Phân bổ nguồn lực theo đúng nhu cầu của người dân

Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, nguồn lực phải đi đúng mục tiêu và yêu cầu thực tiễn. Ảnh: Anh Huy

Ý kiến trên được Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại phiên thảo luận tại tổ của Quốc hội, ngày 19.8, về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) và việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia.

Ý kiến của Thủ tướng Lê Minh Hưng đặt ra một yêu cầu tưởng như rất đơn giản nhưng có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả sử dụng ngân sách là tiền phải được đưa đến đúng nơi đang cần và dành cho đúng việc mà người dân đang cần.

Mỗi địa phương có những nhu cầu đầu tư khác nhau. Một xã miền núi có thể đang cần một con đường để người dân thuận lợi đưa nông sản ra thị trường. Một khu vực thường xuyên thiếu nước sẽ chờ đợi một công trình nước sạch.

Trong khi một số địa phương vẫn cần đầu tư thêm trường học, trạm y tế thì ở những nơi khác, các hạ tầng này đã cơ bản đáp ứng nhu cầu và nguồn lực cần được ưu tiên cho sinh kế, nhà ở hay hạ tầng số.

Nếu nguồn lực được chia thành những “ngăn” quá cứng, có thể xuất hiện nghịch lý là có tiền cho việc chưa cấp thiết nhưng lại thiếu tiền cho việc cấp thiết hơn.

Khi đó, vấn đề không chỉ là nguy cơ lãng phí ngân sách, mà còn là những nhu cầu chính đáng, cấp bách của người dân chậm được giải quyết.

Bởi vậy, việc Chính phủ đề xuất tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia là hướng tới giảm sự phân tán trong quản lý, hạn chế chồng chéo chính sách, đồng thời tạo điều kiện để nguồn lực được tập trung vào những mục tiêu cấp thiết hơn.

Tất nhiên, nhu cầu của địa phương không thể là căn cứ duy nhất; việc phân bổ ngân sách còn phải dựa trên quy hoạch, tiêu chí phát triển, khả năng cân đối nguồn lực và hiệu quả đầu tư.

Nếu được thực hiện tốt, việc tích hợp sẽ tạo ra cơ chế linh hoạt để địa phương chủ động lựa chọn những nhiệm vụ phù hợp nhất với nhu cầu của mình.

Lúc đó, Trung ương xác định mục tiêu, tiêu chí và những ưu tiên lớn. Địa phương, trên cơ sở thực tế và trong khuôn khổ tiêu chí, mục tiêu được Trung ương xác định, sẽ lựa chọn những nhiệm vụ ưu tiên phù hợp nhất.

Dĩ nhiên, trao quyền chủ động cũng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn.

Địa phương được quyền lựa chọn thì phải giải trình được vì sao công trình này cần làm trước công trình khác, vì sao khu vực này cần được ưu tiên và quan trọng nhất là đồng tiền ngân sách bỏ ra mang lại thay đổi gì cho đời sống người dân.

Trao quyền chủ động không có nghĩa trao quyền tùy ý. Nếu thiếu tiêu chí, công khai và giám sát, sự linh hoạt có thể biến thành sự tùy tiện trong phân bổ nguồn lực.

Vì vậy, phân cấp phải đi cùng công khai, kiểm tra, giám sát và hậu kiểm. Hiệu quả cũng không nên chỉ được đánh giá bằng tỉ lệ giải ngân hay số lượng công trình hoàn thành, mà phải được đo bằng kết quả thực tế.

Đặc biệt, tích hợp các chương trình không có nghĩa là thu hẹp mục tiêu hay giảm nguồn lực dành cho những khu vực khó khăn.

Ngược lại, cơ chế mới càng phải bảo đảm nguồn lực đến hiệu quả hơn với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Phân bổ nguồn lực theo đúng nhu cầu và đồng tiền ngân sách chỉ thực sự có giá trị khi biến thành những thay đổi thiết thực trong cuộc sống người dân.