Sắc son thời gian và những câu chuyện được kể bằng sơn mài

Từ những tên tuổi lớn như cố họa sĩ Hồ Hữu Thủ, Dương Sen, Thành Chương đến Hồ Thị Xuân Thu, và lớp nghệ sĩ trẻ Trần Quốc Long, Ngô Thanh Hùng... triển lãm 'Sắc son thời gian' là cuộc gặp gỡ của những cách kể khác nhau trên cùng một chất liệu truyền thống sơn mài.

Thưởng thức tranh của cố họa sĩ Hồ Hữu Thủ tại triển lãm "Sắc son thời gian"

Diễn ra từ nay đến 9-8 tại TAA Gallery (29 đường số 103-TML, phường Cát Lái, TP.HCM), triển lãm Sắc son thời gian quy tụ tác phẩm của tám họa sĩ nhiều thế hệ: cố họa sĩ Hồ Hữu Thủ, Dương Sen, Thành Chương, Hồ Thị Xuân Thu, Trần Quang Hải, Trần Quốc Long, Ngô Thanh Hùng, Tô Thuận Quyền.

Từ những tên tuổi họa sĩ gạo cội đến lớp nghệ sĩ đương đại vẫn đang tiếp tục tìm tòi, thể nghiệm và sáng tạo, mỗi người mang đến một phong cách riêng, tạo nên cuộc gặp gỡ thú vị giữa những cách tiếp cận khác nhau trên cùng một chất liệu truyền thống sơn mài.

Những thế hệ tiếp nối tình yêu sơn mài

Đến với triển lãm, người xem có dịp thưởng thức những tác phẩm của cố họa sĩ Hồ Hữu Thủ (1940 - 2024), một trong những cây đại thụ của hội họa sơn mài miền Nam.

Hơn sáu thập niên cầm cọ, ông không chỉ kế thừa kỹ thuật truyền thống mà còn mạnh dạn mở rộng biên độ biểu đạt của sơn mài bằng những tìm tòi táo bạo về kỹ thuật sơn ta và tư duy tạo hình, tạo nên những bức tranh vừa mang vẻ đẹp truyền thống vừa đầy tinh thần hiện đại.

Những bức tranh độc lập về ánh sáng của ông tạo nên một thế giới đầy mộng ảo, vừa giàu chất thơ vừa đậm màu siêu thực, ghi dấu ấn sâu đậm trong đời sống mỹ thuật Việt hiện đại.

Với họa sĩ Thành Chương, sơn mài tiếp tục được mở rộng bằng ngôn ngữ tạo hình giàu cá tính. Những biểu tượng văn hóa dân gian, ký ức làng quê, sắc màu mạnh cùng tinh thần phóng khoáng tạo nên một thế giới hội họa vừa đậm hồn Việt, vừa mang hơi thở đương đại.

Ở một sắc thái khác, tranh của họa sĩ Dương Sen mang đến cảm giác chậm rãi như những lớp ký ức được phủ lên rồi mài xuống theo năm tháng.

Những lớp son đỏ, then đen, vàng và cẩn trứng được tiết chế, tạo nên những bề mặt sâu lắng để người xem tự cảm câu chuyện của riêng mình.

Tác phẩm của họa sĩ Dương Sen mở ra không gian lặng để người xem đối thoại với chính mình.

Trong khi đó, họa sĩ trẻ Trần Quốc Long tiếp tục đẩy sơn mài đến những khả năng biểu đạt mới. Những bề mặt gồ ghề thô ráp, giàu tính điêu khắc cùng chiều sâu thiền định cho thấy sơn mài truyền thống vẫn đang được tiếp nối bằng tinh thần sáng tạo mạnh mẽ và đầy tự do.

Bốn nghệ sĩ, mỗi người một hướng đi khác nhau nhưng vẫn chung tay góp thêm màu sắc để bức tranh sơn mài Việt thêm phong phú, cuốn hút.

Những bức sơn mài mang tinh thần thể nghiệm của họa sĩ Trần Quốc Long.

Người kể chuyện làng mình bằng tình yêu sơn mài

Trong dòng chảy của Sắc son thời gian, Hồ Thị Xuân Thu như một gạch nối dịu dàng giữa các thế hệ. Ở tuổi U70, nữ họa sĩ vẫn bền bỉ với tình yêu sơn mài cùng những câu chuyện đong đầy thương mến về đất và người Tây Nguyên.

Đó là những vòng ôm thủ thỉ bên bếp lửa "Câu chuyện mùa đông", là những tấm áo đang hong chờ mùa lễ hội "Đợi tháng ba về", những dáng hình của mẹ, của bà rướn mình đạp xe trên những con dốc dài, lặng lẽ mà kiên gan như chính miền đất họ hằng gắn bó...

Hay đơn giản chỉ là con heo, con gà đủng đỉnh quanh ngôi nhà sàn, bình thản hiện diện bên những con người Tây Nguyên hiền hòa, mộc mạc.

Ngắm tranh "Câu chuyện mùa đông" của họa sĩ Xuân Thu

Trong tranh Xuân Thu, mỗi chi tiết đều trở thành nhân vật, cùng kể nên một nhịp sống bình dị, nguyên sơ nhưng đầy sống động. Mỗi lớp sơn mài đều được chăm chút để từng cảm xúc gợi ra tự nhiên, chân thành, trôi chảy từ tấm lòng họa sĩ chạm thẳng trái tim người xem.

Ở đó, chân dung Tây Nguyên hiện ra không hùng vĩ theo cách thường thấy mà thân thương gần gũi trong từng câu chuyện nhỏ, được kể bằng góc nhìn đầy nâng niu trìu mến, nhìn đâu cũng thấy đẹp, thấy hay, say sưa như đang kể chuyện về chính ngôi làng của mình.

Bởi với Xuân Thu, Tây Nguyên luôn đẹp và dễ thương như thế, vừa hồn nhiên chất phác, vừa văn minh thông tuệ. Họ đã đạt đến điều mà bao người tìm kiếm, như chính cô cũng mất bao năm mới buông và ngộ để thực sự thấu suốt, tự do và tự tin với từng tác phẩm của mình.

Sau gần bốn mươi năm gắn bó, từ cô gái tốt nghiệp mỹ thuật ở Huế đến Pleiku nhận nhiệm sở ngày nào, vùng đất ấy giờ đây đã đi vào tranh sơn mài của cô một cách tự nhiên như hơi thở, đạt đến trạng thái vẽ như chơi, chơi mà ra tranh thật.

Họa sĩ Xuân Thu nhỏ nhắn bên bức sơn mài "Đợi tháng ba về" - Ảnh: H.VY

Theo họa sĩ Trần Lãng, người bạn tri kỷ gắn bó gần 30 năm, điều đáng quý nhất là Xuân Thu đã tạo dựng được phong cách riêng với đề tài này. Ông cho rằng càng về sau, chất sơn mài của Xuân Thu càng đằm thắm, lộng lẫy và sang trọng, kỹ thuật nhuần nhuyễn, thuần thục.

Chất nghệ thuật phát tiết sau bao năm tích lũy tạo nên góc nhìn hiện đại hơn, cô đọng về mảng hình nhưng lại chạm đến chiều sâu câu chuyện; mỗi chi tiết đều "vừa trúng, vừa đủ", đan quyện hài hòa, tạo nên một tổng thể không gian sâu sắc. Xuân Thu rất yêu Tây Nguyên, và khó ai có thể kể về Tây Nguyên nồng nàn, mê say được như thế.

Không chỉ cặm cụi sáng tác, Xuân Thu còn là người nhiệt tình truyền lửa yêu sơn mài cho nhiều họa sĩ trẻ ở Gia Lai. Từ sự say mê và tinh thần làm nghề nghiêm cẩn của cô, đã có thêm những gương mặt trẻ phố núi chọn gắn bó với chất liệu nhọc nhằn nhưng đầy cuốn hút này.

Có lẽ đó cũng là một "tác phẩm" đẹp của người họa sĩ.

Một số hình ảnh khác tại triển lãm:

Một góc tranh của họa sĩ Xuân Thu tại triển lãm

Triển lãm Sắc son thời gian trưng bày đến 9-8 tại TAA Gallery

"Câu chuyện mùa đông" của họa sĩ Xuân Thu

Tranh của họa sĩ Thành Chương