Giáo sư Phan Văn Trường: Đọc sách để tìm thấy chính mình

Theo giáo sư Phan Văn Trường, qua sách, bạn đọc có thể khám phá những ''con người'' khác trong mình.

Ông nêu ý kiến tại tọa đàm Nếu không đọc sách thì sao ở Hà Nội hôm 11/4, hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4). Theo Giáo sư, có những người từng hoang mang rằng: ''Tôi là ai?". Nhưng khi đọc nhiều sách, họ có thể nhìn thấy bản thân ở các nhân vật, nhận ra mình cũng có những khả năng, phẩm chất mà trước đó chưa được khai phá, sự đa dạng trong mỗi cá nhân dần lộ diện. ''Không phải tôi là ai mà tôi là những ai'', ông nói.

Giáo sư cũng cho rằng ''không gian'' trong sách là nơi duy nhất để con người thể hiện tự do tư tưởng. Theo ông, được nằm trên bãi cỏ và nghiền ngẫm một cuốn sách là giây phút ''sung sướng nhất trên đời''. Khi ấy, mỗi cá nhân có thể thoải mái tận hưởng với những suy ngẫm của mình.

Không giống những mối quan hệ khác, sách là 'người bạn' trung thành, không phản bội con người. Giáo sư Phan Văn Trường đề xuất mỗi người, nhất là các bạn trẻ nên có ít nhất 10 tác phẩm gắn bó lâu dài để ''ngủ cùng, ôm lấy và yêu nó như yêu chính mình''. Những cuốn sách ấy góp phần trau chuốt tư tưởng, mài giũa phẩm chất mỗi người, chỉ cho họ hướng đi đúng đắn trong cuộc sống.

Giáo sư Phan Văn Trường tại buổi tọa đàm hôm 11/4. Theo ban tổ chức, chủ đề sự kiện do ông chọn, thu hút hàng trăm bạn đọc đăng ký tham dự. Ảnh: Sách Thái Hà

Cùng Giáo sư Phan Văn Trường, các diễn giả khác tọa đàm nhấn mạnh thêm tầm quan trọng của nâng cao văn hóa đọc. Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Sách Thái Hà (Thái Hà Books) - chỉ ra rằng những người đọc nhiều thường sống sâu, có vốn hiểu biết dày dặn, cách nói chuyện thu hút người đối diện. Từ một vấn đề, họ có thể liên hệ đến các ý tứ khác, tạo nên những cuộc thảo luận chất lượng.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Minh hiện là giảng viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội, từng nghiên cứu về khoa học não bộ. Chị cho biết việc xử lý những thông tin trong sách có thể chạm đến mọi ngóc ngách của não. Một người có thói quen đọc sẽ góp phần giúp bộ não khỏe mạnh, giữ cho bản thân luôn minh mẫn, tỉnh táo, tăng cường trí nhớ, khả năng phân tích và lĩnh hội kiến thức cũng tốt hơn.

Câu chuyện đọc sách trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo tác động đến nhiều lĩnh vực cũng là chủ đề được quan tâm. Qua nhiều quan sát, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng nhận thấy AI ngày càng thông minh, buộc mỗi người phải có trí tuệ để biến AI trở thành công cụ của mình. Anh cho rằng nếu không rèn luyện khả năng đọc sâu, con người sẽ dễ bị trí tuệ nhân tạo dẫn dắt.

Từng làm việc với AI, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Minh chỉ ra điểm yếu là ''ảo giác dữ liệu'', khi trí tuệ nhân tạo là tổng hợp của những tri thức trôi nổi trên Internet, khiến người dùng khó phân biệt đúng - sai. Ngoài ra, công cụ này luôn được lập trình để ưu tiên một số thông tin, dẫn đến các kết luận mang tính thiên kiến. Nếu chỉ hài lòng với những gì AI cung cấp, mỗi cá nhân sẽ dễ sinh tâm lý lệ thuộc.

Theo Tiến sĩ Ngọc Minh, để cạnh tranh, thậm chí vượt trí tuệ nhân tạo, mỗi người phải trang bị tư duy phản biện - biết đặt câu hỏi với kết quả mà công cụ cung cấp, tư duy thiết kế - phân rõ công đoạn nào bắt buộc có sự can dự của con người, tư duy sáng tạo - làm nhiều hơn những gì trí tuệ nhân tạo cho. Tiến sĩ cho rằng việc đọc nhiều có thể giúp mỗi cá nhân rèn luyện ba năng lực tư duy này. Những tri thức có được qua sách cùng kinh nghiệm sống được tích lũy hàng ngày sẽ tạo nên điểm khác biệt của con người mà AI khó có thể thay thế.

Các diễn giả ở buổi giao lưu. Từ phải qua: Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Minh, Giáo sư Phan Văn Trường, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng. Ảnh: Sách Thái Hà

Với Giáo sư Phan Văn Trường, AI không thể mang trọn sự đa dạng của đời sống, có những lĩnh vực không thể đào sâu. Một thực tế là còn nhiều nguồn tri thức ở các thư viện trên thế giới mà trí tuệ nhân tạo chưa kịp mã hóa. Qua sách, con người có thể tiếp cận những kiến thức ấy, tích lũy cho mình vốn thông tin riêng.

Theo Giáo sư, sách không chỉ là những trang giấy mà mang theo di sản của các thế hệ đi trước, giúp bạn đọc hiểu về nguồn cội, lịch sử, văn hóa ở từng giai đoạn. Ông khẳng định: ''Sách là tinh hoa. Người đứng ngoài sách cũng là đứng ngoài tinh hoa''. Ông khuyến khích mỗi người, nhất là trẻ nhỏ không chỉ đọc mà hãy tập viết sách, bởi mỗi tác phẩm như một viên gạch, góp phần xây dựng văn hóa, giúp đất nước phát triển.

Phương Linh