Đạo diễn 'Đào, phở và piano': Không phải cứ đưa văn hóa Việt lên phim là tạo ra hiệu ứng

Trước thềm Hội nghị quán triệt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, nhiều đạo diễn kỳ vọng điện ảnh Việt sẽ tận dụng thời cơ để bứt phá mạnh mẽ.

Phóng viên Lao Động có cuộc trò chuyện với đạo diễn Phi Tiến Sơn - đạo diễn của bộ phim "Đào, phở và piano".

Ở góc độ đạo diễn, anh nhìn nhận cơ hội lớn nhất của điện ảnh Việt trong giai đoạn hiện nay là gì?

- Tôi cho rằng cơ hội lớn nhất của điện ảnh Việt Nam lúc này chính là sự trở lại của niềm tin từ phía khán giả.

Sau một thời gian dài bị lấn át bởi phim ngoại, khán giả Việt đang dần quay lại rạp để xem phim Việt, và điều đó là nền tảng vô cùng quan trọng.

Khi đã có niềm tin, điện ảnh trong nước hoàn toàn có thể “chiếm” lại phòng vé nếu có những tác phẩm đủ chất lượng.

Bên cạnh đó, các chính sách phát triển công nghiệp văn hóa cũng đang dần được quan tâm hơn, mở ra những điều kiện thuận lợi về cơ chế.

Tuy nhiên, cơ hội dù lớn đến đâu thì vẫn cần con người đủ năng lực để nắm bắt, nếu không thì rất dễ trôi qua.

- Theo anh, để có những bộ phim vừa hay về nội dung, vừa thu hút khán giả, điều quan trọng nhất là gì?

Theo tôi, hai yếu tố quan trọng nhất vẫn là tài năng và cơ hội. Người làm phim cần có năng lực thực sự, từ tư duy sáng tạo đến kỹ năng nghề nghiệp.

Nhưng chỉ tài năng thôi là chưa đủ, họ cần có cơ hội để làm nghề, để thử nghiệm, thậm chí để sai và rút kinh nghiệm.

Ngược lại, nếu có cơ hội nhưng không có tài năng thì cũng khó tạo ra những bộ phim có giá trị.

Điện ảnh là một lĩnh vực đòi hỏi sự kết hợp giữa cá nhân và môi trường, nên hai yếu tố này phải song hành.

Đạo diễn Phi Tiến Sơn chia sẻ về kỳ vọng điện ảnh. Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp.

Những câu chuyện về văn hóa, lịch sử nếu làm mới thì nên tiếp cận theo hướng nào để gần gũi hơn với khán giả trẻ, theo anh?

Tôi nghĩ nên tiếp cận từ những đề tài mang tính “vượt thời gian”. Ví dụ như khát vọng tự do, niềm tự hào dân tộc hay hành trình khẳng định cái tôi cá nhân.

Đây là những giá trị không bao giờ cũ và có thể chạm tới nhiều thế hệ, đặc biệt là khán giả trẻ.

Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở cách kể chuyện.

Nếu chúng ta vẫn kể theo lối cũ, thiếu sự sáng tạo thì rất khó thu hút người xem. Cách kể phải mới mẻ, hấp dẫn, có nhịp điệu phù hợp với đời sống hiện đại.

Anh có kỳ vọng gì về việc xây dựng những dự án phim quy mô lớn, mang dấu ấn Việt Nam rõ nét?

Thực tế mà nói, ở thời điểm hiện tại, việc làm những dự án lớn mang tầm vóc quốc gia vẫn còn khá khó khăn.

Một trong những nguyên nhân là điện ảnh Việt đang thiếu một “ngọn đuốc” từ văn học – tức là những tác phẩm đủ lớn, đủ sâu để làm nền tảng chuyển thể.

Khi không có những chất liệu mạnh từ văn học, việc xây dựng những bộ phim quy mô lớn, vừa đậm bản sắc vừa có chiều sâu, sẽ gặp nhiều hạn chế.

Đây là điều mà tôi nghĩ điện ảnh Việt cần nhìn nhận nghiêm túc.

Vậy, ở góc nhìn của anh điện ảnh Việt cần thêm điều gì để tạo ra những bước bứt phá trong vài năm tới?

Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là phải có những “giấc mơ bứt phá”.

Nghe có vẻ trừu tượng, nhưng thực ra lại rất cụ thể. Nếu người làm nghề không dám nghĩ lớn, không dám đặt mục tiêu cao thì rất khó tạo ra sự thay đổi.

Ngoài ra, chúng ta vẫn cần hoàn thiện thêm về cơ chế, đào tạo con người và mở rộng thị trường.

Nhưng trên hết, tinh thần dám bứt phá mới là yếu tố quyết định.

Anh từng làm những phim đậm chất văn hóa dân tộc như “Đào, phở và piano”, theo anh chất liệu truyền thống có còn “dễ chạm” tới khán giả?

Tôi cho rằng chất liệu truyền thống vẫn luôn có sức hấp dẫn riêng, nhưng vấn đề là phải làm mới.

Nếu chúng ta giữ nguyên cách thể hiện cũ, thì rất khó tiếp cận khán giả hiện đại.

Khi kể chuyện về lịch sử, dân tộc, anh thường đặt yếu tố nào lên trước: tính chân thực, cảm xúc hay điều gì khác?

Với tôi, điều quan trọng nhất là tinh thần tôn vinh tổ tiên, tiền nhân. Đây là nền tảng khi làm phim về lịch sử hay dân tộc.

Khi đã có nền tảng đó, chúng ta mới có thể xây dựng thêm các yếu tố như cảm xúc hay giải trí một cách phù hợp.

Anh nghĩ gì về việc đưa những hình ảnh rất Việt Nam như văn hóa bản địa, ẩm thực, âm nhạc, nếp sống… vào phim để tạo dấu ấn riêng?

Tôi cho rằng không phải cứ đưa văn hóa, lịch sử lên phim là sẽ tạo ra được dấu ấn, tạo ra hiệu ứng. Quan trọng là “đưa vào như thế nào”. Nếu chỉ mang tính minh họa hoặc gượng ép thì sẽ phản tác dụng.

Ngược lại, nếu những yếu tố văn hóa ấy cần được lồng ghép một cách tự nhiên trong câu chuyện, gắn với cảm xúc và hành trình của nhân vật, thì yếu tố văn hóa sẽ trở thành điểm nhấn rất hiệu quả.

Theo anh, làm phim về đề tài văn hóa dân tộc, lịch sử dân tộc - hiện nay khó nhất là ở khâu nào?

Thực ra, tôi nghĩ không có khâu nào là dễ cả. Từ kịch bản, kinh phí cho đến cách tiếp cận khán giả trẻ đều là những thách thức lớn.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt vẫn là câu chuyện. Nếu có một kịch bản đủ tốt, đủ sức chạm tới người xem, thì những yếu tố khác có thể dần được giải quyết. Ngược lại, nếu câu chuyện không đủ mạnh thì rất khó thuyết phục khán giả.

Nếu có cơ hội làm một dự án lớn về Việt Nam trong thời gian tới, anh muốn kể câu chuyện gì?

Tôi muốn kể những câu chuyện về sự tử tế và tinh thần cao thượng. Đây là những giá trị mang tính phổ quát, không chỉ của riêng Việt Nam mà của cả nhân loại.

Nếu được kể một cách chân thành và sâu sắc, những câu chuyện như vậy hoàn toàn có thể chạm tới khán giả quốc tế, đồng thời vẫn giữ được bản sắc rất riêng của người Việt.