Bản quyền âm thanh quan trọng như thế nào qua vụ Heo Peppa kiện Sói Wolfoo?

Vụ Peppa Pig - Wolfoo cho thấy những âm thanh ngắn nhưng có tính nhận diện vẫn có thể được bảo hộ bản quyền, thậm chí chỉ một tiếng “Hoan hô”.

Nhân vật Wolfoo (trái) và Peppa Pig - Ảnh: Sconnect/Hasbro

Bản quyền âm thanh rất quan trọng

Trao đổi với Tuổi Trẻ, Phó giáo sư Nguyễn Văn Thăng Long, Phó chủ nhiệm bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam, nhận định vụ Peppa Pig kiện Wolfoo cho thấy tòa án có thể xem những đoạn âm thanh ngắn, được sử dụng lặp lại có chủ đích để tạo dấu hiệu nhận diện nhân vật, là đối tượng được bảo hộ độc lập.

Theo ông Long, bản quyền không chỉ bảo vệ những gì khán giả nhìn thấy hay những giai điệu hoàn chỉnh. Những chi tiết âm thanh tưởng như rất nhỏ, chẳng hạn một tiếng "Hoan hô", tiếng cười đặc trưng hay một hiệu ứng âm thanh gắn với nhân vật, cũng có thể trở thành một phần của tài sản trí tuệ.

Đây không phải vấn đề mới trên thế giới. Từ lâu, giới sở hữu trí tuệ đã đề cập đến khái niệm "sonic branding" và "sonic trademark", tức sử dụng âm thanh như một dấu hiệu nhận diện thương hiệu.

Chẳng hạn, tại Canada năm 2012, tiếng gầm sư tử đặc trưng của hãng phim MGM đã được công nhận là một nhãn hiệu âm thanh. Chỉ cần nghe âm thanh này, công chúng có thể liên tưởng ngay đến thương hiệu.

Liên hệ với câu chuyện thu phí bản quyền âm nhạc tại các quán cà phê gần đây, Phó giáo sư Long nhấn mạnh cả 3 câu chuyện gồm vụ Wolfoo, các án lệ quốc tế, và việc thu phí bản quyền âm nhạc trong nước, đều đang phản ánh cùng một xu hướng: phạm vi bảo hộ bản quyền tại Việt Nam đang được diễn giải và thực thi ngày càng sát với chuẩn mực quốc tế, nơi bất kỳ yếu tố sáng tạo nào có thể nhận diện được.

"Từ vụ việc Wolfoo, bài học lớn nhất tôi muốn nhấn mạnh với các nhà sáng tạo nội dung Việt Nam không nằm ở hậu quả pháp lý, vốn đã quá rõ ràng, mà nằm ở việc hình thành tư duy phòng ngừa ngay từ khâu sản xuất, thay vì xử lý khủng hoảng sau khi bị phát hiện", ông Long nói.

Ông gọi đây là nguyên tắc "sạch từ gốc". Theo đó, mọi yếu tố cấu thành một sản phẩm sáng tạo, từ tạo hình, âm thanh đến kịch bản, cần được kiểm tra về nguồn gốc và quyền sử dụng trước khi phát hành.

Phó giáo sư Nguyễn Văn Thăng Long, Phó chủ nhiệm bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam

Minh bạch hóa chuỗi cung ứng sáng tạo

Từ vụ Wolfoo, ông Long cho rằng ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam cần chuyển từ tư duy "sáng tạo trước, lo bản quyền sau" sang coi bản quyền là một phần quan trọng của sản phẩm ngay từ đầu.

Trong thị trường toàn cầu ngày càng chú trọng bảo hộ sở hữu trí tuệ, giá trị và khả năng phát triển lâu dài của một thương hiệu sáng tạo không chỉ nằm ở lượt xem hay mức độ phổ biến, mà còn ở nền tảng pháp lý của sản phẩm.

Theo ông Long, các nhà sáng tạo nội dung cần hình thành ít nhất ba thói quen.

Thứ nhất, minh bạch hóa chuỗi cung ứng sáng tạo. Khi thuê đơn vị gia công, cộng tác viên hoặc đối tác bên ngoài sản xuất âm thanh, hình ảnh, hiệu ứng..., doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm cuối cùng về tính hợp pháp của sản phẩm.

Vì vậy, cần có hợp đồng rõ ràng, quy định cụ thể về quyền sở hữu và quyền sử dụng, đồng thời xây dựng quy trình kiểm duyệt đối với sản phẩm do bên thứ ba cung cấp.

Thứ hai, đầu tư vào tài sản trí tuệ gốc ngay từ đầu. Các doanh nghiệp nên xây dựng bộ nhận diện riêng, từ giọng lồng tiếng, nhạc đến hiệu ứng âm thanh, thay vì phụ thuộc vào những tài nguyên trên Internet không rõ nguồn gốc.

Việc đầu tư xây dựng kho âm thanh độc quyền không chỉ giúp giảm rủi ro tranh chấp mà còn tạo thêm tài sản có thể khai thác thương mại trong tương lai.

Thứ ba, chủ động bảo hộ sở hữu trí tuệ tại các thị trường quốc tế. Khi có kế hoạch đưa sản phẩm ra nước ngoài, doanh nghiệp nên chuẩn bị cơ sở pháp lý và chiến lược bảo hộ từ sớm.

Khi sản phẩm sáng tạo Việt Nam được phân phối toàn cầu, tranh chấp có thể phát sinh tại bất kỳ thị trường nào. Nhà sáng tạo không thể chỉ dựa vào khoảng cách địa lý hay sự khác biệt giữa pháp luật Việt Nam và nước sở tại để giảm rủi ro.