Cú trượt tay của Lưu Diệc Phi

Chỉ từ thao tác cắt ảnh trên mạng xã hội, câu chuyện giữa Lưu Diệc Phi và Hồ Ngọc Hà nhanh chóng bị đẩy thành tranh cãi về phép lịch sự, vị thế nghệ sĩ, thậm chí nâng lên tầm quốc gia. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách công tâm, Lưu Diệc Phi có đáng bị chỉ trích?

Bức ảnh trên Instagram của Lưu Diệc Phi, chỉ có nữ diễn viên và bà Burdese.

Ngòi nổ cho cuộc tấn công mạng

Ồn ào bắt đầu sau sự kiện trang sức của Bvlgari tại Thượng Hải (Trung Quốc) tối 7/9. Hồ Ngọc Hà, Lưu Diệc Phi và CEO Bvlgari Laura Burdese cùng xuất hiện trong một bức ảnh. Trong khi giọng ca Cô đơn trên sô pha đăng phiên bản đầy đủ ba người lên trang cá nhân, “thần tiên tỷ tỷ” lại chia sẻ phiên bản bị cắt, chỉ còn cô và bà Burdese.

Từ những ý kiến trái chiều trên mạng xã hội Việt Nam, nhiều cư dân mạng tràn vào Instagram Lưu Diệc Phi chất vấn, chỉ trích. Khán giả Trung Quốc sau đó cũng chú ý, khiến tranh cãi nhanh chóng vượt tầm kiểm soát.

Theo ghi nhận ngày 9/9, cụm từ khóa liên quan trên Weibo vượt 110 triệu lượt xem và có hàng chục nghìn bình luận, đứng Top 1 hotsearch.

Ngày 10/9, con số được cho là vượt 150 triệu và chủ đề vẫn nằm trong các bảng hot search của Trung Quốc.

Một bộ phận khán giả cho rằng việc cắt người khác khỏi ảnh chụp chung là thiếu tinh tế, không chuyên nghiệp, đặc biệt tại một sự kiện quốc tế. Có người suy diễn Lưu Diệc Phi không muốn đứng chung với Hồ Ngọc Hà, thậm chí cho rằng hai người “không cùng đẳng cấp”.

Hồ Ngọc Hà khẳng định không bận tâm khi bị Lưu Diệc Phi cắt ra khỏi ảnh gốc, nhưng sự phẫn nộ trong cộng đồng mạng vẫn leo thang.

Ở chiều ngược lại, nhiều người cho rằng Lưu Diệc Phi có quyền tự quyết định nội dung trên trang cá nhân. Cũng có người đặt khả năng việc cắt ảnh do nhân viên quản lý tài khoản thực hiện.

Trong khi tranh cãi ngày càng nóng, Hồ Ngọc Hà nhanh chóng lên tiếng xoa dịu. Cô nói mới gặp Lưu Diệc Phi 1-2 lần, không thân thiết và không quá quan tâm chuyện đối phương có đăng ảnh chung hay không. Với nữ ca sĩ, đây không phải “việc quan trọng” để bận tâm.

Người bị cho là “nạn nhân” chủ động hạ nhiệt tranh cãi, nhưng một bộ phận cư dân mạng vẫn tiếp tục công kích Lưu Diệc Phi. Động thái xóa bức ảnh sau đó cũng bị diễn giải thành “chột dạ”. Thế nhưng, một số người bênh vực Lưu Diệc Phi cũng dùng những lời lẽ thiếu tôn trọng để mạt sát Hồ Ngọc Hà.

Tâm lý đám đông

Điều đáng suy ngẫm nhất trong ồn ào Lưu Diệc Phi - Hồ Ngọc Hà có lẽ không nằm ở bức ảnh, mà ở khoảng cách giữa phản ứng của đám đông và cảm xúc của người trong cuộc.

Trong tâm lý học hành vi, “moral outrage” hay “sự phẫn nộ đạo đức” - chỉ cảm xúc giận dữ và bất bình mạnh mẽ khi chứng kiến hoặc biết về hành vi bị xem là vi phạm chuẩn mực đạo đức, bất công hoặc tàn nhẫn, ngay cả khi bản thân không phải người chịu thiệt hại.

Vấn đề bắt đầu khi người ta đi từ đánh giá hành vi sang phán đoán động cơ. Từ một bức ảnh đã cắt, một số người nhanh chóng suy luận rằng Lưu Diệc Phi không muốn đứng chung với Hồ Ngọc Hà, coi thường nữ ca sĩ Việt Nam hoặc cho rằng hai người “không cùng đẳng cấp”.

Mạng xã hội càng khiến quá trình này diễn ra nhanh hơn. Nghiên cứu trên Science Advances được Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) dẫn lại cho thấy những biểu đạt phẫn nộ đạo đức nhận được nhiều lượt thích và chia sẻ có thể khiến người dùng tiếp tục thể hiện sự phẫn nộ trong tương lai.

Nói cách khác, khi hàng nghìn người cùng nói “đây là hành động xúc phạm”, người đến sau dễ tiếp nhận mức độ nghiêm trọng ấy như một sự thật đã được xác lập. Bức ảnh bị cắt vì thế không còn chỉ là bức ảnh, mà trở thành “bằng chứng” cho câu chuyện cộng đồng cùng xây dựng.

Một nghiên cứu khác về thông tin trên mạng xã hội cho thấy con người có thể chia sẻ nội dung không chỉ vì tin nó đúng, mà còn để thể hiện bản sắc, đứng về một nhóm hoặc nhận được sự đồng thuận xã hội. Những nội dung mới lạ và giàu cảm xúc cũng có xu hướng được chia sẻ nhiều hơn.

Lưu Diệc Phi có thể chưa khéo trong việc xử lý ảnh, nhưng không đáng bị công kích dữ dội trên mạng xã hội.

Trong trường hợp này, yếu tố bản sắc dân tộc khiến câu chuyện dễ bị đẩy xa hơn. Khi một bộ phận khán giả xem Hồ Ngọc Hà như “người Việt bị xúc phạm”, hành động của cá nhân có nguy cơ bị mở rộng thành vấn đề giữa hai cộng đồng.

Nghiên cứu đăng trên Nature Human Behaviour năm 2023 cũng cho thấy người dùng mạng xã hội có xu hướng đánh giá mức độ phẫn nộ của người khác cao hơn thực tế. Cơ chế này phần nào lý giải cách một tranh cãi về bức ảnh có thể nhanh chóng biến thành câu chuyện về sự xúc phạm, rồi thành cảm giác đối đầu giữa hai cộng đồng.

Ngày 10/9, phía Bvlgari Việt Nam giải thích rằng cắt ảnh là hiểu lầm, vì ê-kíp Lưu Diệc Phi có nguyên tắc không đăng hình ảnh có khách mời khác nếu chưa được người đó đồng ý. Thương hiệu cũng đưa ra lý do nghiệp vụ liên quan đến việc cần hình ảnh CEO mới cùng đại sứ toàn cầu Lưu Diệc Phi.

Đây vốn dĩ là động thái xoa dịu căng thẳng. Tuy nhiên, một bộ phận khán giả lại kích động hơn. Họ nghi ngờ thương hiệu “hạ bệ” Hồ Ngọc Hà để “tẩy trắng” cho Lưu Diệc Phi, khi nữ ca sĩ đăng bức ảnh đầy đủ.

Lưu Diệc Phi có đáng bị chỉ trích?

Nhìn nhận công bằng, Lưu Diệc Phi không xử lý tốt ngay từ đầu. Trong sự kiện quốc tế, việc đăng phiên bản thiếu dễ tạo cảm giác không thoải mái hoặc bị hiểu sai. Nếu ê-kíp muốn tránh sử dụng hình ảnh khách mời khi chưa xác nhận, lựa chọn an toàn hơn có lẽ là sử dụng bức ảnh khác ngay từ đầu hoặc chủ động chú thích.

Với tư cách nghệ sĩ quốc tế, đặc biệt tại sự kiện có khách mời đến từ nhiều quốc gia, sự thận trọng trong từng hình ảnh là cần thiết.

Lưu Diệc Phi từng rơi vào tình huống tương tự khi bị cắt khỏi khung hình có sao quốc tế như Priyanka Chopra và Lisa (BlackPink)... tại sự kiện của Bvlgari năm 2023 và 2025. Đáng lẽ, đây là tình huống mà nữ diễn viên và ê-kíp có thể lường trước.

Cây viết Đàm Hạo Tuấn của Sina đánh giá ngay cả khi đó là quyền tự do cá nhân, bước đi của Lưu Diệc Phi và ê-kíp vẫn không khôn ngoan. Theo ông, trong mọi tình huống, kể cả khi do thương hiệu dàn xếp, Lưu Diệc Phi luôn là bên chịu tổn hại nhiều nhất.

Ông cũng dành lời khen cho cách xử lý của Hồ Ngọc Hà, nhận xét nữ ca sĩ “rộng lượng” và “khiêm nhường”.

Tranh luận là cần thiết, nhưng người tham gia cần phân biệt rõ hành vi và động cơ, phê bình và kết tội. Không có phát ngôn chính thức nào từ Lưu Diệc Phi thể hiện sự coi thường Hồ Ngọc Hà. Không có tuyên bố nào từ Bvlgari cho thấy nữ ca sĩ Việt Nam bị cố tình loại khỏi sự kiện.

Quan trọng nhất, Hồ Ngọc Hà đã chủ động hòa hoãn. Thái độ của nữ ca sĩ nhắc nhở về nguyên tắc mà nhiều người bỏ qua: người trong cuộc có quyền tự xác định mức độ tổn thương của mình.

Đáng lẽ khi Hồ Ngọc Hà lên tiếng, đám đông nên dừng hoặc kiềm chế. Người bên ngoài có thể không đồng tình với cách ứng xử của Lưu Diệc Phi, nhưng không nên nhân danh Hồ Ngọc Hà để dựng lên cuộc chiến mà chính cô không muốn tham gia.

Bức ảnh có thể tạo ra hàng trăm triệu lượt xem. Nhưng mức độ ồn ào của đám đông không phải thước đo chính xác cho tính chất nghiêm trọng của sự việc.

Có một nghịch lý trong câu chuyện này: Hai người phụ nữ gần như không có mối quan hệ đáng kể ngoài việc cùng xuất hiện tại sự kiện, nhưng mạng xã hội lại nhanh chóng dựng lên cuộc đối đầu giữa họ.

Một số người còn đẩy câu chuyện thành vấn đề giữa quốc gia. Đó là bước nhảy quá xa. Lưu Diệc Phi và Hồ Ngọc Hà không đại diện cho ai ngoài chính họ. Sự kiện họ tham gia đơn thuần mang tính thương mại của nhãn hàng.

Đây là bài học về truyền thông, chưa đến mức bị soi xét về đạo đức. Nghệ sĩ càng nổi tiếng, mỗi thao tác nhỏ trên mạng xã hội càng có khả năng bị phóng đại.