án thích ứng trước khi các hiện tượng cực đoan xảy ra.