Bảo hiểm bắt buộc xe máy và bài toán bồi thường

Cần đơn giản hóa thủ tục bảo hiểm bắt buộc đối với xe máy và rút ngắn thời gian bồi thường. Ảnh: Minh Hạnh

Nhiều ý kiến cho rằng, nếu tiếp tục duy trì bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự đối với xe máy, cần xây dựng cơ chế bồi thường minh bạch, đơn giản và hiệu quả để chính sách thực sự phát huy ý nghĩa khi xảy ra tai nạn.

Sau nhiều năm triển khai, vấn đề được người dân quan tâm không chỉ là có tiếp tục duy trì bảo hiểm bắt buộc xe máy hay không, mà còn là chính sách này có thực sự phát huy hiệu quả khi rủi ro xảy ra.

Bộ Tài chính cho biết đã thành lập tổ nghiên cứu để rà soát toàn diện việc thực hiện loại hình bảo hiểm này, đồng thời đề xuất sửa đổi các quy định còn bất cập và xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 174/2024/NĐ-CP và Nghị định số 46/2023/NĐ-CP nhằm tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về kinh doanh bảo hiểm, phù hợp với chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước.

Việc Bộ Tài chính tổ chức rà soát toàn diện chính sách được kỳ vọng không chỉ trả lời câu hỏi có nên tiếp tục duy trì bảo hiểm bắt buộc xe máy hay không, mà còn là dịp nhìn lại những bất cập đã tồn tại trong quá trình thực hiện để có giải pháp khắc phục phù hợp.

Theo luật sư Dương Văn Mai - Công ty Luật Bách Dương (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới là một cơ chế chia sẻ rủi ro mang ý nghĩa xã hội. Chính sách nhằm bảo vệ bên thứ ba bị thiệt hại về sức khỏe, tính mạng và tài sản trong các vụ tai nạn giao thông, kể cả trường hợp người gây tai nạn không có hoặc không đủ khả năng thực hiện nghĩa vụ dân sự.

“Nếu đặt vấn đề bãi bỏ bảo hiểm bắt buộc thì cần tính đến một cơ chế khác có thể bảo đảm quyền lợi của người bị thiệt hại. Do đó, cần đánh giá đầy đủ cả lợi ích xã hội mà chính sách đang hướng tới trước khi quyết định điều chỉnh”, luật sư Dương Văn Mai phân tích.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, điều khiến bảo hiểm bắt buộc xe máy liên tục trở thành chủ đề tranh luận không hẳn nằm ở mục tiêu của chính sách mà chủ yếu ở hiệu quả thực thi.

Nhiều người vẫn mua bảo hiểm hằng năm vì đây là quy định bắt buộc. Tuy nhiên, khi xảy ra va chạm và phát sinh yêu cầu bồi thường, không ít người lại e ngại do cho rằng thủ tục còn rườm rà, thời gian giải quyết kéo dài hoặc chưa nắm rõ quyền lợi của mình.

Việc mua bảo hiểm không khó, nhưng để được giải quyết bồi thường trong nhiều trường hợp lại là câu chuyện khác. Vì vậy, không ít người chỉ coi giấy chứng nhận bảo hiểm là một loại giấy tờ cần có khi tham gia giao thông, thay vì một cơ chế có thể hỗ trợ họ khi rủi ro xảy ra.

Đây cũng là điểm cần được ưu tiên tháo gỡ nếu chính sách tiếp tục được duy trì.

Theo luật sư Dương Văn Mai, kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy hiệu quả của bảo hiểm bắt buộc không chỉ được bảo đảm bằng chế tài đối với người không tham gia, mà còn phụ thuộc rất lớn vào cơ chế bồi thường.

“Khi quy trình được thiết kế đơn giản, minh bạch, dữ liệu giữa cơ quan công an, cơ sở y tế và doanh nghiệp bảo hiểm được kết nối, người dân sẽ không phải tự thu thập quá nhiều giấy tờ, thời gian giải quyết hồ sơ cũng được rút ngắn đáng kể”, luật sư Dương Văn Mai cho hay.

Theo luật sư, đây có thể là một trong những kinh nghiệm để Việt Nam tham khảo trong quá trình hoàn thiện chính sách và sửa đổi các quy định hiện hành.

Nếu tiếp tục duy trì bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự đối với xe mô tô, xe gắn máy, trọng tâm sửa đổi cần tập trung nhiều hơn vào khâu tổ chức thực thi, thay vì chỉ điều chỉnh các quy định mang tính kỹ thuật.

“Điều người dân quan tâm nhất là khi rủi ro xảy ra, họ có được bồi thường nhanh chóng, đầy đủ và thuận tiện hay không. Vì vậy, cần tiếp tục đơn giản hóa hồ sơ, rút ngắn thời gian giải quyết bồi thường; đồng thời tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan công an, cơ sở y tế và doanh nghiệp bảo hiểm để giảm bớt những giấy tờ người dân phải tự cung cấp”, luật sư Dương Văn Mai đề xuất.

Cùng với cải cách thủ tục, theo luật sư, cần quy định rõ hơn trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm trong từng khâu tiếp nhận, xác minh và chi trả. Đồng thời, tăng cường cơ chế giám sát, xử lý đối với các trường hợp chậm giải quyết hồ sơ hoặc làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người tham gia bảo hiểm.

“Một chính sách chỉ có thể tồn tại bền vững khi người dân nhìn thấy giá trị trong thực tế, chứ không phải chỉ trên giấy tờ. Với bảo hiểm bắt buộc xe máy cũng vậy, niềm tin không được tạo nên bằng quy định bắt buộc, mà bằng những lần bồi thường được giải quyết đúng, đủ và kịp thời”, luật sư Dương Văn Mai nói.