Có phải tháng Giêng không bao giờ nhuận?
Trả lời phóng viên Báo điện tử VTC News, ThS Trần Tiến Bình, nguyên cán bộ Ban Lịch Nhà nước, sau này là Phòng Nghiên cứu lịch, Trung tâm Thông tin Tư liệu, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, tác giả cuốn "Lịch Việt Nam thế kỷ XX-XXI" phủ nhận điều này. Ông cho biết tháng Âm lịch nào trong năm cũng có thể là tháng nhuận. Tuy nhiên, tháng Giêng rất hiếm khi nhuận và điều này dẫn đến ngộ nhận kể trên.
Thực tế, Âm lịch Việt Nam thế kỷ 20 - 21 không thấy tháng Chạp hay tháng Giêng nhuận, vì vậy nhiều người tin rằng tháng Giêng không thể là tháng nhuận. Tuy nhiên, lùi về quá khứ xa hơn, ta sẽ thấy năm Quý Hợi (1803) có nhuận tháng Giêng. Sang thế kỷ 22, hiện tượng nhuận tháng Giêng xuất hiện vào năm Mậu Thân - 2148. Năm đó sẽ có 2 ngày mùng 1 tháng Giêng là Chủ nhật 21/1/2148 và thứ Ba 20/2/2148 Dương lịch.
Tương tự, nhiều người cũng tưởng rằng tháng 11 Âm lịch không thể là tháng nhuận. Thế nhưng lịch năm 2033 sẽ có 2 tháng 11 Âm lịch.
Lý giải về cách tính tháng nhuận, ThS Trần Tiến Bình cho biết, một tháng Âm lịch chính xác có 29,53 ngày, tuy nhiên năm Âm lịch được làm tròn thành 354 ngày, ít hơn một năm Dương lịch 11 ngày, cứ 3 năm lại ít hơn 33 ngày.
Để cân bằng thời gian giữa 2 loại lịch này, các nhà làm lịch tính toán cứ 3 năm Âm lịch phải cho thêm một tháng nhuận. Tuy nhiên, dù có nhuận thì năm Âm lịch vẫn luôn chậm hơn so với năm dương lịch. Để khắc phục tình trạng trên, họ quy ước cứ 19 năm lại có thêm một tháng nhuận. Năm nhuận là năm có 13 tháng Âm lịch nằm giữa 2 ngày Đông chí (khoảng 21/12 Dương lịch, luôn rơi vào tháng 11 Âm lịch).
Dựa vào đâu để xác định tháng nào là tháng nhuận? Các nhà làm lịch tính các điểm Trung khí. Giữa 2 ngày Đông chí có 12 Trung khí là: Đông chí, Đại hàn, Vũ thủy, Xuân phân, Cốc vũ, Tiểu mãn, Hạ chí, Đại thử, Xử thử, Thu phân, Sương giáng và Tiểu tuyết. Các điểm này thường cách nhau khoảng 1 tháng.
Năm nhuận Âm lịch có 13 tháng nhưng số điểm Trung khí luôn luôn chỉ có 12, do đó trong năm nhuận sẽ có tháng không chứa điểm Trung khí nào. Tháng nào không chứa điểm Trung khí chính là tháng nhuận, có tên trùng với tháng Âm lịch trước nó.
Thế nhưng việc tính toán năm nhuận cũng cần quan sát dựa vào thay đổi thực tế. Bởi lẽ, các điểm Sóc (thời điểm không trăng) dùng để xác định ngày mồng 1 Âm lịch và các điểm Trung khí cần phải tính lại thật chính xác, nhiều khi chỉ lệch vài phút đã sang ngày khác và điều này ảnh hưởng đến việc xác định tháng nhuận.
Chẳng hạn theo giờ Việt Nam, điểm Đông chí năm 1984 vào 23 giờ 23 phút ngày 21/12 và theo giờ Trung Quốc là 0 giờ 23 phút ngày 22/12; điểm Xuân phân ở Việt Nam là 23 giờ 14 phút ngày 20/3/1985 và ở Trung Quốc Xuân phân là 0 giờ 14 phút ngày 21/3/1985 (do múi giờ khác nhau, Việt Nam là GMT+7, còn Trung Quốc là GMT+8).
Vì thế mà Âm lịch Trung Quốc có tháng 10 nhuận vào năm 1984, còm Âm lịch Việt Nam lại có tháng 2 nhuận năm 1985; khiến Tết Nguyên đán giữa 2 lịch lệch nhau 1 tháng.
Trở lại vấn đề hiếm khi có nhuận tháng Giêng, ThS Trần Tiến Bình khẳng định đây là do sự vận hành của lịch theo cách tính quy ước chứ không phải ý muốn chủ quan của các nhà làm lịch.
Trả hồ sơ, điều tra bổ sung vụ Trường Đại học Đông Đô giai đoạn 2
18:00 17/09/2026Hội đồng xét xử nhận thấy đã phát sinh những tình tiết, nội dung cần được xác minh, làm rõ; một số chứng cứ quan trọng liên quan đến số tiền bị cáo Nguyễn Thị Nụ đã trực tiếp nhận, quản lý.
Lai dắt thành công tàu hàng hơn 24.000 tấn mắc cạn tại vịnh Chân Mây
18:00 17/09/2026Chiều 13/9, lực lượng các đơn vị đã lai dắt thành công tàu hàng STARCITY trọng tải trên 24.000 tấn ra khỏi vị trí bị mắc cạn ở vịnh Chân Mây, xã Chân Mây-Lăng Cô, thành phố Huế.
Đẩy mạnh hợp tác lý luận và truyền thông giữa Việt Nam và Italy
18:00 17/09/2026Chuyến thăm, làm việc của đoàn cán bộ Tạp chí Cộng sản tại Cộng hòa Italy thành công tốt đẹp, góp phần quảng bá, nâng vị thế, uy tín của Tạp chí Cộng sản và góp phần thúc đẩy quan hệ Việt Nam-Italy.
Lào Cai: Triệt phá băng nhóm lừa đảo xuyên quốc gia tại tỉnh Bokeo của Lào
22:45 16/09/2026Từ đầu năm 2026 đến khi bị bắt, các đối tượng trong băng nhóm tội phạm trên đã lừa đảo chiếm đoạt của hàng nghìn nạn nhân là người Việt Nam với số tiền khoảng trên 1.500 tỷ đồng.
Kinh tế Trung Quốc đối mặt với tình trạng mất cân bằng kéo dài
18:45 16/09/2026Nền kinh tế Trung Quốc tiếp tục chịu áp lực trong tháng 8 khi hoạt động đầu tư và tiêu dùng trì trệ cho thấy nhu cầu nội địa vẫn còn yếu, mặc dù các chuyên gia phân tích kỳ vọng sẽ có sự phục hồi trong quý IV/2026 khi các giải pháp can thiệp của Chính phủ bắt đầu phát huy tác dụng.
Vụ lật ca nô ở Phú Quốc: Khởi tố thêm một bị can
14:45 16/09/2026An Giang - Công an đã khởi tố thêm Phan Võ Kiều Trúc Linh, liên quan đến vụ án lật ca nô tại Phú Quốc khiến 15 du khách Ấn...
Hưng Yên: Khởi tố 6 đối tượng mua bán người, chuyển giao nạn nhân qua nhiều nơi
20:00 15/09/2026Sáu đối tượng bị khởi tố liên quan đường dây mua bán người dưới vỏ bọc tuyển nhân viên karaoke; riêng hai nạn nhân chưa đủ 16 tuổi đã nhiều lần bị chuyển giao với giá hàng chục triệu đồng.
Ông Nguyễn Hồng Hải làm Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng
12:00 15/09/2026Ông Nguyễn Hồng Hải - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, được phân công làm Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, thay mặt Chủ tịch UBND tỉnh lãnh đạo, điều hành công tác chung của UBND tỉnh khi Chủ tịch UBND tỉnh đi vắng.
Hướng tới Luật Hàm, cấp ngoại giao đáp ứng yêu cầu đối ngoại trong giai đoạn mới
10:00 15/09/2026Chiều 14/9, tại trụ sở Bộ Ngoại giao, đồng chí Nguyễn Minh Vũ, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao chủ trì Hội nghị tổng kết việc thi hành Pháp lệnh về hàm, cấp ngoại giao.
