Cần chính sách thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao

"Khát" nhân sự và bài toán đặt hàng đào tạo

Trong bước chuyển mình chiến lược hướng tới nền kinh tế tri thức, nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân lực ở các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ thông tin (IT), trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, tự động hóa và quản trị cấp cao - được xem là “đầu máy” kéo toàn bộ nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên, tình trạng chảy máu chất xám cùng sự thiếu hụt nghiêm trọng các chuyên gia đầu ngành đang trở thành điểm nghẽn lớn, đe dọa trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội nhận định, làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và dòng vốn FDI thế hệ mới đang mở ra cơ hội vàng cho Việt Nam. Dẫu vậy, thách thức đặt ra cho lực lượng lao động nội địa là vô cùng lớn. Các tập đoàn công nghệ đa quốc gia khi rót vốn vào Việt Nam không chỉ tìm kiếm nhân sự giỏi về thuật toán hay kĩ thuật đơn thuần, mà đòi hỏi sự toàn diện: thành thạo ngoại ngữ, có kĩ năng mềm linh hoạt, khả năng làm việc liên văn hóa và tư duy giải quyết vấn đề ở quy mô toàn cầu.

“Rào cản hiện nay là nguồn cung nhân lực đáp ứng được toàn bộ các tiêu chuẩn khắt khe này mới chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ, số lượng hiếm hoi, chưa tạo thành một lực lượng hùng hậu để tiếp quản và dẫn dắt các công nghệ lõi”, ông Thành nói.

Nói về thực trạng thiếu hụt nhân sự kĩ thuật cao, ông Trần Long Giang - Giám đốc Công ty CP Đầu tư Kiến trúc Thăng Long (phường Hà Đông, TP Hà Nội) chia sẻ, thị trường nói chung và chính công ty ông luôn trong tình trạng “khát” nhân sự cấp cao ngành AI. Không ít dự án lớn, công ty chấp nhận trả mức lương hàng nghìn USD mỗi tháng nhưng tìm mòn mắt vẫn không ra người vừa vững chuyên môn vừa có khả năng quản trị dự án quốc tế.

Ông Trần Long Giang chia sẻ, thị trường nói chung và chính công ty ông luôn trong tình trạng “khát” nhân sự cấp cao ngành AI. Ảnh: Quỳnh Chi

“Đã đến lúc Nhà nước cần vào cuộc với vai trò nhà đặt hàng. Thay vì đào tạo tràn lan, Nhà nước có thể phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ lớn để đặt hàng chỉ tiêu đào tạo chuyên sâu, có chính sách cấp học bổng toàn phần cho các tài năng trẻ cam kết cống hiến cho các ngành công nghệ lõi sau khi tốt nghiệp", ông Giang đề xuất.

Chính sách phải "trải thảm đỏ" và "tạo đất diễn"

Thực tế đã chứng minh, các chính sách trải thảm đỏ thu hút nhân tài nếu chỉ dừng lại ở lời kêu gọi hay các mức ưu đãi tài chính ngắn hạn sẽ khó mang lại hiệu quả bền vững. Muốn giữ chân và phát huy năng lực của các tài năng đỉnh cao, quốc gia cần một chiến lược toàn diện, chuyển mạnh từ "trải thảm đỏ" sang "tạo đất diễn" thực sự.

Ông Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội (nay là Ủy ban xã hội) cho rằng, muốn thu hút nhân lực chất lượng cao, cần thực hiện tốt 3 chính sách.

Một là, chính sách thuế và đãi ngộ vượt trội: Cần nghiên cứu cơ chế ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đặc thù cho các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành làm việc trong các ngành công nghệ mũi nhọn (như giảm 50% hoặc miễn thuế có thời hạn). Bên cạnh đó là các chính sách hỗ trợ về nhà ở, thị thực lâu dài và điều kiện sinh sống cho gia đình họ.

Hai là, môi trường nghiên cứu và cơ chế tự chủ: Tài năng công nghệ luôn cần môi trường thực hành. Nhà nước cần đầu tư các phòng thí nghiệm trọng điểm đạt chuẩn quốc tế, đồng thời mạnh dạn giao quyền tự chủ tối đa, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học cho các chuyên gia trẻ.

Ba là, mô hình hợp tác đào tạo đỉnh cao: Xây dựng cầu nối thực chất giữa các trường đại học hàng đầu và các tập đoàn công nghệ đa quốc gia. Cho phép doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào việc thiết kế chương trình học, tài trợ trang thiết bị và cam kết đầu ra cho sinh viên xuất sắc.

Chung quan điểm, ông Lê Quang Trung, nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm nhấn mạnh, chiến lược phát triển nhân lực chất lượng cao không thể là câu chuyện ngày một ngày hai. Bằng việc kết hợp hài hòa giữa chính sách đãi ngộ vật chất và môi trường làm việc sáng tạo, Việt Nam hoàn toàn có thể biến nguồn tài năng trí tuệ trở thành động lực tăng trưởng mạnh mẽ nhất, đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên công nghệ.

"Muốn giải bài toán chảy máu chất xám và thu hút được chuyên gia kiều bào hay chuyên gia quốc tế, chúng ta phải thay đổi tư duy quản lý. Thu hút nhân tài không thể làm theo quy trình hành chính cứng nhắc. Chúng ta cần một “cơ chế sandbox” (thí nghiệm chính sách) về nhân sự: chấp nhận trả lương theo giá trị thị trường quốc tế, sẵn sàng giao các đề án, công trình quốc gia cho các nhóm nghiên cứu trẻ đảm nhận. Khi có môi trường minh bạch, chính sách đãi ngộ xứng đáng và cơ hội tạo ra giá trị thực sự cho xã hội, tự khắc tài năng sẽ hội tụ", ông Lê Quang Trung nói.