Bác sĩ cảnh báo 6 sai lầm phổ biến khiến thận bị hủy hoại

Bác sĩ cảnh báo 6 sai lầm như bỏ bê trễ khám, uống nước quá mức, sợ thuốc tây và lạm dụng thảo dược... khiến thận bị hủy hoại.

Bác sĩ Ngô Chính Triết (Wu Zheng-zhe), Ủy viên biên soạn "Hướng dẫn Chẩn đoán và Điều trị Lâm sàng Bệnh thận mãn tính Đài Loan 2025", hiện là bác sĩ chủ trị khoa Thận học tại Bệnh viện Quách Tổng Hợp (Đài Nam) cảnh báo thận bắt đầu lão hóa từ tuổi 40. Nếu không cảnh giác, chúng ta có thể phải chạy thận ở tuổi 60. Nhiều người tự nhận quan tâm đến sức khỏe lại có những lầm tưởng tai hại, tưởng là dưỡng thận nhưng thực chất là hại thận.

Sau tuổi 40, phần lớn mọi người tập trung phòng ngừa bệnh tim mạch và ung thư mà ngó lơ quả thận. Tuy nhiên, việc xem nhẹ sức khỏe của thận đang khiến cả cá nhân lẫn xã hội trả giá đắt.

Đối với cá nhân, chạy thận là sự khởi đầu cho chuỗi biến chứng toàn thân. Bác sĩ Ngô nhấn mạnh: "Tỷ lệ tử vong của bệnh nhân chạy thận cao gấp 10-20 lần người bình thường, nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ tăng vọt từ 20-30 lần". Gánh nặng này có thể phá hủy phẩm giá người bệnh và vắt kiệt cả gia đình.

Trong điều kiện bình thường, chức năng thận sẽ tự nhiên giảm khoảng 1 điểm mỗi năm sau khi trưởng thành. Nếu tính từ mức khỏe mạnh (90 điểm) xuống ngưỡng phải chạy thận (10 điểm), quả thận được chăm sóc tốt hoàn toàn có thể sử dụng đến năm 120 tuổi.

Nhưng thống kê cho thấy, vừa bước qua tuổi 50, tỷ lệ mắc bệnh thận mãn tính tại Đài Loan lập tức vọt lên 17%; từ 75 tuổi trở lên là 35% (cứ 3 người già thì có 1 người mắc bệnh). Tốc độ thoái hóa bị đẩy nhanh là do thói quen sinh hoạt sai lầm. Nếu sau tuổi 40, chức năng thận giảm nhanh tới 4 điểm mỗi năm, bạn sẽ tiêu tốn hết "vốn liếng" của thận chỉ trong 20 năm và phải chạy thận ở tuổi 60.

Dưới đây là 6 sai lầm phổ biến trong việc chăm sóc thận được bác sĩ Ngô Chính Triết đúc kết từ lâm sàng.

Sai lầm 1: Nghĩ chỉ số lọc cầu thận bình thường là thận khỏe

Nhiều người đi khám tổng quát, thấy chỉ số "Tỷ lệ lọc cầu thận ước tính (eGFR)" trên báo cáo bình thường liền mặc định thận mình rất khỏe mạnh.

"Đây là một hiểu lầm vô cùng phổ biến", bác sĩ Ngô thẳng thắn nói. Về mặt y học, nếu tình trạng albumin niệu hoặc chức năng thận bất thường kéo dài trên 3 tháng, ngay cả khi tỷ lệ lọc cầu thận vẫn bình thường, thì đã được xếp vào nhóm bệnh thận mãn tính. Chỉ số cốt lõi không thể bỏ qua lúc này là UACR (Tỷ lệ Albumin trên Creatinine trong nước tiểu).

Lượng albumin vi lượng trong nước tiểu là chỉ số dự báo trực tiếp nhất cho nguy cơ chạy thận. Albumin niệu càng cao, tỷ lệ chạy thận, tỷ lệ tử vong chung và nguy cơ tim mạch sau này càng tăng vọt.

Que thử nước tiểu thông thường ở các bài khám sức khỏe định kỳ có độ nhạy rất hạn chế, thường chỉ phát hiện ra khi tổn thương thận đã tích tụ nặng. Bác sĩ khuyến nghị nên làm thêm xét nghiệm UACR để phát hiện sớm cuộc khủng hoảng.

Sai lầm 2: Uống nhiều nước quá mức

Nhiều người tin vào quan niệm "uống nhiều nước giúp giải độc, bảo vệ thận" nên mù quáng uống nước quá mức mỗi ngày.

Bác sĩ Ngô cảnh báo: "Nước nạp vào không đủ có hại, nhưng quá nhiều cũng tổn thương cơ thể". Đặc biệt với bệnh nhân mắc bệnh tim, bệnh thận mãn tính hoặc suy tim thận, việc uống nước quá mức nhẹ thì gây phù nề toàn thân, nặng thì trực tiếp kích phát suy tim cấp tính.

Cách nhận biết lượng nước vừa đủ qua màu nước tiểu:

• Màu vàng nhạt, trong suốt: Lượng nước vừa vặn.

• Không màu, trong vắt: Bù nước đã quá lượng.

• Màu vàng đậm: Cơ thể thiếu nước, cần bổ sung ngay.

Sai lầm 3: Sợ uống thuốc tây hại thận

Nhiều người mắc "Ba cao" (huyết áp cao, đường huyết cao, mỡ máu cao) sau tuổi 40 vì sợ "uống thuốc tây hại thận" nên không dùng thuốc đúng giờ. Đây là quan niệm "lộn ngược đầu đuôi".

Số liệu cho thấy, trong số các bệnh nhân chạy thận, có 50% là do kiểm soát bệnh tiểu đường kém và 20% do huyết áp cao. Nghĩa là có tới 70% ca chạy thận bắt nguồn từ việc mất kiểm soát "Ba cao", chứ không phải do thuốc điều trị.

Thuốc điều trị "Ba cao" giúp ổn định áp lực mạch máu, giảm độc tính của đường huyết để bảo vệ thận. Nếu "thả rông" cho đường huyết và huyết áp tăng cao, các vi mạch máu toàn thân sẽ bị tàn phá, khiến các cơ quan sụp đổ sau vài năm.

Nhiều người vì sợ "uống thuốc tây hại thận" nên không dùng thuốc đúng giờ. Ảnh: Quỳnh Trần

Sai lầm 4: Thuốc Đông y, thảo dược, thực phẩm chức năng thành phần tự nhiên an toàn

Nhiều người tin rằng thuốc tây tổng hợp hóa học mới hại người, còn thuốc Đông y, thảo dược hay thực phẩm chức năng có thành phần tự nhiên thì an toàn.

"Đây là nhận thức hết sức nguy hiểm", bác sĩ Ngô chỉ ra. Mọi thứ nạp vào bụng đều phải qua gan và thận chuyển hóa, do đó uống quá lượng đều gây quá tải cho các tạng phủ. Việc tự ý mua thảo dược không rõ nguồn gốc về ninh, sắc uống theo các bài thuốc dân gian tiềm ẩn rủi ro lớn vì nguồn đất, nước và dược liệu không thể truy xuất, dễ lẫn độc chất.

Điển hình là chất "acid aristolochic" từng tồn tại trong một số loại thảo dược. Chất này có độc tính trên thận cực cao, gây suy thận cấp, mãn tính và được WHO xếp vào chất gây ung thư nhóm 1 (dễ gây ung thư biểu mô đường tiết niệu). Dù các dược liệu chứa chất này đã bị cấm từ năm 2003, rủi ro trộn lẫn trong các bài thuốc dân gian hoang dã vẫn tồn tại. Người dân muốn điều hòa cơ thể cần tìm đến bác sĩ Đông y có chứng nhận hợp pháp, tuyệt đối không tự ý bốc thuốc.

Sai lầm 5: Cơ thể không khó chịu nghĩa là thận khỏe

Tâm lý "đợi có triệu chứng rồi mới đi khám" là sai lầm chí mạng trong phòng chống bệnh thận. Thống kê cho thấy, 96% bệnh nhân bệnh thận mãn tính giai đoạn đầu hoàn toàn không biết mình có bệnh do thận không có dây thần kinh cảm giác đau.

Đến khi xuất hiện triệu chứng khó chịu và chủ động đi khám, bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn trung - cuối, thậm chí cận kề bờ vực phải chạy thận.

Nhóm người trên 40 tuổi, mắc "Ba cao", có tiền sử gia đình bệnh thận hoặc dùng thuốc mãn tính, thuốc giảm đau lâu năm cần có thói quen tầm soát định kỳ hàng năm.

Sai lầm 6: Tin vào liệu pháp "không cần chạy thận"

Nhiều bệnh nhân giai đoạn cuối vì sợ chạy thận nên vái tứ phương, tìm đến các bài thuốc ngầm được quảng cáo có thể đảo ngược chức năng thận, giúp các cơ quan tái sinh. Bác sĩ Ngô nhấn mạnh rằng với y học hiện tại, không có thần dược nào có thể hồi phục quả thận đã teo nhỏ, hoại tử.

Mù quáng thử các liệu pháp này khiến người bệnh trả giá đắt: bị bòn rút kinh tế (tiêu tốn hàng chục, hàng trăm nghìn tệ) và trì hoãn cơ hội điều trị chính quy. Nhiều ca trốn tránh bệnh viện để uống thuốc không rõ nguồn gốc, khiến bệnh chuyển biến xấu chỉ sau vài tuần, gây nhiễm độc urê cấp tính, tăng kali máu hoặc loạn nhịp tim.

"Nhiều người cuối cùng được xe cứu thương đưa vào phòng cấp cứu trong tình trạng toàn thân phù nề, không thở nổi; thậm chí có người tử vong do tim ngừng đập ngay trên đường đi", bác sĩ Ngô đau lòng chia sẻ. Khi mắc bệnh thận, giải pháp duy nhất để duy trì sự sống và chất lượng giữ gìn cuộc sống là tuân thủ theo dõi chuyên nghiệp tại chuyên khoa Thận chính quy.

Mỹ Ý (Theo 50plus)