Người đại diện của hạnh phúc

Bạn có hạnh phúc không?

"Agent of Happiness" là bức chân dung sâu sắc về trải nghiệm đa dạng của con người và cho thấy cách hạnh phúc có thể được định hình bởi những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta như nghèo đói, hoàn cảnh xuất thân hoặc văn hóa. Ở đó, câu chuyện của mỗi nhân vật được rút gọn thành một con số duy nhất.

"Agent of Happiness" đưa khán giả theo chân Gurung đi khắp Bhutan. Trong phim, người đàn ông ngoài 40 này gặp gỡ, trò chuyện với 148 người trong mọi tầng lớp khác nhau ở đất nước thường được ngợi ca là nơi hạnh phúc nhất trên Trái đất. Những câu hỏi đều được thiết kế xoay quanh nội dung cơ bản: Bạn có hạnh phúc không?

Một số câu hỏi được đặt thẳng thắn với các nhân vật. Trong phim, Gurung hỏi một phụ nữ trẻ ở trang trại của gia đình cô rằng: "Chị hạnh phúc và hài lòng như thế nào với cuộc sống của mình, trên thang điểm từ 0 đến 10?". Người phụ nữ đáp: "10 điểm" và giải thích vì con bò của gia đình (tên là "Lemo") đã sinh con một ngày trước đó. “Bây giờ chúng tôi cũng có bò để vắt sữa. Tôi có thể bán sữa, cuộc sống của tôi sẽ dễ dàng hơn. Tôi vô cùng hạnh phúc" - người phụ nữ nói.

Các câu hỏi khác hầu hết đề cập tới nhiều yếu tố thể chất, cảm xúc, tinh thần và môi trường góp phần định hình hạnh phúc: Bạn có bao nhiêu con dê? Bạn thiền bao lâu một lần? Bạn có cảm thấy ích kỷ/ghen tị, tức giận không?

Gurung thu thập và thống kê tất cả các câu trả lời được xác định bằng một con số trong thang điểm từ ​​0 đến 10 để gói gọn hạnh phúc tổng thể của một cá nhân. Một người đàn ông có 3 người vợ nói đạt 10 điểm hạnh phúc. Một người đàn ông có vợ vừa qua đời gần đây đạt 7 điểm hạnh phúc bởi sự an ủi từ đức tin bù đắp cho những mất mát của ông. Trong khi đó, một thiếu nữ lo lắng về chứng nghiện rượu của mẹ mình chọn đạt 4 điểm hạnh phúc và luôn tự hỏi: "Tại sao một tâm hồn buồn bã như tôi lại sinh ra ở nơi hạnh phúc này".

Một quốc gia hạnh phúc

Công cuộc theo đuổi hạnh phúc quốc gia của Bhutan bắt đầu từ những năm 1970, khi Nhà vua Jigme Singye Wangchuck lúc bấy giờ tuyên bố: "Tổng hạnh phúc quốc gia quan trọng hơn tổng sản phẩm quốc nội".

Michael Givel - nhà nghiên cứu tại Đại học Oklahoma, Mỹ, người đã thực hiện nghiên cứu ở Bhutan - nhận định: "Các nhà lãnh đạo Bhutan nhận ra đất nước cần cân bằng các giá trị Phật giáo truyền thống với các vấn đề thế tục, hiện đại, như chăm sóc sức khỏe và thu nhập tối thiểu cần thiết để một người lao động đáp ứng các nhu cầu cơ bản".

Tổng hạnh phúc quốc gia đã trở thành kim chỉ nam dẫn đường cho các quyết định chính sách ở vương quốc này. Nhưng phải đến năm 2008, Bhutan mới bắt đầu thực sự đo lường mức độ hạnh phúc của người dân. Các câu hỏi bao trùm 9 lĩnh vực được coi là có liên quan đến hạnh phúc, trong đó có sức khỏe, giáo dục, mức sống...

"Agent of Happiness" cho thấy những lát cắt về cuộc sống hạnh phúc và không hạnh phúc của người dân ở Bhutan. Những công chức như Gurung đã hoàn thành cuộc khảo sát tổng hạnh phúc quốc gia gần đây nhất vào năm 2022, trong đó 9,5% người dân ở Bhutan vô cùng hạnh phúc, 38,6% hoàn toàn hạnh phúc, 45,5% hơi hạnh phúc và 6,4% không hạnh phúc.

Bộ phim tài liệu “Agent of Happiness của đạo diễn Arun Bhattarai và Dorottya Zurbó theo chân một nhân viên chính phủ Bhutan làm nhiệm vụ khảo sát mức độ hạnh phúc của người dân. Ảnh: Match Frame Productions

Tỉ lệ người dân Bhutan vô cùng hạnh phúc hoặc hoàn toàn hạnh phúc đã tăng từ 40,9% của năm 2010 lên 48,1% vào năm 2022, mức tăng mà Chính phủ cho rằng một phần xuất phát từ cam kết tăng tổng hạnh phúc quốc gia.

Nhiều nhà nghiên cứu về hạnh phúc ca ngợi những nỗ lực của Bhutan khi giúp thúc đẩy các quốc gia khác nhìn xa hơn khỏi các chỉ số kinh tế truyền thống, như GDP, trong việc đánh giá sự tiến bộ của đất nước. “Bhutan đã đưa ra ý tưởng về tổng hạnh phúc quốc gia, đưa đến Liên Hợp Quốc và khiến mọi người coi trọng nó hơn" - John Helliwell, nhà kinh tế học tại Đại học British Columbia, cho biết.

Những cách đo lường hạnh phúc

Các nhà nghiên cứu về hạnh phúc thường định nghĩa hạnh phúc là “hạnh phúc chủ quan” (Subjective well-being) - thuật ngữ ra đời vào những năm 1980. Thuật ngữ này có thành phần cảm xúc - sự cân bằng giữa cảm xúc tích cực và tiêu cực mà một người trải qua - và thành phần đánh giá, thể hiện mức độ hài lòng của một người với cuộc sống của họ. Trong đó, thành phần thứ hai, sự hài lòng trong cuộc sống, đặc biệt quan trọng với các nhà nghiên cứu bởi mang lại một dạng hạnh phúc sâu sắc hơn những cảm giác thoáng qua thay đổi liên tục.

Thang đo "Sự hài lòng với Cuộc sống "do nhà tâm lý học Ed Diener và cộng sự tạo ra vào giữa những năm 1980 yêu cầu các cá nhân đánh giá mức độ đồng ý của họ theo thang điểm từ 1 đến 7, đối với 5 câu nhận định liên quan đến sự hài lòng trong cuộc sống, ví dụ như "Tôi hài lòng với cuộc sống của mình", "Nếu có thể thay đổi lại cuộc đời, tôi sẽ hầu như không thay đổi gì cả".

Trong khi đó, công ty khảo sát ​​Gallup yêu cầu những người được hỏi hình dung về một thang gồm 10 bậc, trong đó bậc 1 đại diện cho cuộc sống tồi tệ nhất và 10 bậc đại diện cho cuộc sống tốt nhất, đồng thời yêu cầu những người được hỏi đánh giá xem bản thân đang ở bậc nào.

Kể từ năm 2012, nhà kinh tế học John Helliwell của Đại học British Columbia và nhiều người khác đã sử dụng thước đo của Gallup để xây dựng Báo cáo Hạnh phúc Thế giới, mang lại bức tranh tổng quan về hạnh phúc của người dân ở hơn 150 quốc gia.

Dữ liệu giúp so sánh trực tiếp giữa các quốc gia cho thấy, năm 2023, Phần Lan, Đan Mạch và Iceland là những quốc gia hạnh phúc nhất, trong khi Sierra Leone, Lebanon và Afghanistan là những quốc gia ít hạnh phúc nhất. Bhutan không nằm trong cuộc khảo sát năm 2023 nhưng năm 2019 nước này xếp thứ 95.

Ngoài xếp hạng các quốc gia, Báo cáo Hạnh phúc Thế giới còn mang lại cái nhìn sâu sắc về những gì thúc đẩy hoặc cản trở hạnh phúc ở cấp độ quốc gia. GDP và tuổi thọ là những biến số quan trọng, nhưng hỗ trợ xã hội, quyền tự do lựa chọn cuộc sống, nhận thức về tham nhũng... cũng là những yếu tố chính quyết định hạnh phúc quốc gia.

Cây viết Jonathan Lambert của NPR chỉ ra, dù đo bằng thước đo nào thì đánh giá hạnh phúc quốc gia đều rất quan trọng trong nỗ lực cải thiện chỉ số này và nỗ lực đo lường mức độ hạnh phúc cũng có thể tạo ra sự khác biệt. Arun Bhattarai - thành viên trong đoàn làm phim "Agent of Happiness" - cho hay: “Hơn cả một cuộc khảo sát, việc những người đại diện hạnh phúc đến gõ cửa từng nhà và hỏi xem họ có hạnh phúc hay không đã khiến mọi người cảm thấy được Chính phủ quan tâm. Có rất nhiều người đang chờ đợi để được trút bầu tâm sự với ai đó".