Ranh giới phân định tội lừa đảo và trộm cắp qua vụ 'giả người quen lấy túi hộ'

Vờ là bạn, Chun đến bàn của ông Kang trong quán bar "lấy hộ" ông này chiếc túi xách và được khách ở đây đồng ý, vậy Chun phạm tội lừa đảo hay trộm cắp tài sản?

Khoảng 22h ngày 19/2/2021, Chun (quốc tịch Hàn Quốc) đi bộ đến một quán bar ở thành phố Đà Nẵng thì gặp ông Kang, một đồng hương, đang nói chuyện với bạn trước cửa. Chun chào ông Kang, song hai người không quen nhau.

Nhìn vào quán, Chun thấy chị Bích, bạn ngồi cùng bàn với ông Kang, đang nói chuyện với nhóm bạn. Chun đi đến, nói và ra hiệu lấy túi xách cho ông Kang. Chị Bích tưởng nhầm là bạn của ông Kang nên đưa.

Trong túi có tiền mặt và một chiếc điện thoại, được định giá tổng hơn 11 triệu đồng. Chun tiêu hết số tiền mặt, còn điện thoại do không mở được mật khẩu đã cho một người xe ôm không quen biết.

Vậy trong trường hợp này, theo bạn, Chun phạm tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, hay Trộm cắp tài sản?

Đây là vụ án vừa được Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao lựa chọn là một trong 10 án lệ của năm 2025. Án lệ đã làm rõ cách phân biệt hai tội danh trong các tình huống tương tự để TAND các cấp toàn quốc áp dụng.

Bất đồng quan điểm về tội danh

Với nội dung hành vi nêu trên, VKSND TP Đà Nẵng truy tố Chun về tội Trộm cắp tài sản, theo khoản 1 Điều 173, Bộ luật Hình sự năm 2015.

Song trong thời gian chuẩn bị xét xử, TAND TP Đà Nẵng xét thấy hành vi của Chun cấu thành tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, theo khoản 1 Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Tòa trả hồ sơ, yêu cầu điều tra bổ sung để VKSND TP Đà Nẵng truy tố lại Chun về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Song VKS quyết định giữ nguyên cáo trạng và tội danh.

Tháng 9/2021, tại phiên tòa sơ thẩm, TAND TP Đà Nẵng tuyên bị cáo phạm tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, án 12 tháng tù.

Ngay sau đó, Viện trưởng VKSND TP Đà Nẵng có Quyết định kháng nghị với nhận định: Hành vi của bị cáo Chun là phạm tội Trộm cắp tài sản, nhưng toà sơ thẩm lại xét xử tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản là không đúng.

Do đó, VKS đề nghị TAND cấp phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm theo hướng tuyên phạt Chun phạm tội Trộm cắp tài sản và giữ nguyên mức hình phạt.

Bị cáo cũng có kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt.

Phán quyết của tòa phúc thẩm

Tại phiên phúc thẩm diễn ra tháng 12 cùng năm, HĐXX phân tích, lời khai của ông Kang cho thấy khi ra khỏi quán bar để nói chuyện với bạn thì để túi tại bàn và không giao cho ai ngồi cùng quản lý.

Lời khai này phù hợp với lời khai của chị Bích vì thế giao cho Chun do nhầm là bạn của ông Kang. "Trong lúc ăn uống tại đây, ông Kang để túi xách tại bàn bên trong quán và đi ra ngoài nói chuyện với bạn. Lúc đi, ông Kang không giao túi cho tôi cũng như không nhờ quản lý. Có một người đàn ông Hàn Quốc đến bảo đưa ví và điện thoại... tôi tin tưởng là bạn của ông Kang nên đưa cho người này", tòa trích lời khai của chị Bích.

Lời khai của những người cùng bàn ăn uống với ông Kang cũng thể hiện ông không giao cho ai quản lý. Do đó, theo tòa, họ không phải là người quản lý hợp pháp túi xách của ông Kang.

Bị cáo Chun đưa ra những thông tin gian dối và công khai chiếm đoạt như: hỏi "cái bóp và điện thoại của ông người Hàn Quốc đâu" và khi chị Bích hỏi lại có phải cái túi xách của ông Kang không thì bị cáo ra hiệu đúng, làm cho chị tin tưởng.

Toà đánh giá đây là thủ đoạn thể hiện ý định chiếm đoạt của bị cáo. Khi chị Bích giao túi xách thì chủ tài sản là ông Kang không biết mình bị lừa dối nên hành vi của Chun không phải Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Chun chiếm đoạt một cách lén lút với người chủ sở hữu là ông Kang nên đây là hành vi trộm cắp.

Tuy, tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận kháng nghị, chuyển tội danh và xét xử bị cáo về tội Trộm cắp tài sản, nhưng theo lý lịch tư pháp do Tổng lãnh sự quán Hàn Quốc cung cấp, bị cáo có nhân thân xấu, nhiều lần bị xử lý về hành vi chiếm đoạt tài sản.

Sau khi đánh giá tổng thể vụ án, Tòa phúc thẩm cho rằng cấp sơ thẩm quyết định xử phạt bị cáo 12 tháng tù là có căn cứ và đã chiếu cố, do đó không chấp nhận kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt.

Án tù 12 tháng được giữ nguyên. Sau khi chấp hành xong hình phạt, Chun bị buộc trục xuất khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Yếu tố quyết định nào phân biệt 2 tội

Theo luật sư Trịnh Văn Tuyến (Văn phòng luật sư Giang Thanh, Hà Nội), dựa trên nội dung án lệ có thể thấy, sự khác biệt giữa tội Trộm cắp tài sản và tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong vụ án này tập trung vào hai yếu tố chính: tư cách của người giao tài sản và trạng thái nhận thức của chủ sở hữu tại thời điểm tài sản bị chiếm đoạt.

Cụ thể, tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản đòi hỏi người bị lừa dối phải là chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp tài sản đó. Khi người này bị lừa và tự nguyện giao tài sản cho đối tượng, hành vi đó mới cấu thành tội.

Thông tin gian dối phải làm cho người đang có quyền chiếm hữu tài sản tin là thật mà giao tài sản cho người phạm tội. Song người giao tài sản trong trường hợp này, chị Bích, đã được tòa phân tích, không phải chủ sở hữu, quản lý.

Còn với tội Trộm cắp tài sản, trong trường hợp này, chị Bích không phải là người quản lý hợp pháp túi xách. Ông Kang chỉ để túi xách tại ghế và đi ra ngoài chứ không nói hay nhờ chị này quản lý. Do đó, việc chị Bích tin lời bị cáo Chun và giao túi xách không tạo nên yếu tố "tự nguyện giao tài sản" từ phía người có quyền quản lý, theo luật sư.

Trong án lệ này, theo luật sư Tuyến, việc bị cáo đưa ra thông tin gian dối (ra hiệu mình là bạn ông Kang để lấy túi xách) chỉ được xem là thủ đoạn để thực hiện ý định chiếm đoạt, nhằm lợi dụng sơ hở của người quản lý thực tế.

Vì việc giao tài sản được thực hiện bởi một người không có trách nhiệm quản lý và chủ sở hữu không biết về việc này, hành vi chiếm đoạt vẫn mang tính chất lén lút - đặc trưng của tội Trộm cắp tài sản.

Hải Thư

Đọc bài gốc tại đây.