Bắc Ninh: Về hội Lim thỏa nỗi nhớ mong, đắm mình trong văn hóa quan họ

Trẩy hội Lim, người yêu Quan họ mọi lứa tuổi, mọi thành phần đều được thỏa mãn bởi chủ thể thực hành di sản Quan họ rất phong phú, có cả thế hệ nghệ nhân gạo cội đến những liền anh, liền chị măng non.

Hát đối tại Trung tâm lễ hội. (Ảnh: Thanh Thương/TTXVN)

Hằng năm, cứ vào ngày 12, 13 tháng Giêng, những người yêu Dân ca Quan họ Bắc Ninh lại nô nức rủ nhau về với hội Lim để được đắm mình vào không gian văn hóa Quan họ. Từ đó, thêm yêu, tự hào về di sản văn hóa quý báu này.

Diễn ra tại vùng đất Lim thuộc xã Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, hội Lim từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa của xứ Kinh Bắc. Trên những con đường làng rợp cờ hoa, từng tốp liền anh khăn xếp áo the, liền chị áo mớ ba mớ bảy nón thúng quai thao duyên dáng gặp nhau trong câu hát mời trầu.

Đặc biệt, từ khi Dân ca Quan họ Bắc Ninh được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa phi Vật thể đại diện của nhân loại năm 2009, niềm tự hào ấy càng được nhân lên trong mỗi người dân quê hương.

Hội Lim vì thế lại càng có sức hút. Không gian đồi Lim rộng mở từ sân đình đến cửa chùa, từ lán trại quan họ đến sân khấu, dưới thuyền; từ nơi đông hội đến các nhà chứa Quan họ trong vùng.

Đến với hội Lim, mỗi người “chơi” Quan họ, du khách gần xa như được “sống” giữa không gian rực rỡ và sinh động những tinh hoa văn hóa của Dân ca Quan họ Bắc Ninh - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được UNESCO ghi danh.

Trong ngày hội, Quan họ cả vùng kéo về ca hát đông vui náo nhiệt. Ngoài các làng Quan họ vùng Lim, còn có đông đảo nghệ nhân, liền anh, liền chị các làng kết bạn, kết chạ từ phường Kinh Bắc, Võ Cường, Hoài Thị… từng đoàn, từng nhóm đến hội để được gặp gỡ, ca đôi lối đôi câu, vui Xuân, vui hội, vui bầu, vui bạn.

Câu lạc bộ Quan họ Măng non xã Đại Đồng tiếp nối, gìn giữ bảo tồn, phát huy Dân ca Quan họ Bắc Ninh. (Ảnh: Thanh Thương/TTXVN)

Chính sự gặp gỡ ấy đã làm nên sức sống bền bỉ cho di sản - nơi truyền thống không nằm yên trong ký ức, mà được trao truyền bằng hơi thở, bằng câu hát đối đáp chan chứa nghĩa tình.

Năm 2026 là năm thứ 3 chị hai Huỳnh Thị Thu Hà, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ Mười nhớ Thành phố Hồ Chí Minh đưa Câu lạc bộ của mình đến với hội Lim. Chị hai Thu Hà cho biết: Câu lạc bộ Quan họ Mười nhớ được thành lập cách đây 28 năm.

Qua thời gian, tình yêu Quan họ đã lan tỏa, thu hút thêm nhiều thành viên đến từ nhiều vùng quê khác nhau, cùng chung niềm đam mê Quan họ trên khắp cả nước. Đến với hội Lim năm nay, 20 thành viên trong câu lạc bộ sắp xếp công việc để được về đây hát, giao lưu chỉ để thỏa nỗi nhớ mong với tình yêu Quan họ.

Về với hội Lim, Câu lạc bộ của chị được giao lưu cùng với những câu lạc bộ Quan họ bạn, làng Quan họ gốc, những người đam mê Quan họ. Những cuộc gặp gỡ ấy không chỉ là dịp ca đôi lối đôi câu, mà còn là cơ hội học hỏi lẫn nhau về lề lối, kỹ thuật và phong cách trình diễn, nhất là những bài Quan họ cổ.

Chị Nguyễn Thị Nguyên, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ Măng non xã Đại Đồng (Bắc Ninh) cho biết: Năm nào cũng vậy, cứ đến hội Lim chị lại đưa các thành viên trong câu lạc bộ đến với hội Lim biểu diễn, giao lưu, học hỏi vốn liếng Quan họ từ các liền anh, liền chị.

Theo chị Nguyên, mặc dù câu lạc bộ không phải ở làng Quan họ gốc, nhưng với tình yêu dân ca cùng sự chỉ bảo tận tình của các nghệ nhân, đến nay, các thành viên từ các cháu nhỏ 3 tuổi đến lứa tuổi lớn hơn đều thành thục hàng chục làn điệu.

Đến với lễ hội, những thanh âm vui nhộn, sự nhí nhảnh, ngây thơ, đáng yêu của con trẻ đã mang đến khán giả những cảm nhận mới mẻ về Dân ca Quan họ nhưng vẫn giữ chất vang, rền, nền, nảy.

Qua những buổi trình diễn, các con không chỉ rèn luyện bản lĩnh, sự tự tin, học hỏi nhiều điều mà còn giúp các con thêm yêu lòng tự hào, trách nhiệm giúp dân ca Quan họ trường tồn và lan tỏa.

Xa xa, tại sân khấu chính đã đưa du khách đến không gian sinh hoạt cổ với hình thức hát đối đáp, lề lối của những liền anh, liền chị gạo cội. Nghệ nhân Quan họ Nguyễn Đình Túc, Thôn Đình Cả, xã Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh chia sẻ chuẩn bị hội Lim, các liền anh, liền chị trong thôn đã tập luyện từ trước Tết, trong đó, đặc biệt là những giọng cổ lề lối như la rằng, đường bạn, kim loan, cây gạo… để góp phần vườn hoa Quan họ rực rỡ sắc màu.

Những âm thanh ngân nga, vang, rền, nền, nảy, buông câu nhả chữ, cách đối đáp lịch lãm, khiêm nhường “ăn nửa miếng nói nửa lời” của người Quan họ, đã làm thỏa lòng du khách gần xa, đúng như giới nghiên cứu văn hóa khẳng định: Hoạt động diễn xướng Quan họ ở hội Lim sinh động và trữ tình hơn bất kỳ ngày hội Xuân của làng Quan họ nào khác.

Vì thế, trẩy hội Lim, người yêu Quan họ mọi lứa tuổi, mọi thành phần đều được thỏa mãn bởi chủ thể thực hành di sản Quan họ rất phong phú, có cả thế hệ nghệ nhân gạo cội đến những liền anh, liền chị măng non. Và đặc biệt hơn, năm 2026 khi Lễ hội Lim được ghi danh Di sản Văn hóa phi Vật thể Quốc gia thì niềm tự hào đó càng thêm mãnh liệt.

Nếu như trước đây không gian chính của lễ hội được diễn ra trên đồi Lim, tại các lán hát, thì những năm trở lại đây, Ban Tổ chức đã mở rộng không gian ra hồ điều hòa Vân Tương, bố trí thêm các lán hát, tổ chức hát Quan họ trên thuyền. Vì vậy, mỗi du khách đến lễ hội có thể cảm nhận đầy đủ nét văn hóa độc đáo Quan họ.

Chị Nguyễn Thị Huế, du khách đến từ Hà Nam chia sẻ lần đầu tiên đến với hội Lim, chị rất ấn tượng với nét đẹp văn hóa Quan họ, từ trang phục Quan họ, lời ca tiếng hát, cách giao tiếp lịch lãm và công tác tổ chức lễ hội bài bản.

Mặc dù rất đông du khách, nhiều câu lạc bộ, làng Quan họ biểu diễn, giao lưu tại hội Lim nhưng mỗi người đến đây đều có chung tình yêu Quan họ. Có người vượt hàng nghìn cây số đến với Hội chỉ để sống với không gian văn hóa đa sắc màu của Quan họ.

Họ yêu dân ca, mến người Quan họ để rồi khi đã tan hội, mặc dù Quan họ chủ đã ca câu “giã bạn”, nhưng Quan họ khách và du khách thập phương vẫn dùng dằng chẳng muốn ra về và hẹn gặp nhau trong mùa hội sau.

Giữa dòng người trẩy hội đông vui, du khách đang say sưa thưởng thức từng câu hát, hội Lim năm 2026 tiếp tục khẳng định vị thế là điểm hẹn văn hóa đặc sắc của xứ Kinh Bắc - nơi mỗi câu lạc bộ, mỗi nghệ nhân đều góp một thanh âm vào bản hòa ca chung.

Và mỗi mùa Xuân, khi trở về với hội Lim, các câu lạc bộ Quan họ lại thêm một lần khẳng định: Quan họ không chỉ là di sản, mà là hồn cốt, là niềm tự hào sâu thẳm của con người hôm nay và mai sau./.