Ghép vải vụn để nối những mảnh đời

Vụn Art - mô hình nghệ thuật từ những mảnh vụn đang lặng lẽ làm công việc ấy: Tạo sinh kế và mở ra cánh cửa hòa nhập cho người khuyết tật.

Hành trình biến điều bị bỏ quên thành giá trị

Vụn Art không bắt đầu bằng một dự án hoành tráng hay những khẩu hiệu lớn lao. Nó khởi nguồn từ một ý tưởng rất giản dị: Tận dụng những mảnh vải vụn từ các xưởng may để tạo ra sản phẩm thủ công, đồng thời tạo việc làm cho người khuyết tật. Từ những mảnh thừa tưởng chừng vô giá trị, những bức tranh vải ghép, túi, ví, đồ trang trí... ra đời mang trong mình một đời sống khác.

Nhưng nếu chỉ dừng ở câu chuyện tái chế, Vụn Art đã không trở thành một mô hình xã hội đặc biệt. Điều làm nên bản sắc của nơi này là con người - những học viên khuyết tật với đủ dạng khiếm khuyết: Khiếm thính, tự kỷ, chậm phát triển trí tuệ... Mỗi người đến đây đều mang theo một câu chuyện riêng và không ít người trong số họ từng quen với việc ở nhà, sống khép mình, ngại giao tiếp, thậm chí mặc cảm về chính sự tồn tại của mình.

Từng công đoạn tạo ra sản phẩm ghép từ vải vụn đòi hỏi người khuyết tật sự kiên trì rất cao. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Việc dạy nghề không đơn thuần là cầm tay chỉ việc. Đó là một quá trình dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn và thấu hiểu. Có những học viên phải mất vài năm mới có thể làm thành thạo một công đoạn đơn giản. Có người không biết đọc, không biết viết, việc học nghề gần như phải bắt đầu từ con số không. Nhưng từng chút một, bằng những phương pháp phù hợp như đào tạo “bắt chước”, một kèm một các em dần hình thành kỹ năng rồi có thể làm việc độc lập.

Quan trọng hơn, không khí ở đây không giống một xưởng sản xuất thuần túy. Nó giống một lớp học, một ngôi nhà nhỏ, nơi người ta không sợ sai, không sợ bị trách mắng và luôn được động viên để thử lại lần nữa. Thu nhập là cần thiết nhưng với nhiều học viên, thứ họ nhận được trước tiên là cảm giác mình có ích, mình được công nhận và mình thuộc về một cộng đồng.

Từ chỗ chỉ được mua ủng hộ như một hành động thiện nguyện, sản phẩm vải vụ dần tìm được chỗ đứng bằng chính chất lượng và câu chuyện phía sau nó. Đó cũng là cách mô hình này tự nuôi sống mình: Không chỉ bằng lòng tốt, mà bằng nhu cầu thực sự của thị trường.

Người đi nhặt những mảnh đời “vụn”

Người đứng sau hành trình ấy là anh Lê Việt Cường - CEO và cũng là người sáng lập Vụn Art. Anh kể, khoảnh khắc khởi đầu đến với mình vào ngày 6.3.2017, khi gặp ông Nguyễn Văn Trường khi đó là Phó Bí thư Quận ủy Hà Đông. “Hôm đó, anh Trường ngồi với tôi, lấy những mảnh vải vụn ghép thành một bức tranh và gợi ý chuyển giao ý tưởng tái chế vải vụn để tạo việc làm cho người khuyết tật. Tôi thấy ý tưởng hay và quyết định thử. Đó là khoảnh khắc tạo nên Vụn Art như hôm nay” - anh Cường nhớ lại.

Cái tên cũng mang trong nó một triết lý rất riêng. “Mỗi người khuyết tật ở đây giống như một mảnh vụn rất nhỏ. Nhưng nếu có sự hỗ trợ của chính quyền, sự đồng hành của tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng như chất keo kết dính thì những mảnh vụn rời rạc ấy có thể ghép thành một bức tranh tươi sáng hơn cho cuộc sống của chính họ” - anh nói.

Những ngày đầu không hề dễ dàng. Rào cản lớn nhất theo anh Cường không chỉ là nguồn lực mà là sự mặc cảm của người khuyết tật và sự hoài nghi từ gia đình họ. Anh chia sẻ, nhiều gia đình sợ con em họ bị lợi dụng. Còn các bạn thì ngại giao tiếp, thiếu kiên trì. Vì vậy, để họ tin và ở lại cần rất nhiều thời gian.

Du khách nước ngoài đến trải nghiệm ở Vụn Art. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Có những lúc tưởng như bế tắc, nhất là khi dạy nghề cho những học viên không biết đọc, không biết viết. Nhưng chính từ những thất bại ấy, Vụn Art tìm ra cách đi riêng. “Chúng tôi cho các bạn ngồi cạnh người làm tốt để bắt chước. Khi nào làm được độc lập mới thôi. Đến nay, chúng tôi gần như không còn gặp thất bại nữa” - anh Cường kể.

Với anh, điều quan trọng nhất mà một công việc mang lại cho người khuyết tật, đặc biệt ở giai đoạn đầu không phải là tiền mà là sự hòa nhập và tạo sinh kế cho người yếu thế.

Nhìn về tương lai, anh Cường không giấu mong muốn biến Vụn Art thành một mô hình có thể nhân rộng. Trong 5 - 10 năm tới, anh hy vọng có không gian rộng hơn, đóng gói được quy trình dạy nghề và sản xuất để có thể triển khai ở nhiều địa phương khác, nơi người khuyết tật đang rất cần một cơ hội sinh kế bền vững.

Trước khi kết thúc câu chuyện, anh Cường gửi một thông điệp giản dị: “Chỉ có niềm tin mới thay đổi được định kiến. Nếu xã hội tin và cho chúng tôi cơ hội, chúng tôi sẽ biến niềm tin đó thành giá trị cho bản thân, cho gia đình và để giảm bớt gánh nặng cho xã hội”.

Khi những mảnh vải vụn được ghép thành tranh, một công việc lặng lẽ hơn, bền bỉ hơn đang diễn ra: Ghép lại những mảnh đời từng rời rạc, để họ có thể bước tiếp trên con đường của một cuộc sống tử tế và tự chủ.