Có phải tháng Giêng không bao giờ nhuận?
Trả lời phóng viên Báo điện tử VTC News, ThS Trần Tiến Bình, nguyên cán bộ Ban Lịch Nhà nước, sau này là Phòng Nghiên cứu lịch, Trung tâm Thông tin Tư liệu, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, tác giả cuốn "Lịch Việt Nam thế kỷ XX-XXI" phủ nhận điều này. Ông cho biết tháng Âm lịch nào trong năm cũng có thể là tháng nhuận. Tuy nhiên, tháng Giêng rất hiếm khi nhuận và điều này dẫn đến ngộ nhận kể trên.
Thực tế, Âm lịch Việt Nam thế kỷ 20 - 21 không thấy tháng Chạp hay tháng Giêng nhuận, vì vậy nhiều người tin rằng tháng Giêng không thể là tháng nhuận. Tuy nhiên, lùi về quá khứ xa hơn, ta sẽ thấy năm Quý Hợi (1803) có nhuận tháng Giêng. Sang thế kỷ 22, hiện tượng nhuận tháng Giêng xuất hiện vào năm Mậu Thân - 2148. Năm đó sẽ có 2 ngày mùng 1 tháng Giêng là Chủ nhật 21/1/2148 và thứ Ba 20/2/2148 Dương lịch.
Tương tự, nhiều người cũng tưởng rằng tháng 11 Âm lịch không thể là tháng nhuận. Thế nhưng lịch năm 2033 sẽ có 2 tháng 11 Âm lịch.
Lý giải về cách tính tháng nhuận, ThS Trần Tiến Bình cho biết, một tháng Âm lịch chính xác có 29,53 ngày, tuy nhiên năm Âm lịch được làm tròn thành 354 ngày, ít hơn một năm Dương lịch 11 ngày, cứ 3 năm lại ít hơn 33 ngày.
Để cân bằng thời gian giữa 2 loại lịch này, các nhà làm lịch tính toán cứ 3 năm Âm lịch phải cho thêm một tháng nhuận. Tuy nhiên, dù có nhuận thì năm Âm lịch vẫn luôn chậm hơn so với năm dương lịch. Để khắc phục tình trạng trên, họ quy ước cứ 19 năm lại có thêm một tháng nhuận. Năm nhuận là năm có 13 tháng Âm lịch nằm giữa 2 ngày Đông chí (khoảng 21/12 Dương lịch, luôn rơi vào tháng 11 Âm lịch).
Dựa vào đâu để xác định tháng nào là tháng nhuận? Các nhà làm lịch tính các điểm Trung khí. Giữa 2 ngày Đông chí có 12 Trung khí là: Đông chí, Đại hàn, Vũ thủy, Xuân phân, Cốc vũ, Tiểu mãn, Hạ chí, Đại thử, Xử thử, Thu phân, Sương giáng và Tiểu tuyết. Các điểm này thường cách nhau khoảng 1 tháng.
Năm nhuận Âm lịch có 13 tháng nhưng số điểm Trung khí luôn luôn chỉ có 12, do đó trong năm nhuận sẽ có tháng không chứa điểm Trung khí nào. Tháng nào không chứa điểm Trung khí chính là tháng nhuận, có tên trùng với tháng Âm lịch trước nó.
Thế nhưng việc tính toán năm nhuận cũng cần quan sát dựa vào thay đổi thực tế. Bởi lẽ, các điểm Sóc (thời điểm không trăng) dùng để xác định ngày mồng 1 Âm lịch và các điểm Trung khí cần phải tính lại thật chính xác, nhiều khi chỉ lệch vài phút đã sang ngày khác và điều này ảnh hưởng đến việc xác định tháng nhuận.
Chẳng hạn theo giờ Việt Nam, điểm Đông chí năm 1984 vào 23 giờ 23 phút ngày 21/12 và theo giờ Trung Quốc là 0 giờ 23 phút ngày 22/12; điểm Xuân phân ở Việt Nam là 23 giờ 14 phút ngày 20/3/1985 và ở Trung Quốc Xuân phân là 0 giờ 14 phút ngày 21/3/1985 (do múi giờ khác nhau, Việt Nam là GMT+7, còn Trung Quốc là GMT+8).
Vì thế mà Âm lịch Trung Quốc có tháng 10 nhuận vào năm 1984, còm Âm lịch Việt Nam lại có tháng 2 nhuận năm 1985; khiến Tết Nguyên đán giữa 2 lịch lệch nhau 1 tháng.
Trở lại vấn đề hiếm khi có nhuận tháng Giêng, ThS Trần Tiến Bình khẳng định đây là do sự vận hành của lịch theo cách tính quy ước chứ không phải ý muốn chủ quan của các nhà làm lịch.
Phố phường Đà Nẵng 'khoác áo mới' đón Tết
18:00 16/02/2026Trên các tuyến đường trung tâm TP. Đà Nẵng, không khí Tết lan tỏa rộn ràng với cờ hoa, tiểu cảnh Tết rực rỡ, thu hút đông đảo người dân và du khách check-in, dạo phố. Đà Nẵng 'khoác áo mới' đón Tết với kỳ vọng vào một năm mới khởi sắc.
Gà trống, chân giò trong lễ cúng ngày Tết của người Việt
20:45 15/02/2026Theo quan niệm dân gian, mỗi lễ vật trên mâm cúng ngày Tết đều gửi gắm những mong cầu cho năm mới. Gà trống tượng trưng cho ánh sáng, hanh thông, chân giò mang ý nghĩa sung túc, vững bền và may mắn.
Dự kiến trường hợp được bảo lưu kết quả trúng tuyển đại học
18:00 15/02/2026Thí sinh đã trúng tuyển đại học có thể được bảo lưu kết quả nếu đi nghĩa vụ quân sự hoặc gặp tai nạn, bệnh nặng không thể nhập học...
Tết đến sớm với Lễ hội Xuân Cần Giờ đa tầng, đa sắc
18:45 12/02/2026Ngày 07/2, tại Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh sự kiện “Lễ hội trong lễ hội” đầu tiên được tổ chức tại siêu điểm đến Vinhomes Green Paradise.
Cấp giấy chứng nhận kiểm định điện tử cho ôtô từ 1/3
17:45 12/02/2026Từ 1/3, trung tâm đăng kiểm sẽ cấp giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường bản điện tử.
UNFPA góp phần thúc đẩy các mục tiêu phát triển y tế và con người của Việt Nam
12:45 12/02/2026Trưởng Đại diện UNFPA nhấn mạnh, UNFPA đang hợp tác với Bộ Y tế để tăng cường chất lượng chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh trên toàn quốc, tập trung vào các khu vực có nhiều người dân tộc thiểu số.
Làng nghề Đại An Khê giữ nét đẹp truyền thống bánh tét mặt trăng dịp Tết
15:00 10/02/2026Những ngày này tại làng nghề Đại An Khê, người người tất bật gói bánh tét mặt trăng, nhà nhà đỏ lửa suốt ngày đêm để kịp giao hàng phục vụ nhu cầu của người dân trong dịp Tết cổ truyền của dân tộc.
Cách chở đồ cồng kềnh dịp Tết không sai luật
13:45 10/02/2026Tài xế cần lưu ý cách sắp xếp hành lý, điều chỉnh cách lái, tuân thủ quy định đăng kiểm để đảm bảo an toàn khi chở đồ cồng kềnh.
Tro vàng mã tràn ngập trên sông, hồ Thủ đô dịp 23 tháng Chạp cúng ông Công ông Táo
13:45 10/02/2026Ngày 10/2 (tức 23 tháng Chạp), nhiều người dân Hà Nội đã ra sông, hồ, ao trong thành phố để thả cá chép, tiễn ông Công, ông Táo về trời theo phong tục truyền thống.
