Ngày Sài Gòn - Gia Định mang tên TP HCM

Tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa VI năm 1976, 35 đại biểu Quốc hội đoàn Sài Gòn - Gia Định đã đưa ra đề xuất lịch sử đổi tên thành phố.

"Khi đoàn đại biểu Sài Gòn - Gia Định kiến nghị đổi tên thành phố Hồ Chí Minh, gần như ngay lập tức nhận được sự đồng thuận của cả 492 đại biểu", ông Huỳnh Tấn Mẫm, 83 tuổi, nhớ lại kỳ họp Quốc hội cách đây 50 năm.

Ông Huỳnh Tấn Mẫm kể lại kỳ họp Quốc hội khóa VI thông qua nghị quyết đặt tên Sài Gòn - Gia Đình thành TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Hồ Đinh

Ông Mẫm là người Sài Gòn, tốt nghiệp Đại học Y khoa. Trước năm 1975, ông là thủ lĩnh phong trào học sinh, sinh viên chống Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Năm 1976, ông là Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên TP HCM, Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP HCM và đại biểu Quốc hội khóa VI (1976-1981).

Tại kỳ họp Quốc hội khóa VI, ông cùng 35 đại biểu đoàn Sài Gòn - Gia Định ra Hà Nội dự họp. Ngày khai mạc 24/6/1976, đoàn thảo luận và thống nhất kiến nghị đổi tên thành phố theo tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, gửi Đoàn Chủ tịch kỳ họp.

Ông Mẫm cho biết khi Quốc hội đưa kiến nghị ra biểu quyết, toàn bộ đại biểu đều tán thành. Sự đồng thuận này mở đường để Quốc hội ban hành nghị quyết đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh.

Đến ngày 2/7/1976, khi Phó chủ tịch nước Nguyễn Hữu Thọ công bố nghị quyết, ông Mẫm cùng mọi người trong đoàn như "vỡ òa".

Theo ông, ý tưởng đổi tên đã được đoàn đại biểu Sài Gòn - Gia Định ấp ủ từ trước, bởi đây là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước, đồng thời là nơi Chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc thắng lợi, thống nhất đất nước.

Sáng 2/7/1976, kỳ họp thứ I, Quốc hội khoá VI, thông qua Nghị quyết quan trọng trong đó có đổi tên Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh. Ảnh: TTX

Sau kỳ họp, báo chí cả nước đồng loạt đăng sự kiện trên trang nhất. Đài Tiếng nói Việt Nam cũng phát ca khúc Tiếng hát từ thành phố mang tên Người như thông báo tin vui tới cả nước.

Ít người biết, ý tưởng đổi tên Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh đã được bác sĩ Trần Hữu Nghiệp nêu ra từ năm 1946.

Tại cuộc họp của phái đoàn đại biểu Nam Bộ ở Hà Nội ngày 25/8/1946, đề xuất này được 57 đại biểu tán thành, trong đó có luật sư Trần Công Tường, sau này là Thứ trưởng Tư pháp, và ông Nguyễn Tấn Gi Trọng, Cục phó Quân y, đại biểu Quốc hội bảy khóa.

Các đại biểu thống nhất gửi kiến nghị đề nghị Quốc hội và Chính phủ đổi tên Sài Gòn thành TP Hồ Chí Minh để biểu tượng cho tinh thần chiến đấu và khát vọng thống nhất của nhân dân Nam Bộ. Hai ngày sau, Báo Cứu Quốc đăng dòng tít: "Thành phố Sài Gòn từ nay sẽ đổi tên là Thành phố Hồ Chí Minh". Tuy nhiên, đề xuất khi đó chưa được thông qua.

Một góc trung tâm TP HCM, tháng 7/2026. Ảnh: Thanh Tùng

Khi chính thức mang tên mới năm 1976, TP HCM có 13 quận gồm 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 11, Tân Bình, Gò Vấp, Phú Nhuận, Bình Thạnh và 5 huyện: Bình Chánh, Củ Chi, Hóc Môn, Nhà Bè, Thủ Đức.

Sau đó, thành phố trải qua 5 lần điều chỉnh địa giới hành chính. Năm 1978, Quốc hội sáp nhập huyện Duyên Hải của Đồng Nai vào TP HCM; huyện này đổi tên thành Cần Giờ năm 1991.

Năm 1997, thành phố thành lập thêm các quận 2, 7, 9, Thủ Đức và Bình Tân từ việc chia tách các huyện Thủ Đức, Nhà Bè và Bình Chánh. Năm 2020, quận 2, 9 và Thủ Đức được sáp nhập thành TP Thủ Đức.

Lần điều chỉnh gần nhất diễn ra ngày 1/7/2025, khi TP HCM mở rộng địa giới hành chính sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Hồ Đinh