Có phải tháng Giêng không bao giờ nhuận?
Trả lời phóng viên Báo điện tử VTC News, ThS Trần Tiến Bình, nguyên cán bộ Ban Lịch Nhà nước, sau này là Phòng Nghiên cứu lịch, Trung tâm Thông tin Tư liệu, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, tác giả cuốn "Lịch Việt Nam thế kỷ XX-XXI" phủ nhận điều này. Ông cho biết tháng Âm lịch nào trong năm cũng có thể là tháng nhuận. Tuy nhiên, tháng Giêng rất hiếm khi nhuận và điều này dẫn đến ngộ nhận kể trên.
Thực tế, Âm lịch Việt Nam thế kỷ 20 - 21 không thấy tháng Chạp hay tháng Giêng nhuận, vì vậy nhiều người tin rằng tháng Giêng không thể là tháng nhuận. Tuy nhiên, lùi về quá khứ xa hơn, ta sẽ thấy năm Quý Hợi (1803) có nhuận tháng Giêng. Sang thế kỷ 22, hiện tượng nhuận tháng Giêng xuất hiện vào năm Mậu Thân - 2148. Năm đó sẽ có 2 ngày mùng 1 tháng Giêng là Chủ nhật 21/1/2148 và thứ Ba 20/2/2148 Dương lịch.
Tương tự, nhiều người cũng tưởng rằng tháng 11 Âm lịch không thể là tháng nhuận. Thế nhưng lịch năm 2033 sẽ có 2 tháng 11 Âm lịch.
Lý giải về cách tính tháng nhuận, ThS Trần Tiến Bình cho biết, một tháng Âm lịch chính xác có 29,53 ngày, tuy nhiên năm Âm lịch được làm tròn thành 354 ngày, ít hơn một năm Dương lịch 11 ngày, cứ 3 năm lại ít hơn 33 ngày.
Để cân bằng thời gian giữa 2 loại lịch này, các nhà làm lịch tính toán cứ 3 năm Âm lịch phải cho thêm một tháng nhuận. Tuy nhiên, dù có nhuận thì năm Âm lịch vẫn luôn chậm hơn so với năm dương lịch. Để khắc phục tình trạng trên, họ quy ước cứ 19 năm lại có thêm một tháng nhuận. Năm nhuận là năm có 13 tháng Âm lịch nằm giữa 2 ngày Đông chí (khoảng 21/12 Dương lịch, luôn rơi vào tháng 11 Âm lịch).
Dựa vào đâu để xác định tháng nào là tháng nhuận? Các nhà làm lịch tính các điểm Trung khí. Giữa 2 ngày Đông chí có 12 Trung khí là: Đông chí, Đại hàn, Vũ thủy, Xuân phân, Cốc vũ, Tiểu mãn, Hạ chí, Đại thử, Xử thử, Thu phân, Sương giáng và Tiểu tuyết. Các điểm này thường cách nhau khoảng 1 tháng.
Năm nhuận Âm lịch có 13 tháng nhưng số điểm Trung khí luôn luôn chỉ có 12, do đó trong năm nhuận sẽ có tháng không chứa điểm Trung khí nào. Tháng nào không chứa điểm Trung khí chính là tháng nhuận, có tên trùng với tháng Âm lịch trước nó.
Thế nhưng việc tính toán năm nhuận cũng cần quan sát dựa vào thay đổi thực tế. Bởi lẽ, các điểm Sóc (thời điểm không trăng) dùng để xác định ngày mồng 1 Âm lịch và các điểm Trung khí cần phải tính lại thật chính xác, nhiều khi chỉ lệch vài phút đã sang ngày khác và điều này ảnh hưởng đến việc xác định tháng nhuận.
Chẳng hạn theo giờ Việt Nam, điểm Đông chí năm 1984 vào 23 giờ 23 phút ngày 21/12 và theo giờ Trung Quốc là 0 giờ 23 phút ngày 22/12; điểm Xuân phân ở Việt Nam là 23 giờ 14 phút ngày 20/3/1985 và ở Trung Quốc Xuân phân là 0 giờ 14 phút ngày 21/3/1985 (do múi giờ khác nhau, Việt Nam là GMT+7, còn Trung Quốc là GMT+8).
Vì thế mà Âm lịch Trung Quốc có tháng 10 nhuận vào năm 1984, còm Âm lịch Việt Nam lại có tháng 2 nhuận năm 1985; khiến Tết Nguyên đán giữa 2 lịch lệch nhau 1 tháng.
Trở lại vấn đề hiếm khi có nhuận tháng Giêng, ThS Trần Tiến Bình khẳng định đây là do sự vận hành của lịch theo cách tính quy ước chứ không phải ý muốn chủ quan của các nhà làm lịch.
Quốc hội sẽ xem xét bỏ cơ quan điều tra VKSND Tối cao
11:00 20/08/2026Quốc hội sẽ xem xét phương án không tổ chức cơ quan điều tra của VKSND Tối cao, chuyển thẩm quyền cho cơ quan điều tra trong công an và quân đội.
Bổ nhiệm bà Hồ Thị Kim Thoan giữ chức vụ Phó Tổng Biên tập Báo Bảo vệ pháp luật
08:45 20/08/2026Viện trưởng VKSND tối cao bổ nhiệm bà Hồ Thị Kim Thoan - Biên tập viên chính, Trưởng phòng giữ chức vụ Phó Tổng Biên tập Báo Bảo vệ pháp...
Chó 'không gây dị ứng' - bước tiến mới của công nghệ chỉnh sửa gene
05:00 20/08/2026Lần đầu tiên, các nhà khoa học Mỹ tạo thành công chó ít gây dị ứng bằng công nghệ CRISPR, mở ra triển vọng giúp nhiều người dị ứng với chó có cơ hội nuôi thú cưng trong tương lai.
Khởi tố nhóm cướp sát hại người ở Campuchia rồi chiếm đoạt hơn 100.000 USD
05:00 20/08/2026Cơ quan Cảnh sát điều tra - Bộ Công an vừa khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 6 người trong vụ án Giết người, Cướp tài sản, Tổ chức cho người khác nhập cảnh trái phép, Che giấu tội phạm và Không tố giác tội phạm. Bị can Lê Tấn Bửu (43 tuổi), Nguyễn Thế Du (49 tuổi) và Lê Thành Phúc (44 tuổi) bị khởi tố về các tội Giết người và Cướp tài sản. Đoàn Phương Tâm (35 tuổi) bị khởi tố về tội Tổ chức cho người khác nhập cảnh trái phép; Nguyễn...
Đừng để sự lệch chuẩn thành 'nghề kiếm sống' trên mạng
19:45 19/08/2026Pháp luật đang xử lý nghiêm hành vi lệch chuẩn trên mạng xã hội. Để loại bỏ tình trạng này, cần cư dân mạng đồng lòng cắt “oxy” tương tác.
Vô sinh do teo tinh hoàn sau bỏng
15:45 19/08/2026Anh Moa, 53 tuổi, bị bỏng vùng chậu, phải ghép da vùng sinh dục, dẫn đến teo cả hai tinh hoàn gây vô sinh.
Phát hiện quần thể 'nữ hoàng linh trưởng' quý hiếm trong rừng Quảng Trị
15:00 19/08/2026Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị cho biết, vừa ghi nhận quần thể voọc chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus) tại tiểu khu 613 thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa. Đây là loài linh trưởng được mệnh danh là 'nữ hoàng linh trưởng'. Theo lãnh đạo Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị, quần thể voọc chà vá chân nâu được ghi nhận tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hoá với khá nhiều cá thể. Đây cũng là lần đầu bắt gặp đàn với số lượng...
Lý do hoãn xét xử vụ GFDI lừa đảo 7.108 bị hại, chiếm đoạt hơn 2.407 tỉ đồng
11:45 19/08/2026Phiên tòa xét xử Nguyễn Quang Hoàng - Tổng giám đốc Công ty GFDI và các đồng phạm được hoãn và sẽ mở lại ngày 24-9.
Khởi công 2 cống thủy lợi ngăn mặn, trữ ngọt hơn 2.000 tỉ đồng
16:45 18/08/2026Tỉnh Vĩnh Long khởi công 2 cống Vàm Nước Trong và Vàm Thơm thuộc dự án Quản lý nước Bến Tre (JICA3), với tổng vốn hơn 2.000 tỉ đồng, nhằm kiểm soát nguồn nước, ngăn hạn mặn, trữ ngọt phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho hàng chục nghìn hộ dân.
